Hale Asaf Üzerine Notlar
13 Kasım 2018 Sanat

Hale Asaf Üzerine Notlar


Twitter'da Paylaş
0

Ölümüne yakın Paris’te çizdiği resimlere egemen olan mavimsi tatlı, yumuşak renk seçimleri, Hale Asaf’ın umutsuzluk bilincinin de karıştığı son dönem çalışmalarına bir karşı direnç oluşturmuş gibidir.

1

Hale Asaf’ın zorluklarla geçen kısa süreli yaşamıyla resimleri arasında kurulacak önemli bağlantılardan biri ve belki de en önemlisi, araştırmaya ve denemeye açık sanatının bu hayatın her anlamda önüne geçmiş olmasıdır. İkinci Dünya Savaşı sırasında büyük bir kısmı kaybolan eserlerinden günümüze ulaşabilenler arasındaki – klasik görünümlerden kübist esinli olanlarına kadar – çeşitlilik ve arayış hissi, küçük yaşlardan beri ciddi hastalıkların gölgesinde geçen yaşamına sessiz bir direnç gibidir.

2

Cumhuriyetin ilk kadın ressamlarından biri olmuş ve ülkedeki kadın hareketlerinin belli belirsiz uyanış döneminde sanatı ve hayatıyla öncü bir gayret göstermiş olmasıyla da Hale Asaf, kendisini izleyen kuşaklar için bir deniz feneri olmuştur âdeta: Daha on beş yaşlarında teyzesi Mihri (Müşfik) Hanım’ın gözetiminde adımını attığı sanat yaşamı – kaynaklara göre teyzesinin onu bu “yıkıcı” serüvenden alıkoymak istemesine karşın – gerek ülke içinde Müstakiller Grubu’yla gerekse de yurt dışında özellikte Paris’te geçen yıllarında durmaksızın ürettikleriyle bir devir için belirleyici önemde olmuştur.

hale asaf

3

Kübist eğilimli resimlerinde, özellikle kendisinin ve yakın çevresinin portrelerinde, çağına ve içinden beslendiği sanatsal iklime katkısının ancak duygusal veya ruhsal yoğunluk unsurlarında aranabilmesine karşın, örneğin Bursa’da geçirdiği kısa öğretmenlik döneminde çizdiği manzara görünümlerinde bu etki renklerin, dokuların veya yaşantılarla birleşen bir tür gerçekçiliğin harmonisiyle daha fazla özgünlük, kişisellik kazanmıştır.

4

Ölümüne yakın Paris’te çizdiği resimlere egemen olan mavimsi tatlı, yumuşak renk seçimleri, Hale Asaf’ın umutsuzluk bilincinin de karıştığı son dönem çalışmalarına bir karşı direnç oluşturmuş gibidir. Hakkında oylumlu bir çalışma yürüten sanat tarihçisi Burcu Pelvanoğlu’nun (YKY, 2007) çoğalttığı eserlerine sanatçının bu döneminin ışığında bakılacak olursa, kimi zaman mavi bir gök altında, kimi zaman mavi duvarlar arasında seyrettiğimiz kişiler, rüya gören çocuklar, kuşlar, sanatçının kendisi veya en yakınında bulunan İtalyan yazar Aniante’nin gündelik görüntülerinin hâlâ sürüp giden bir yaşamı müjdelediği fark edilecektir.

5

Yol arkadaşı vefakâr Aniante ile geçirecekleri birkaç yıl boyunca sürecek olan zaman zaman ümitsizce ölüme yazgılı düşünsel evrende, Hale Asaf’ın sanatına pek de sirayet etmeyen ve bu son dönem eserlerine tam tersi bir özgürlük, umut ve heyecan hissi aşılayan üretimine göz gezdirecek herkes, ondaki saflık arayışını hemen fark edecektir. Bir ilk zamana, geçmiş zamanın daha korunaklı ve kaygısız bir anına dönme eğilimi taşıyan tüm bu çocuksu ve naif görünümlü resimler, bir hayatın bitişini, ama aynı zamanda bir başkasının sonsuza dek yaşanıp gideceğini gösterircesine açık ve berraktırlar. Yaptığı en son resmin, çiçekler, kuşlar ve bir çocuğun arasında görünen bir kadın olması da, yine Burcu Pelvanoğlu’nun dikkatimizi çektiği gibi, bu bağlamda manidar: Hastalığını uzun yıllar boyunca herkesten bir sır gibi saklayan ve son senelerinde hep yanında bulunan Aniante’nin tanıklığıyla gittikçe daha zorlu bir hal alan Hale Asaf’ın mücadeleci hayatı, bu son dönem resimlerinde, neredeyse reddedilircesine yeniden tanımlanıyor; önceki birçok resminin “teknik” yönden iddiasına karşılık şimdi alabildiğine yalınlık kazanıyordur.

hale asaf

6

Aniante’yi veya kendisini ev içinde gündelik işleri yürütürken gösteren resimlerine bakalım. