Home Kültür Sanat Edebiyat Dünden Bugüne 10 Gizemli Kütüphane
Dünden Bugüne 10 Gizemli Kütüphane

Dünden Bugüne 10 Gizemli Kütüphane

417
0

Kütüp­ha­ne­ler hayal gücünü esir alır. Bu bilgi depo­ları sayı­sız sır ve gizem barın­dı­rı­yor. Ne yazık ki bu bilgi hazi­ne­le­ri­nin bir­çoğu zamanla kay­boldu. Kalan­lar ise dik­katle koru­nu­yor. Çünkü en büyük güç bil­gi­dir.

1 John Dee’nin Kayıp Kütüphanesi

1580’li yıl­larda John Dee İngiltere’nin en büyük kitap­lık­la­rını oluş­turdu. Kra­liçe I. Elizabeth’e bağlı bir araş­tır­macı, büyücü ve ast­ro­log olan John Dee’nin kolek­si­yo­nunda 4.000 adet eser olduğu söy­le­ni­yor.

1583’te Kıta Avrupası’na seya­hat etti­ğinde kütüp­ha­nesi yağ­ma­landı ve tarihe karıştı. Hır­sız­lar Tudor döne­minde bil­gi­nin paha biçi­le­mez­li­ğine dair yemin etti­ler. Neyse ki Dee bir dizi coğ­rafya, simya doğa tarihi ve aşk metni içe­ren kolek­si­yo­nunu kata­log­la­mıştı.

Dee’nin ender kolek­si­yo­nun­dan 100 kitap hâlâ Bri­tish Museum’da ser­gi­le­ni­yor. Kolek­si­yo­nun bilim­sel ve büyü­sel eser­ler içer­mesi bu ikisi ara­sın­daki far­kın hiç­bir zaman çok kes­kin olma­dı­ğını göz­ler önüne seri­yor. 16. yüz­yılda mate­ma­tiğe ilgi duy­mak büyü­cü­lüğe ilgi duy­mak ola­rak görü­le­bi­li­yordu.

Dee’in kolek­si­yonu ken­di­si­nin kitap kenar­la­rın­daki boş­luk­lara bolca aldığı not­ları da içe­ri­yor. Bu kara­la­ma­lar önemli metin­ler üze­rin­deki göz­lem­leri, sim­yaya dair düşün­ce­leri, burç­ları ve hatta biyog­ra­fik bil­gi­ler­den olu­şu­yordu.

2 Gizli Kütüphane Mağarası

1900’de Taocu bir rahip Magoa mağa­ra­la­rında gizli bir kütüp­hane buldu. Antik Budist tapı­na­ğı­nın ken­din­den men­kul gar­di­yanı Wang Yuanlu yer­deki tozu temiz­le­dik­ten sonra gizli bir kapı buldu.

Küçük bir mağa­ra­nın içinde bin­lerce antik elyaz­ması ve resim vardı. Aslında Budist bir keşiş için bir anıt mezar olan bu mağara 9. yüz­yılda inşa edil­mişti. Uzman­lar Kütüp­hane Mağarası’nın 11. yüz­yılda mühür­len­di­ğine ina­nı­yor.

Wang bul­duk­la­rını yerel oto­ri­te­lere bil­dirdi ama kimse ilgi­len­medi. Yıl­lar geç­tik­ten sonra Wang’ın bit­me­yen çaba­ları Çinli yet­ki­li­leri bel­ge­le­rin öne­mine ikna etmeye yetti.

1907’de Macar bir araş­tır­macı elyaz­ma­la­rı­nın büyük bir kıs­mını satın aldı. Ertesi yıl Fran­sız arke­olog Paul Pel­liot da ben­zer bir anlaşma yaptı. 1961’de Çinli yet­ki­li­ler Mogao’nun öne­mini anla­dı­lar ve Budist mağara tapı­nak­la­rı­nın ulu­sal anıt­lar oldu­ğunu ilan etti­ler.

3 İpek Yolu Yahudi Kütüphanesi

Afganistan’da bir mağa­rada bin adet elyaz­ma­sın­dan olu­şan antik bir kütüp­hane keş­fe­dildi. İbra­nice, Ara­mice, Farsça, Yahudi Arap­çası ve Yahudi Fars­çası metin­ler içe­ren kolek­si­yon İpek Yolu’nda yaşa­yan Yahudi bir aileye ait.

