Home Ne Haber Carlos Labbé: "Bireyin sınırlarını sorgulayan yenilikçi anlatılara değer veriyorum."
Carlos Labbé: "Bireyin sınırlarını sorgulayan yenilikçi anlatılara değer veriyorum."

Carlos Labbé: "Bireyin sınırlarını sorgulayan yenilikçi anlatılara değer veriyorum."

119
0

Bir kitap ancak kül­tü­rel miras için ya da edebi açı­dan değer­liyse ağaç­tan yapı­lan kâğıda basıl­mayı hak ede­cek. E-kitap gelip geçici kitap­lar, yani eğlence ve ide­olo­jik pro­pa­ganda amaçlı kitap­lar için ola­cak.

Car­los Labbé ede­bi­yat öğre­nimi gördü, lisans tezini Juan Car­los Onetti üstüne, yük­sek lisans tezini Roberto Bolaño üstüne yazdı. E-dergi Sobrelibros.cl’nin yayın yönet­meni. 2008’de Mónica Ríos, Pilar Gar­cía ve Mar­tín Centeno’yla bir­likte kur­duğu San­ti­ago ve Bro­oklyn mer­kezli yayı­nevi Sangría’da edi­tör. Roman, öykü ve dene­me­le­ri­nin yanı sıra dört solo albüm çıkardı. Ayrıca Ex Fiesta ve Tor­na­s­ó­li­dos grup­la­rıyla müzik yapı­yor. Cris­t­ó­bal Valderrama’nın Malta con huevo (2007) ve El nombre (2015) film­le­ri­nin yar­dımcı sena­risti.

Saliha Nilü­fer çevi­ri­siyle Notos tara­fın­dan yayım­la­nan Loqu­ela- Sayık­lama adlı romanı Türk­çe­deki ilk kitabı.

Roman­ları: Pen­ta­go­nal, inc­lu­idos tú y yo (hiper­me­tin roman, 2001), Libro de plu­mas (2004), Navi­dad y Matanza (2007), Piezas sec­re­tas contra el mundo (2014), La parvá (2015), Core­og­ra­f­ías espi­ri­tu­ales (2017). Öykü kitap­ları: Carac­te­res blan­cos (2010), Short the Seven Night­ma­res with Aleb­ri­jes (2015), Cor­tas las pesa­dil­las con aleb­ri­jes (2016).

Biraz son kitap­la­rın­dan söz eder misin?

Car­los Labbé: Bugüne kadar yayım­la­dı­ğım yedi roman ve üç öykü kita­bı­nın olay örgü­leri ve anek­dot­ları bir­bi­rin­den farklı, ama ortak nok­ta­ları hep­sinde çift olay olması: Okur­ları onlara ses­le­nen, onları ara­yan, onla­rın suç ortağı oldu­ğunu iddia eden anla­tı­cı­larla kur­ma­caya dahil etmek isti­yor­lar; aynı zamanda okur­lar­dan araya mesafe koy­ma­la­rını isti­yor­lar ki dönüş­tü­rücü olmayı amaç­la­yan cüret­kâr edebi biçim­lerle anlatı sorunu üstüne düşü­ne­bil­sin­ler. Niha­ye­tinde benim için mesele zama­nı­mızda gün­de­lik hayat­taki daimi kriz haline anlam vere­cek gizli bir sis­tem yoluyla –düzenli ya da kaotik bir pers­pek­tif­ten– dün­ya­lar seç­me­nin, betim­le­me­nin, anlat­ma­nın siyasi, duy­gu­sal ve meta­fi­zik içe­rim­le­rine dair düşün­mek. Okur­ken huzur bul­mak, alı­şıl­dık ve güvenli yaşan­tı­la­rı­mızı doğ­ru­la­mak mı isti­yo­ruz yoksa yeni bir dene­yim ve anlam mı arı­yo­ruz?

Diji­tal for­matta yayın yap­tın mı hiç?          

