Home Kültür Sanat Edebiyat Kitap E-kitabınızı DRM’li mi DRM’siz mi alırdınız?
E-kitabınızı DRM’li mi DRM’siz mi alırdınız?

E-kitabınızı DRM’li mi DRM’siz mi alırdınız?

7
2

DRM (diji­tal hak­lar yöne­timi), e-kitap­ları kor­sana karşı koru­mak ama­cıyla yay­gın kul­la­nı­lan, e-kitap­la­rın kop­ya­lan­ma­sına, pay­la­şı­mına, dile­nen prog­ram yahut cihaz ile açıl­ma­sına engel olan bir tek­no­loji.

Aslında DRM’in çeşit­leri var. En yay­gın ola­rak kul­la­nı­lanı olduğu için burada sözünü etti­ği­miz DRM, Apple, Ama­zon ve Adobe’un, her biri­nin ken­dine özgü geliş­tir­diği, e-kitap dos­ya­sını baş­tan sona şif­re­le­yen ve kul­la­nımı kısıt­la­yan DRM’ler.

Başka bir DRM türü ise diji­tal dam­ga­lama (digi­tal water­mar­king) tek­ni­ğini kul­la­nan, e-kitap­la­rın içine görü­nür ve görün­mez bazı bil­gi­ler ekle­yen sos­yal DRM. Bu DRM yöne­timde ekle­nen bil­gi­ler sipa­riş sahi­bi­nin kişi­sel bil­gi­leri, sipa­riş numa­rası, tarihi, satı­şın yapıl­dığı site bil­gi­leri vb. ola­bi­le­ceği için kor­san pay­la­şımı takip etmesi müm­kün olu­yor ve kul­la­nı­cı­ları yasa­dışı pay­la­şımda bulun­ma­maya teş­vik edi­yor.

Bazı yayın­cı­lar DRM’in özgür­lüğü kısıt­la­dı­ğını düşü­nü­yor ve eser­leri DRM’siz ola­rak kul­la­nıma sunu­yor. Yay­gın sis­teme göre DRM’in sadece kitap­ları yasal yol­lar­dan satın almış kul­la­nı­cı­ları kısıt­la­dığı, kitap­ları yasa­dışı yol­lar­dan indi­rip oku­yan kul­la­nı­cı­la­rınsa bu kısıt­la­ma­lar­dan etki­len­me­di­ğine dik­kat çeki­li­yor. Üste­lik DRM tek­no­lo­ji­sini uygu­la­mak, kitap satış site­le­rini maddi ola­rak da etki­li­yor. Basılı kitap­taki kâğıt mas­raf­la­rı­nın yerini e-kitapta DRM mas­raf­ları alı­yor.

Ama­zon, Apple gibi e-kitap satış plat­form­ları ise kor­sanı önle­mek için DRM’i gerekli gören­ler­den. Gerçi, Amazon’un satın aldığı çizgi roman sitesi Comi­xo­logy DRM’siz satış yap­maya devam edi­yor. Türkiye’deki e-kitap satış site­leri de DRM kul­la­nı­lı­yor.

Tor/Forge yayın­ları, e-kitap­la­rı­nın DRM’siz satı­la­ca­ğını duyur­du­ğun­dan beri iki yıl geçti. Bu iki yıl­lık süre­cin değer­len­dir­me­sinde e-kitap­la­rın DRM’siz satı­şı­nın, Tor kitap­la­rı­nın yasa­dışı yol­lar­dan pay­la­şıl­ma­sında artışa ya da satış oran­la­rında düşüşe sebe­bi­yet ver­me­diği göz­lem­lendi. Geç­ti­ği­miz haf­ta­larda Simon & Schus­ter yayın­ları da bilim­kurgu ve fan­tezi eser­le­rine odak­la­nan Saga e-kitap­la­rı­nın DRM’siz ola­rak satışa sunu­la­ca­ğını duyurdu. Ancak bilim­kurgu ve fan­tezi okur­la­rın­dan farklı bir okur kit­le­siyle, farklı coğ­raf­ya­larda ve farklı dil­lerde DRM’siz kitap satı­şı­nın kor­san kitap pay­la­şımı ve satış oran­la­rını nasıl etki­le­ye­bi­le­ceği bilin­mi­yor.