Metin­ler şiir, kişi­sel mek­tup­lar ticari kayıt­lar ve yasal bel­ge­leri içe­ri­yor. Bu bul­gu­lar Afgan Yahudi top­lu­luk­la­rı­nın aile ve ticari yaşa­mına ve aile bağ­la­rına önemli ölçüde ışık tutu­yor. Bel­ge­ler Abu Ben Daniel’in reisi olduğu Yahudi bir aileye atfe­dildi.

Bel­ge­le­rin kolek­si­yonu İsra­illi bir tüc­car tara­fın­dan 2013’te alındı. Araş­tır­macı Lenny Wolfe de antik kütüp­ha­neye Afgan Geni­za­la­rın­daki araş­tır­ma­la­rın bir par­çası ola­rak denk geldi.

Mısır’da bulu­nan ve daha geniş kolek­si­yon­lar olduğu ipu­cunu veren 30.000 elyaz­ma­lık depoya da bir refe­rans vardı. Bu kolek­si­yo­nun niçin bin yıl önce bir mağa­raya gömül­düğü ise bir sır ola­rak kaldı.

4 Asurbanipal’in Kraliyet Kütüphanesi

1850’lerde Ninova’da kazı yapan arke­olog­lar hâlâ var olan en eski kra­li­yet kütüp­ha­ne­sini keş­fetti. Asur­ba­ni­pal Kütüp­ha­nesi 30.000’den fazla çivi yazılı kil tab­let barın­dı­rı­yor.

Tab­let­ler edebi eser­leri, tek­nik bel­ge­ler ve hükü­met kayıt­la­rını içe­ri­yor. Tab­let­le­rin muaz­zam sayısı Asur­ba­ni­pal Kütüphanesi’ni dün­ya­nın en büyük kütüp­ha­ne­le­rin­den biri yapı­yor. Kra­lın kişi­sel kütüp­ha­nesi ise bir dizi tıp, şiir, coğ­rafya, bilim ve büyü metni içe­ri­yor.

668’ten 627’ye kadar hük­me­den Asur­ba­ni­pal, Yeni Asur İmparatorluğu’nun son büyük hüküm­da­rıydı. Top­rak­la­rına İran, Babil, Suriye ve Mısırı’ı kata­rak çok geniş sınır­lara ulaştı. Ninova Kra­li­yet Kütüp­ha­nesi ise kra­lın en büyük başa­rı­la­rın­dan biri ola­rak düşü­nü­lü­yor.

5 Celsus’un Kayıp Kütüphanesi

Cel­sus Kütüp­ha­nesi antik dün­ya­nın en gizemli kütüp­ha­ne­le­rin­den biri. Tibe­rius Julius Aqu­ila tara­fın­dan babası onu­runa yap­tı­rı­lan bu bilgi tapı­nağı, Efes Antik Kenti’nde yer alı­yor.

Kolek­si­yon içer­diği 12.000 rulo ile Kla­sik Anti­ki­te­nin üçüncü büyük kütüp­ha­nesi konu­munda ama bu eser­ler­den hiç­biri MS 262’de kütüp­hane harap olduğu için günü­müze gele­medi. Bazı­ları Goth’ların bu bilgi mabe­dini yak­tı­ğını iddia eder­ken bazı­ları da kütüp­ha­ne­nin bir dep­remde yıkıl­dı­ğını söy­lü­yor.

Kütüp­ha­ne­nin yöne­timi ya da içe­riği hak­kında hiç­bir kayıt olmasa da, muaz­zam mima­risi bir zaman­lar barın­dır­dığı eser­ler ile ilgili ipuç­ları veri­yor. Ön cep­he­deki hey­kel­ler bil­ge­lik, bilgi, zekâ ve erdemi tem­sil edi­yor.

6 Himmler’in Cadı Kütüphanesi

Araş­tır­ma­cı­lar yakın zamanda SS şefi Hein­rich Himmler’e ait 13.000 adet okült ve cadı­lık kitabı oldu­ğunu ortaya çıkardı. Bu kolek­si­yon Çek Cum­hu­ri­yeti Prag Ulu­sal Müzesi’nde bulundu.

