Home Hayat İnsan Devlet müdahalesi, yalan haber sorununu çözebilir mi
Devlet müdahalesi, yalan haber sorununu çözebilir mi

Devlet müdahalesi, yalan haber sorununu çözebilir mi

139
0

Dağı­nık ve anti-oto­ri­ter bir yapı olan İnter­ne­tin dev­let­le­rin çıkar çatış­ma­la­rı­nın orta­sında kısı­lıp kal­ması büyük talih­siz­lik olur

Mehmet Atakan Foça

ABD’de ger­çek­le­şen baş­kan­lık seçim­le­ri­nin ardın­dan baş­la­yan yalan haber tar­tış­ması, genel seçim­lere hazır­la­nan Almanya gibi ülke­leri endi­şe­len­di­ri­yor.

2017’de genel seçim­le­rin yapı­la­cağı Almanya, İnter­net­teki yalan haber­le­rin seçim sonuç­la­rını etki­le­me­si­nin önüne geç­mek için müda­ha­leye hazır­la­nı­yor. Son gün­lerde arka arkaya gelen açık­la­ma­lar, yet­ki­li­le­rin yalan haber soru­nunu cid­diye aldı­ğını gös­te­ri­yor.

Hris­ti­yan Demok­rat Par­tisi (CDU) mil­let­ve­kili Pat­rick Sens­burg konuya iliş­kin açık­la­ma­sında “Bir dev­leti istik­rar­sız­laş­tır­mayı amaç­la­yan dezen­for­mas­yon­lar cezaya tabi tutul­malı” dedi. Sens­burg, pro­pa­ganda say­fa­la­rını keş­fe­dip, işa­ret­le­yen bir kont­rol mer­kezi kurul­ması gere­kip gerek­me­diği konu­su­nun düşü­nül­me­sini talep eder­ken Sos­yal Demok­rat Parti (SPD) Fede­ral Mec­lis Grubu Baş­kanı Tho­mas Opper­mann ise Spi­egel’e şöyle konuştu: “Sahte haber­ler, komplo teori­leri, nef­ret ve kış­kırtma ile müca­de­lede koalis­yon hükü­meti, yasal çer­çe­veyi tutarlı bir hale geti­re­cek ve açık­lar konu­sunda da kes­kin­leş­ti­re­cek. Face­book, yalan olduğu kanıt­lan­mış haber­leri hızlı bir şekilde silme veya düzeltme konu­sunda sorumlu tutul­malı.”

Alman yet­ki­li­ler, Merkel’in Doğu Almanya gizli polisi Stasi’nin bir üyesi oldu­ğun­dan, Adolf Hitler’in kızı oldu­ğuna dair söy­len­ti­lere kadar Almanya’nın gün­de­mini etki­le­yen pek çok komplo teorisi veya yalan habe­rin ardında Rusya(nın oldu­ğunu düşü­nü­yor.

Kal­dır­ma­dığı her yalan haber için Facebook’a 500 bin euro ceza kes­mek­ten, dezen­for­mas­yonla müca­dele mer­kezi kurul­ması öne­ri­sine kadar farklı müda­hale yön­tem­le­ri­nin tar­tı­şıl­dığı Almanya bu konuda adım atmaya niyet­le­nen ilk ve tek ülke olma­ya­bi­lir. Peki dev­let müda­ha­lesi, bizi inter­net­teki yalan haber soru­nun­dan kur­ta­ra­bi­lir mi?

Post-truth yeterli bir açık­lama mı?

Post-truth kav­ramı etra­fında şekil­le­nen tar­tış­ma­la­rın karşı kut­bunda yer alan ve kav­rama dair eleş­ti­ri­le­rini sıra­la­yan siya­set bilim­ci­le­rin temel argü­manı, siya­se­tin hiç­bir zaman temiz olma­dığı iddi­ası. Kamu­oyu­nun yan­lış haber­lerle mani­püle edil­me­si­nin veya duy­gu­lara yöne­lik pro­pa­gan­da­nın yeni olma­dı­ğını söy­le­yen araş­tır­ma­cı­lar, ger­çek­lik öncesi-ger­çek­lik son­rası şek­linde zaman­sal bir ayrı­mın yapı­la­ma­ya­ca­ğını ifade edi­yor.