Kimi­le­rine göre DRM, yayın­cı­la­rın özgür­lü­ğünü de kısıt­lı­yor. Daha önce Amazon’un Hac­hette yayı­ne­viyle olan anlaş­maz­lı­ğın­dan bah­set­miş­tik. Yazar Cory Doctorow’a göre Hac­hette yayı­nevi DRM uygu­lama konu­sunda böy­le­sine ısrarlı olma­saydı Amazon’a bu kadar bağımlı olmazdı.

Bazı yayı­nev­leri, e-kitap­la­rın korun­ması için kitap satış site­le­rini DRM kul­lan­maya zor­lu­yor. Hatta bazı böl­ge­lerde DRM kır­mayı yasak­la­yan yasa­lar var. Örne­ğin geç­ti­ği­miz ay Har­per­Col­lins yayın­ları, kitap­la­rını Digimarc’ın Guar­dian Water­mar­king tek­no­lo­ji­sini kul­la­na­rak denet­le­ye­cek­le­rini ve kor­san ola­rak pay­la­şıl­dığı tes­pit edi­len kitap­la­rın satı­şını yap­mış olan site­le­rin DRM kul­lan­ma­sını talep ede­cek­le­rini, aksi halde kitap­la­rın bu site­lerde satı­şını dur­du­ra­cak­la­rını açık­ladı. Oysa DRM’li kitap­lar çeşitli prog­ram­lar yar­dı­mıyla kısa sürede kırı­la­bi­li­yor. Dola­yı­sıyla bu yön­te­min zaten DRM kul­la­nan site­le­rin DRM kul­lan­ma­sını talep etmekle sonuç­lanma ola­sı­lığı yük­sek.

Geç­ti­ği­miz haf­ta­larda Adobe DRM tek­no­lo­ji­sini test eden bir kul­la­nıcı, Adobe’un kul­la­nı­cı­la­rın kitap okuma dav­ra­nış­la­rını ayrın­tılı ola­rak takip etti­ğini ve bu veri­leri kolay­lıkla oku­na­bi­lir şekilde sak­la­ya­rak kul­la­nı­cı­la­rın giz­li­lik hak­la­rını ihlal etti­ğini keş­fetti. Adobe’un bu bil­gi­leri şif­re­le­ye­cek bir gün­cel­leme yap­ması bek­le­ni­yor fakat görü­nüşe bakı­lırsa diji­tal hak­lar yöne­timi için okur­la­rın dav­ra­nış­ları takip edil­meye devam ede­cek.

DRM, kitap satış site­le­rine ve yayın­cı­lara çeşitli kont­rol ola­nak­ları sunu­yor. Örne­ğin kitap­taki hata­lar düzel­ti­lir, kitap gün­cel­le­nirse daha önce satın alın­mış kitap­lar da oto­ma­tik ola­rak gün­cel­le­ne­bi­li­yor. Kita­bın yeni halini tek­rar satın almak gerek­mi­yor. Bunun endişe uyan­dı­ran tara­fıysa iste­nen kitap­la­rın kul­la­nı­cı­la­rın kont­rolü dışında sili­ne­bi­lir olması. Kitap satın alın­mış da olsa, DRM’li kitap­lar kop­ya­la­na­ma­dığı için, kul­la­nı­cı­nın kitabı sak­lama ola­nağı yok. Bu duru­mun geç­miş­teki toplu kitap yak­ma­lara ben­ze­me­sin­den ve san­sür­le­me­ler­den çeki­ni­li­yor.

Siz ne der­si­niz? E-kita­bı­nızı DRM’li mi DRM’siz mi oku­mak ister­di­niz?

(7)

Yorumlar