Himmler’in kitap­la­rı­nın bulun­duğu depoya 1950’ye kadar eri­şi­le­mi­yordu. Kitap­la­rın çoğu İkinci Dünya Savaşı sıra­sında Nazi­le­rin dün­yaya hük­met­mek ama­cıyla doğa­üstü güç kul­lan­mak için top­lan­mıştı. Bazı cilt­ler ger­çek­ten de çok çok nadir bulu­nan­lar­dan.

1935’ten 1944’e kadar Nazi­ler bir­çok farklı ökült eseri top­la­dı­lar ve onla­rın Almanca “cadı” anla­mına gelen “hexe” keli­me­si­nin baş harfi H böl­me­sine koy­du­lar. Avrupa’nın en büyük cadı mah­ke­me­leri kaydı kütüp­ha­nesi oluş­tur­mak için 260’tan fazla kütüp­ha­neyi yağ­ma­la­dı­lar.

Himm­ler okült konu­sunda takın­tı­lıydı ve büyük üstat­la­rın yar­dı­mıyla Nazi­le­rin dün­yaya hük­me­de­ce­ğine ina­nı­yordu. Himm­ler Hris­ti­yan mis­ti­siz­mini Nazi siya­se­ti­nin içine işledi ve pagan tatil gün­le­rini res­men onay­ladı.

7 Herculaneum’un Kayıp Kütüphanesi

1752’de arke­olog­lar Her­cu­la­neum antik kenti kazı­la­rında bili­nen en eski Roma kütüp­ha­ne­sini buldu. MS 79’da Vesu­vius Dağı pat­ladı ve Herculaneum’u lav ve kül kalın­tı­ları altında yok oldu. Bu sit alanı da kalın kül taba­ka­la­rı­nın altında koru­nu­yordu.

Papyri Vil­lası 1.800 papi­rüs rulo­su­nun olduğu özel bir yerdi. Kâğıt­lar pat­la­mada kar­bo­nize oldu. Bu durum onları koru­muş ama okun­ma­la­rını nere­deyse imkân­sız bir hale getir­mişti.

Bazı bel­ge­ler bıçakla kesil­miş ve par­ça­lan­mıştı. Keşiş Anto­nio Piag­gio özel bir rulo açma maki­nesi icat etti ve ilk ruloyu açmak dört yıl sürdü.

İlk bulgu rapor­ları 1790 yılında yayın­landı. Son zaman­larda diji­tal fotoğ­raf­lama, mik­ros­kop ve x-ray kul­la­nıl­makla bir­likte sonuç­lar tat­min edici değil çünkü Roma­lı­lar kar­bon bazlı mürek­kep kul­lan­mış ve bu da yer yer görü­len yanık­lar­dan ayırt edi­le­mi­yor.

8 Gizli Geçitler ve Kaybolan Kitaplar

Sainte-Odile Dağı’ndaki Alsa­tian manas­tırı bir­çok gizli geçide ve esra­ren­giz bir şekilde kay­bo­lan kitap­lara evsa­hip­liği yapı­yor. 2000 yılında, insan­lar manas­tı­rın antik el yazı­la­rı­nın kay­bol­du­ğunu fark etmeye baş­ladı.

Bazen bir tane kay­bo­lu­yor, bazen bir düzine. Kilit­ler üç kere değiş­ti­rildi, pen­ce­re­ler mühür­lendi ama bu hır­sız­ları dur­du­ra­madı. Bu yüz­den bazı insan­lar manas­tıra gizli bir giriş oldu­ğun­dan şüp­he­len­meye baş­la­dı­lar.

İki yıl süren araş­tır­ma­lar hiç­bir sorun ver­medi, ta ki bir jan­darma üyesi gizli bir odaya açı­lan bir kitap rafına yas­la­nıp bunu ortaya çıka­rana kadar. Yet­ki­li­ler bir kamera yer­leş­tir­di­ler ve bek­le­meye koyul­du­lar. O gece pro­fe­sör Sta­nis­las Gosse suçüstu yaka­landı.