Argü­man temel hat­la­rıyla doğru olmakla bir­likte kaçır­dığı iki önemli nokta var. Bun­lar­dan biri bilgi üre­ti­mi­nin geç­mişe oranla çok daha demok­ra­tik olması. Sadece dev­let ya da dev­le­tin ver­diği bil­gi­den başka kay­nağı olma­yan gaze­te­ler tara­fın­dan üre­ti­len bilgi çok eski­lerde kaldı. Dün­ya­nın dört bir yanın­dan mil­yon­larca kul­la­nı­cı­nın üret­tiği bilgi doğ­ru­suyla yan­lı­şıyla tüm İnter­neti dol­du­ru­yor.

İkinci önemli nokta ise yala­nın görü­nür hâle gel­mesi. Yuka­rıda belir­ti­lenle para­lel ola­rak kul­la­nıcı ya da kamu­oyu artık tek bir kay­nak­tan çıkan habere mah­kûm değil. Bunun yala­nın daha çabuk ve daha kolay ortaya çıka­rı­la­bil­mesi gibi avan­taj­la­rı­nın yanı sıra daha çok yan­lış bilgi üre­til­me­sine sebep olmak gibi deza­van­taj­ları da var.

Dart­mo­uth Siya­set Bilimi pro­fe­sörü Bren­dan Nyhan’a göre sos­yal medya ve İnter­net daha önce de olan ama kolay­lıkla eri­şi­le­me­yen bil­gi­leri gün­yü­züne çıkardı. Geç­miş zaman­larda yayı­lan yan­lış bilgi, belli görüş­lere sahip kişi­ler dışın­daki insan­lara görü­nür değildi.

Almanya’nın (ve yakın gele­cekte muh­te­me­len diğer dev­let­le­rin de) müda­hale etmeye hazır­lan­dığı yalan haber prob­lemi görül­düğü gibi bir ülke­nin diğe­ri­nin seçim­le­rine bur­nunu sok­ma­sına indir­ge­ne­cek kadar tek boyutlu değil. Kul­la­nı­cı­la­rın içe­rik üret­tiği, bir­bir­le­riyle ortak dene­yim­ler pay­laş­tığı, kriz anla­rında bir­bir­le­rine yar­dım etmeye çalış­tığı dağı­nık ve anti-oto­ri­ter bir yapı olan İnter­ne­tin dev­let­le­rin çıkar çatış­ma­la­rı­nın orta­sında kısı­lıp kal­ması büyük talih­siz­lik olur.

Yalan haber prob­le­mi­nin gide­rek seçim­lere ve demok­ra­tik sis­teme teh­dit haline gel­mesi azım­sa­na­cak ya da gör­mez­den geli­ne­cek bir vazi­yet değil elbette. Ancak bunun çözü­münü dev­let düzen­le­me­sinde ara­mak yan­lış olur.

Çözüm: diji­tal yer­li­le­rin medya okur yazar­lı­ğını artır­mak

Sarp­han Uzunoğlu’nun geç­ti­ği­miz gün­lerde Evren­sel’e yaz­dığı yazıda da bah­set­tiği gibi doğ­ru­lama site­le­ri­nin rolü büyük ancak yeterli değil. Face­book ya da Google gibi İnter­net dev­le­ri­nin yan­lış bil­giyi yay­makla itham edil­mesi de  şir­ket­leri ciddi adım atmaya itti.

Bunun öte­sinde yapıl­ması gere­ken yine Uzunoğlu’nun yazı­sında belirt­tiği gibi diji­tal medya okur-yazar­lı­ğını artır­mak­tan geçi­yor. Sorun, dev­let­le­rin eline bıra­kı­la­ma­ya­cak kadar has­sas ancak dik­kate alın­mayı gerek­ti­re­cek kadar ciddi. Bu yüz­den yapıl­ması gere­ken diji­tal yer­li­ler tara­fın­dan yara­tı­lan ve dev­let­le­rin bir­bir­le­rine karşı kul­lan­mak­tan çekin­me­diği inter­net­teki yalan haber soru­nunu yine diji­tal yer­li­le­rin çöz­me­sini sağ­la­mak.

Özgür Uçkan’ın çok önce­den öngör­düğü üzere, eski eko­nomi ve bun­la­rın İnter­net­teki kurum­sal uzan­tı­la­rı­nın çıkar­la­rını koru­yan dev­let­ler ile İnter­ne­tin ger­çek sahip­leri yani net­daş­lar ara­sın­daki savaş, yalan haber­leri kimin çöze­ceği sorusu üze­rine taşı­nı­yor. İnter­nete kimin hâkim ola­cağı, yalan haber soru­nunu çöz­meye en çok kimin istekli oldu­ğuyla belir­le­ne­cek.

Meh­met Ata­kan Foça’nın P24Blog’daki yazısı

(139)

Yorumlar