Home Kültür Sanat Edebiyat Kitap E-kitap Popülerliğini Niçin Yitiriyor?
E-kitap Popülerliğini Niçin Yitiriyor?

E-kitap Popülerliğini Niçin Yitiriyor?

849
0

Bin­lerce kitabı küçü­cük bir ale­tin içinde sak­lama fikri oldukça heye­can verici olsa da artık bu heye­can dünya çapında azal­mış gibi görü­nü­yor.

Diji­ta­lin kitap endüst­ri­sin­deki pozi­tif etkisi, yayın­cı­la­rın basılı kitap­ları aslında ne kadar sev­dik­le­rini fark etmesi oldu.”

Kindle ile yapa­ma­ya­ca­ğı­nız bazı şey­ler var. Örne­ğin say­fa­nın köşe­sini kıvır­mak, orta­sın­dan bas­tı­rıp cil­dini açmak (biraz gad­darca ama keyifli ola­bi­li­yor), kaç sayfa oku­du­ğu­nuza ya da bitir­me­nize ne kadar kal­dı­ğına bak­mak için say­fa­ları karış­tır­mak ya da bir arka­da­şı­nıza ödünç ver­mek. Bazen etki­len­di­ği­niz bir bölümü hatır­la­ya­maz­sı­nız ama say­fa­nın sağda mı solda mı olduğu gibi ayrın­tı­lar aklı­nıza gelir ve bun­lara baka­rak o bölümü yeni­den bula­bi­lir­si­niz. Kindle’da bu da müm­kün değil.

İlk Kindle.

Özetle Kindle’ın bir kita­bın yerini tuta­ma­ya­ca­ğını söy­le­mek yeterli. Yine de bin­lerce kitabı küçü­cük bir ale­tin içinde sak­lama fikri oldukça heye­can verici değil mi? Bu heye­can dünya çapında azal­mış gibi görü­nü­yor. The Guar­dian yazar­la­rın­dan Paula Cocozza, geç­ti­ği­miz gün­lerde özel­likle İngiltere’de düşen e-kitap satış­la­rın­dan bah­set­tiği bir makale yayım­ladı. E-kitap­lar bir­çok ülkede revaçta olsa da İngiltere’nin e-kitap kay­nak­ları daha zen­gin. Söz­ge­limi Fransa’da e-kitap­la­rın pazar payı yal­nızca yüzde 3’ken İngiltere’de basılı kitap­la­rın nere­deyse yüzde 50’sinin e-kitabı bulu­nu­yor.

Ancak Cocozza, konuyla ilgili yazı­sında şöyle diyor: “Bir­kaç yıl önce birisi bana Kindle ver­mişti. O dönem yeni­den öğrenci olmuş­tum. Çok fazla kitap oku­yor­dum ve kitap­la­rın hem hafif hem de ucuz olması benim için önem­liydi. Şimdi Kindle çek­me­ce­nin en dibine kaydı ve bir tek Noel zamanı çıkar­dı­ğım yapış­tı­rı­cı­la­rın arka­sında duru­yor. Öte taraf­tan kitap yığı­nım yan masada o kadar yük­seldi ki, artık yere de ufak yığın­lar yumurt­la­maya baş­ladı. Gece yatağa gir­di­ğimde sanki küçük bir kitap şeh­rine bakı­yor gibi his­se­di­yo­rum. Baş­ka­la­rı­nın yatak oda­sında neler oldu­ğuna iliş­kin yorum yap­mak iste­mem ama tah­mi­nimce onla­rınki de ben­zer durumda.” Cocozza hak­sız sayıl­maz. İngiltere’deki Yayın­cı­lar Birliği’nin Nisan ayında açık­la­dığı veri­lere göre, basılı kitap­la­rın satışı yüzde 8 ora­nında artar­ken e-kitap satış­la­rında yüzde 17’lik bir düşüş söz konusu. Oysa tüm kitap satış­ları için İngiltere’deki okur­la­rın har­ca­dığı mik­tar geç­ti­ği­miz yıl 89 mil­yon ster­lin artış gös­ter­miş.

Peki basılı kitap­lar yarışı nasıl önde götü­rü­yor? On yıl önce Kindle ilk çık­tı­ğında her­kese ola­ğa­nüstü gel­mişti. Yüz­lerce kitabı küçük bir ale­tin içinde taşıma fır­satı. Dışını saran o kalın siyah plas­tiğe bak­tı­ğı­nızda inan­ması oldukça güçtü. 399 dolar­lık satış fiya­tına rağ­men beş saat içinde tümü satıl­mıştı. Hatta Kindle saye­sinde iPad’in çıkışı iki yıl öne alındı. Ara­dan on yıl geçti ve şimdi Kindle’ı bir akıllı tele­fo­nun yanına koy­du­ğu­nuzda çok daha eski görü­nü­yor, ver­diği okuma dene­yimi ne kadar gelişme gös­ter­miş olsa da.