Gosse üst düzey manas­tır üye­le­ri­nin genç­leri ispi­yon­la­dığı odaya açı­lan bu geçiş­le­rin yerini bir der­gide maka­le­sinde oku­muştu. Polis Gosse’nin evinde 15. yüz­yıla kadar uza­nan 1.100 kayıp kitap buldu.

9 Korkunç İvan’ın Kayıp Kütüphanesi

En efsa­nevi kayıp kütüp­ha­ne­ler­den biri Rus Çarı VI. İvan Vasilyeviç’e (Kor­kunç İvan) ait­tir. 1472’de İvan’ın dedesi III. İvan, aynı zamanda tut­kulu bir kitap kolek­si­yo­neri olan, son Bizans impa­ra­to­ru­nun yeğeni Sop­hia Pale­olo­gue ile evlendi. Sop­hia Moskova’ya taşın­dı­ğında Kons­tan­ti­no­pol Kütüp­ha­ne­si­nin bir­çok par­ça­sını ve İsken­de­riye Kütüphanesi’nden de el yaz­ma­ları içer­diği iddia edi­len kitap kolek­si­yo­nunu da bir­likte getirdi.

Kor­kunç İvan hayatı boyunca kütüp­ha­ne­sine daha faz­la­sını kat­mış­tır. Bu kolek­si­yon sonunda Rusça, Yunanca, Latince, İbra­nice, Arapça ve Çince antik ve çağ­daş eser­leri içe­ri­yordu.

İvan bu kolek­si­yonu Kremlin’in bod­ru­munda depo­la­mıştı. Kâtip­ler bütün eser­leri Rusça’ya çevir­mekle görev­len­di­ril­miş­lerdi ama bir­çoğu Çar’ın kara büyü yap­ma­sın­dan kork­tuğu için red­det­mişti.

İvan öldük­ten sonra bütün kolek­si­yon yok oldu. Bazı­ları yan­gında yok oldu­ğunu iddia edi­yor bazı­ları ise aslında hâlâ var oldu­ğunu ama Kor­kunç İvan tara­fın­dan lanet­len­di­ğine ina­nı­yor.

10 Vatikan Gizli Arşivleri

Vati­kan Gizli Arşiv­leri dün­ya­nın en gizemli kütüp­ha­ne­le­rin­den biri­dir. 1612’de kuru­lan arşiv, 1881’e kadar umuma kapa­lıydı. Papa XIII. Leo yal­nızca Kato­lik araş­tır­ma­cı­la­rın arşive gir­me­sine izin verdi.

O zaman­dan beri bu kısıt­lama çok az gev­şe­tildi ama gaze­teci, öğrenci ya da ama­tör tarih­çi­le­rin içeri gir­mesi hâlâ kesin­likle yasak. Yal­nızca Vatikan’ın sıkı şart­la­rını kar­şı­la­ya­bi­len resmi araş­tır­ma­cı­lar içeri gire­bi­li­yor. Bu durumda bile günde en fazla üç eser ala­bi­li­yor­lar.

Vati­kan 2012’de 100 par­ça­nın arşiv­den çıka­rıl­ma­sına izin verdi. Kolek­si­yo­nunu sek­sen kilo­metre uzun­lu­ğunda olduğu düşü­nü­lürse bu bize arşiv­le­rin gizemi hak­kında nere­deyse hiç ipucu vere­mi­yor.

Çıka­rı­lan bel­ge­ler Papa X. Leo’nun Mar­tin Lut­her King’i afo­roz etme­sin­den Tapı­nak Şöval­ye­le­ri­nin duruş­ma­la­rı­nın yazılı hal­le­rine ve Galileo’ya, İngi­liz bir din ada­mı­nın VIII. Henry’nin evli­li­ği­nin ipta­lini iste­diği bir dilek­çe­den Yeni Dünya top­rak­la­rını Por­te­kiz ve İspanya ara­sında pay­laş­tı­ran Inter Caetera bel­ge­sine kadar bir­çok şeyi kap­sı­yor.

Çevi­ren: Neziha Çalış­tı­rır

(List­verse)

(417)

Yorumlar