CL: Evet. İlk kita­bım Pen­ta­go­nal: inc­lu­idos tú y yo (2001) hiper­me­tin roman; ekra­nın öbür tara­fında kimin oldu­ğuna, hali­ha­zır­daki alter­na­tif link­ler­den han­gi­le­rini seç­ti­ğine göre geli­şi­yor okuma süreci. Aynı zamanda etki­le­şimli ve elekt­ro­nik okuma çağında, koro halinde yazma ve farklı ses­lere kulak ver­meyle ilgili olan bir poli­fo­nik roman fik­rini uygu­la­maya geçi­ri­yor. Evren­sel eri­şime açık İspan­yol­ca­daki ilk diji­tal kitap­lar­dan biri. Ayrıca elekt­ro­nik ede­bi­yat der­gi­le­rinde bir­kaç öykü yayım­la­dım. 2001’den beri de e-dergi Sobrelibros.cl’nin edi­tö­rü­yüm ve bu der­gide eleş­ti­ri­ler yazı­yo­rum.

İspan­yolca yazan yeni yazar­ları keş­fet­mek için hangi blog­ları, elekt­ro­nik der­gi­leri veya inter­net site­le­rini tav­siye eder­sin?

CL: Özel­likle birini tav­siye etmem. İnter­ne­tin olayı, mev­cut enfor­mas­yon der­ya­sında kendi edebi ilgi­le­rine göre iste­di­ğin şeyi ara­ta­bil­men. Bir e-der­giyi ya da bloğu diğe­ri­nin önüne koy­mak basılı gaze­te­ler ve der­gi­ler­deki yayın hiye­rar­şi­sine geri dön­mek demek. Zira Latin Ame­rika örne­ğinde basılı medya okur­ları kit­le­sel ola­rak kont­rol etmek için muha­faza edi­len yayın­cı­lık poli­ti­ka­la­rına bağlı, dola­yı­sıyla okur­lar da kont­rol altın­daki tüke­ti­ci­lere dönüş­tü­rül­dük­le­ri­nin far­kında olma­dan basılı metin­leri ide­alize edip kül­tü­rel bir fetiş haline geti­ri­yor. Uma­rım inter­ne­tin sun­duğu okuma seçe­nek­le­riyle bu biraz deği­şi­yor­dur, gerçi dünya gene­linde inter­net eri­şimi o kadar da yay­gın ve kolay değil.

Hangi yazar­lar­dan etki­len­din?

CL: Kadim zaman­lar­dan beri gözü­pek deney­lerle zor­lama top­lum­sal etki­le­şim­leri etik ve poli­tik ola­rak mesele edi­nen, bire­yin sınır­la­rını sor­gu­la­yan her yer­deki ve her dil­deki yeni­likçi anla­tı­lara değer veri­yo­rum. Şim­di­lik aklıma gelen­ler: Mapuche, Aymara ve Qeuc­hua anla­tı­la­rı­nın sayı­sız sözlü ver­si­yon­ları, Eyüp Kitabı, Vaiz Kitabı, Bha­ga­vad Gita, Zohar, Popol Vuh, Herak­le­itos frag­man­ları, Meta­mor­foz­lar ve Ölü­ler Kitabı, Tao Te Ching, Yuhana’nın “Kıyamet”i, Upa­nis­had­lar. Ayrıca Hil­de­gard von Bin­gen, Franz Kafka, Tho­mas Bernhard’ın öykü­leri, Alf­red Jarry’nin roman­ları. Freud’un tüm eser­leri, Ray­mond Queneau, Geor­ges Perec, Italo Cal­vino, Wil­liam Faulk­ner, Milo­rad Pavic, Mar­ga­ret Atwood, James Maxwell Coet­zee, Ches­ter­ton, Frantz Fanon, Vir­gina Woolf, Nietzsche, Édo­u­ard Glis­sant, Jonat­han Saf­ran Foer, Jama­ica Kin­caid.

İber-Ame­ri­kan ede­bi­ya­tında en çok etki­len­dik­le­rin?

