Home Bilgi Bankası Bilim Antarktika | Belgesel
Antarktika | Belgesel

Antarktika | Belgesel

108
0

Güney yarım­kü­re­si­nin en güne­yinde bulu­nan ve güney kut­bunu içe­ren kıta. Afrika ve Okyanusya’nın kuze­yinde olan ve içinde ülke bulun­ma­yan tek kıta­dır. Dün­ya­nın beşinci büyük kıtası. Yüzöl­çümü 14.107.637 kilo­met­re­kare. Güney kutbu etra­fında her tarafı karla kaplı, daima fır­tı­nalı ve buz küt­le­leri ile çev­rili bir kara par­çası. Antark­tika, Ross ve Wen­del deniz kör­fez­leri ile Antark­tika Yarı­ma­dası hariç ana hat­la­rıyle hemen hemen çem­ber şek­lin­de­dir.

Güney kut­bunda ilk araş­tır­ma­lar 1772-1775 yıl­la­rında Kap­tan James Cook komu­ta­sında bir İngi­liz ekibi tara­fın­dan yapıldı. Daha sonra 1819’da İngi­liz Wil­liam Smith güney Shet­land ada­la­rını keş­fetti. Ame­ri­kalı N. Brown Pal­mer, Ozle­ans geçi­dini ve daha sonra yarı­mada olduğu anla­şı­la­rak, Pal­mer adını alan kuzey­batı sahi­lini buldu.

1820-1830 ara­sında Antarktika’nın araş­tı­rıl­ması için daha çok çalışma yapıldı. Fabian von Bellngs­ha­usen adlı bir Rus araş­tır­macı kıtayı dolaştı ve 1821 yılında bir­çok ada keş­fetti. 1823’te İngi­liz gemi­cisi James Wed­dell kendi adı ile anı­lan denizi buldu. Fran­sız araş­tır­macı Dumont d’Urville 1840’da Ade­lie Sahili’nin hari­ta­sını çizdi. ABD deniz yüz­ba­şısı Char­les Wil­kes, 1838-1842 yıl­ları ara­sında yap­tığı araş­tırma sonu­cunda Antarktika’nın bir kıta oldu­ğunu ortaya koydu. Kıt’anın Hint Okya­nusu kıyı­sında gör­düğü kıyıya onun adı verildi.
Sir James Clark Ross,1839-1843 tarih­leri ara­sında kendi adıyla anı­lan, buz­lar­dan tama­men arın­mış bir su küt­lesi buldu. Daha sonra yoluna devam ede­rek Vic­to­ria top­ra­ğına ulaştı. Ancak Ross, karaya hiç ayak bas­ma­mıştı. 1895 yılında Nor­veçli Leonand Kris­ten­sen, Ceupe adası yakı­nında sahile bir ekip çıkardı ve bu ekip bir kış kıt’ada kala­rak geri döndü.

On doku­zuncu yüz­yı­lın son on yılın­dan iti­ba­ren kıt’aya yapı­lan keşif gezi­leri artı­rıldı. Kap­tan Robert Fal­con Scott, İsviç­reli Nils Ofto Gus­tar, Ernest Henry Shac­le­ton ve Jean Char­cot gibi bir çok araş­tır­macı kıta­nın bir­çok yer­le­rini keş­fet­ti­ler.

1911’de Nor­veçli Roald Amund­sen, Alman Wil­helm Filc­ner, İngi­liz Robert Scott, Avur­tur­yalı Daug­las Mawon ve Japon It Nobu Shiruse’den mey­dana gelen bir ekip kıtaya çıktı. Tümü­nün hedefi Güney Kutbu idi. Kutba ilk defa Amund­sen ulaştı. Arka­sın­dan Mc Murdo Sound da kutba vardı. Ancak dönüşte yiye­cek­le­rin bit­mesi ve hay­van­la­rın yorul­ması yüzün­den dona­rak öldü­ler.

Uçak­la­rın kul­la­nıl­ması Ark­tik ve Antarktika’nın keş­finde yeni bir devir açmış­tır. Sir Hubert Wil­kins ilk defa Antark­tika üze­rinde başa­rılı uçuş­lar yaptı. 1928-30 yıl­ları ara­sında Ric­hard E. Byrd keşif uçak­ları ile sefer­ler yap­mış ve Amundsen’in üs kur­duğu yere yakın bir yerde “Küçük Ame­rika Üssünü” kur­muş­tur. Kendi adıyla anı­lan, kıta­nın doğuya doğru olan kısım­la­rını keş­fe­den Byrd, uçak ve gemi ile kıtaya pek çok sefer yaptı.
1926’dan 1937’ye kadar Nor­veç­li­ler de çeşitli kısım­la­rın hari­ta­la­rını yap­mak için çalış­ma­larda bulun­du­lar. Queen Mand ara­zi­si­nin detaylı hari­ta­sı­nın yapıl­ma­sın­dan sonra kaya­lık sahil boyunca buzlu olma­yan göl­ler bulundu. Bun­lar yaz güne­şi­nin yeter dere­cede buz­lan­mayı önle­diği sahil boyun­daki çökün­tü­lere akan, eri­yen kar­la­rın sebep olduğu göl­ler­dir.

1923’ten 1939’a kadar kıtada yeni yeni, geniş yer­ler bulundu. 1935’ten iti­ba­ren Ell­worth çeşitli uçuş­lar yaptı ve bu uçuş­lar esna­sında kendi adı ile anı­lan böl­geyi buldu. İngi­liz­ler böl­gede çeşitli araş­tır­ma­lara devam etti. Bu çalış­ma­lar İkinci Dünya Savaşı sıra­sında bir dur­gun­luğa girdi.
Ame­ri­kalı Ric­hard H. Cru­zen asker­lerle bir­likte kıtaya gitti. Antark­tik Yarı­ma­dası ve Wedali Denizi kısmı dışında bütün Antark­tik sahil­le­rini içine alan saha­nın hava­dan hari­ta­sını çizdi.

Daha sonra İngi­liz­ler, Nor­veç­li­ler, İsveç­li­ler, Fran­sız­lar çeşitli araş­tır­ma­lar yap­tı­lar ve Antarktik’te çeşitli üsler kur­du­lar.
Ulus­la­ra­rası Jeofi­zik Yılı müna­se­be­tiyle yapı­lan top­lan­tı­larda araş­tırma ekip­le­ri­nin kurul­ması tek­lif edi­le­rek bu ekip­ler için bir çalışma prog­ramı hazır­landı. Kuru­lan ekip­lerde çeşitli dev­let­ler­den ilim adam­ları katıldı ve kıta­nın bir­çok yeri keş­fe­dildi. Kıta kıyı­la­rında yaşa­yan hay­van­ları koru­mak için 1982 yılında Antark­tika Deniz Haya­tını Koruma Kon­van­si­yonu kuruldu.

(108)

Yorumlar