İngiltere’nin en büyük ede­bi­yat ajans­la­rın­dan Cur­tis Brown’da ede­bi­yat tem­sil­ci­liği yapan Cathryn Sum­mer­ha­yes The Guar­dian’la yap­tığı röpor­tajda Kindle’ın ilk çık­tığı dönem için, “Yep­yeni ve heye­can veri­ciydi,” diyor ve ekli­yor, “ama şimdi çok han­tal ve demode gözük­mü­yor­lar mı? Sanı­rım her­kes trend olmuş tek­no­lo­jik ürün­ler isti­yor ve ne yazık ki son moda okuma cihazı diye bir şey yok. Ayrıca insan­la­rın tele­fon­la­rın­dan uzun roman oku­duk­la­rını da düşün­mü­yo­rum. Bence orta­lama bir okur bile oku­ma­nın en büyük zev­ki­nin fizik­sel ola­rak say­fa­ları çevir­mek oldu­ğunu söy­ler. Çünkü bu sizi yavaş­la­tı­yor ve düşün­me­nizi sağ­lı­yor.”

Niel­sen şir­ke­ti­nin İngil­tere araş­tırma müdürü Steve Bohme, kitap­se­ver­le­rin tab­let almaya geçici bir hevesle karar ver­diği görü­şünde. Bohme, Yayın­cı­lar Bir­liği için yap­tığı araş­tır­mada bu heve­sin 2012 ile 2014 yıl­ları ara­sında devam etti­ğini ama ardın­dan tab­let alım­la­rı­nın yavaş­la­dı­ğını belirt­miş. Araş­tır­ma­nın da gös­ter­diği üzere artık diji­tal kitap oku­yan daha az insan var, üste­lik bu kişi­ler aynı zamanda basılı kitap da alı­yor. Netflix’in e-kitap okur­ları için çıkar­dığı Oys­ter uygu­la­ması da tut­ma­dığı için bir yıl sonra kapan­mıştı.

Bunun bir başka sebebi, kitap­la­rın güzel­li­ğin sim­gesi ola­rak yeni­den popü­ler­leş­meye baş­la­ması. Kitap­lar hak ettik­leri ilgiyi gör­meye baş­lar­ken güzel­likle ala­kası olma­yan e-kitap­lar paha­lı­laştı. Daha doğ­rusu yeni çıkan bir roma­nın diji­tal haliyle basılı hali ara­sın­daki fiyat farkı iyice azaldı. İngiltere’nin Waters­to­nes yayı­ne­vi­nin yöne­ti­cisi James Daunt The Guar­dian’a konuyla ilgili şu yorumda bulundu: “Diji­ta­lin kitap endüst­ri­sin­deki pozi­tif etkisi, yayın­cı­la­rın basılı kitap­ları aslında ne kadar sev­dik­le­rini fark etmesi oldu. Bu da endüst­riyi güç­len­dirdi.” Daunt da bir­çok yayıncı gibi kitap­ları Kindle’dan oku­yor­muş ama ken­disi son­ra­sında sev­diği kitap­ları satın alı­yor.

Daunt, “Aslında basılı kitap­lar milen­yu­mun son döne­me­cinde oldukça ucuz ve hesaplı oldu,” diyor. “Yayın­cı­lar kâğı­dın kali­te­sini düşürdü, artık bir kitabı güneşte bırak­tı­ğı­nızda sara­rı­yordu. Kitap­lar dikil­mi­yor, tut­kal­la­nı­yordu. Şömize kapak koyu­yor ama alt­taki cilde hiç­bir şey yap­mı­yor­lardı. Oysa şim­di­lerde bir kita­bın şömi­zini çıkar­sa­nız altın­dan ilginç bir görüntü çık­ması muh­te­mel.”

İnsan­lar kitap­la­rın este­ti­ğini keş­fe­dince sos­yal med­ya­nın süper model­leri kitap­lar haline geldi.

Dik­kat çeken başka bir nokta, kitap­la­rın son dönemde Ins­tag­ram mal­ze­mesi ola­rak kul­la­nıl­maya baş­la­ması. İnsan­lar kitap­la­rın este­ti­ğini keş­fe­dince sos­yal med­ya­nın süper model­leri kitap­lar haline geldi. Artık sos­yal med­yada man­zara önüne tutu­lan, kru­va­san ve kahve eşli­ğinde ya da bir tutam çiçekle, şık ev eşya­la­rı­nın yanında pay­la­şı­lan kitap­lar görü­yo­ruz. Kapak­la­rıyla uyumlu bir kıya­fetle ya da âdeta bir kitap moda çeki­mini andı­ran dekor­larla fotoğ­raf­la­nı­yor­lar. Hal böy­ley­ken bir Kindle’la selfi çek­me­niz pek de este­tik dur­mu­yor.