CLSan Juan de la Cruz, Igna­cio de Loyola, Manuel Lacunza, José San­tos Lin­co­mán. Bar­to­lomé de Las Casas, Alfonso Reyes, Pedro Hen­r­íquez Ureña, Martí, Mari­á­te­gui. Iris, José Lezama Lima, María Luisa Bom­bal, Justo Abel Rosa­les, Jorge Luis Bor­ges, Max Aub, Augusto d’Halmar, Juan Rulfo, Juan Emar, Manuel Rojas, Ángel Rama ve Marta Traba, César Val­lejo, Gab­ri­ela Mist­ral, Brazilya’da edebi kani­ba­lizm, José Donoso, Car­los Mon­si­v­áis, Juan Car­los Onetti, Cla­rice Lis­pec­tor, José María Argu­edas, Severo Sar­duy, Violeta Parra, Roberto Juar­roz, Juan Goy­ti­solo, Car­los Dro­gu­ett, Diamela Eltit, Fog­will, Fer­nando Val­lejo, Roberto Bolaño, Mauri­cio Wac­quez, Adolfo Couve, Enri­que Lihn, Osvaldo Lam­borg­hini, Pedro Leme­bel, Syl­via Mol­loy, Cris­tián Hune­eus, Joao Gil­berto Noll, Sil­vina Ocampo, Anto­nio Gil.

Yeni kuşak­tan İspan­yolca yazan hangi yazar­ları tav­siye eder­sin?

CL: Çağ­daş yazar lis­te­leri her zaman ada­let­siz ve daya­nak­sız­dır. Birinci ve sonun­cuyu her zaman unu­tu­yo­ruz. Ama şim­di­lik: Israel Cen­teno, Yuri Her­rera, Juan Sebas­tián Cár­de­nas, Cla­udia Her­n­án­dez, Ric­hard Parra, José Emi­lio Buru­cúa, Nona Fer­n­án­dez, Luis Valen­zu­ela Prado, Mar­cos Arcaya, Felipe Becerra, Mónica Ríos.

Kütüp­ha­ne­le­rin gele­cekte nasıl olma­sını ister­din?

CL: Bu konuda ilk söy­le­mek iste­di­ğim, insan­lar yaşa­dığı sürece basılı kitap var olmaya devam ede­cek. E-kitap basılı muadi­line iyi­lik yapı­yor: Bir kitap ancak kül­tü­rel miras için ya da edebi açı­dan değer­liyse ağaç­tan yapı­lan kâğıda basıl­mayı hak ede­cek. E-kitap gelip geçici kitap­lar, yani eğlence ve ide­olo­jik pro­pa­ganda amaçlı kitap­lar için ola­cak.

Dile­rim gele­cekte basılı kitap­la­rın olduğu kütüp­ha­ne­ler kitap alır­ken farklı, aktif, tutarlı ve kap­samlı yol­lar bulur; der­gi­ler ve gaze­te­le­rin rek­lam­la­rına göre, ulus­lar arası ödül­leri ve pres­tij­leri kont­rol eden ede­bi­yat ajans­la­rı­nın ve kurum­sal yayın­cı­la­rın pazar­lama stra­te­ji­le­rine göre hare­ket etmez. Kütüp­ha­ne­ci­le­rin bağım­sız kitap­çı­lar gibi olma­sını ister­dim. Kütüp­ha­ne­ler keşke Ame­rika kıta­la­rın­daki farklı ve melez ede­bi­yat grup­la­rıyla, uzak diyar­larla, karşı kül­tür grup­la­rıyla, taş­ra­larla, küre­sel­leş­meyi red­de­den­lerle temas halinde olsa. Böyle olsa yeni ve eski kay­nak­lara baş­vur­du­ğu­muzda göre­bi­le­ce­ği­miz cesur ve kararlı küra­tör­lük­le­rin bera­be­rinde getir­diği yeni fikir­ler bizi şaşır­tırdı, kül­tü­rün kapalı bir şey olma­dı­ğını ispat ederdi, kütüp­ha­ne­ler asla res­mi­yet çer­çe­ve­sine gir­mezdi, reha­vete kapıl­mazdı, faal olma­yan yer­ler haline gel­mezdi.

Çevi­ren: Deniz Yaman

(119)

Yorumlar