Hollanda’nın oldukça popü­ler erkek moda der­gisi Fan­tas­tic Man’in geç­ti­ği­miz ilk­ba­har-yaz sayı­sında basılı kitap­la­rın fotoğ­raf­lan­dığı bir dosya konusu bile vardı. Dergi, bu sayıda hem moda sever hem de okur yazar olan okur kit­le­sine daha önce oku­ma­dık­ları beş kitabı alıp her biriyle beşer dakika geçir­me­le­rini tav­siye edi­yor. Altına da not düşül­müş: “Proust’u beş dakika oku­muş olmakla hiç oku­ma­mış olmak ara­sın­daki fark oldukça küçük ama aynı zamanda faz­la­sıyla önemli.”

Eski­den insan­lar “oku­mayı” sev­dik­leri için kitap alırdı. Şimdi “kitap­ları” sev­dik­leri için alı­yor­lar. Guar­dian, oku­duğu kitap­la­rın kapak­la­rına uygun arka plan­larla fotoğ­raf­la­rını pay­la­şan Jen­ni­fer Cownie’yle de röpor­taj yap­mış. Cow­nie, “Tüm bu insan­lar, kitap­la­rın nasıl görün­dü­ğüyle ilgi­le­ni­yor, yani yal­nızca içinde anla­tı­lan­la­rın nasıl oldu­ğuyla değil, daha çok onları bir obje gibi görü­yor­lar,” diyor. Cow­nie de Kindle alıp son­ra­sında nef­ret eden­ler­den.

Sum­mer­ha­yes ise insan­la­rın kitap­ları bir sanat ürünü ola­rak gör­dü­ğünü düşü­nü­yor. Hatta Summerhayes’in yeni yazar­la­rın­dan biri, kitap kapağı tasa­rımı için İngi­liz rock grubu Elbow’un albüm kapak­la­rını hazır­la­yan tasa­rım­cıyla çalı­şa­cak. “Her­kes seksi görü­nen bir kitap isti­yor,” diyen Sum­mer­ha­yes, bu kitap­ları “kahve masası kitabı” ola­rak tanım­lı­yor. Bu durum, daha tarz ve havalı bir dene­yim sunan bağım­sız kita­bev­le­ri­nin ve sahaf­la­rın yeni­den popü­ler­leş­me­sini de açık­lı­yor.

Aslında e-kitap satış­la­rı­nın düş­me­sinde başka neden­ler de var. Örne­ğin gide­rek büyü­yen ve ciddi bir pazar payına sahip olan çocuk kitap­ları. Her ne kadar bir­çok çocuk tele­fon ya da tab­letle faz­la­sıyla vakit geçirse de çocuk kitap­ları diji­tal alanda pek işe yara­mı­yor. Genç-yetiş­kin kitap­ları da ben­zer bir durumda. Daunt, çocuk­la­rı­nın kitap­larla iliş­kisi için, “Burun­la­rını kita­bın içine dal­dı­rı­yor ve orada kay­bo­lu­yor­lar,” diyor. Bir cihaz­dan oku­mayı dene­dik­leri zaman içinse şöyle demiş: “Snapchat’ten gelip duran bil­di­rim­ler tam bir fela­ket. Yani onlar tam bir fela­ket oldu­ğunu düşü­nü­yor.”

Tüm bun­lar diji­tal yayın­la­rın bası­lı­nın düş­manı olduğu anla­mına gel­mi­yor elbette. Bu durum e-kitap­la­rın artık teda­vül­den kal­ka­ca­ğına işa­ret de değil. Aksine, e-kitap­lar pazarda tam ola­rak doğal den­gesi buldu diye­bi­li­riz.

Guar­dian röpor­ta­jında Daunt, bir­çok yayın­cı­nın da söy­le­mek iste­diği şeyi dile geti­ri­yor: “Biz yal­nızca insan­la­rın oku­ma­sını isti­yo­ruz. Nasıl oku­duk­ları mühim değil, yeter ki oku­sun­lar. Çünkü oku­mayı alış­kan­lık haline geti­ren insan­lar emi­nim ki eninde sonunda basılı kitap da ala­cak­tır.”

Aşa­ğıda da Jen­ni­fer Cownie’nin sos­yal med­yada basılı kitabı bir este­tik nesne ola­rak gös­terme çaba­sı­nın örnek­leri var.

(849)

Yorumlar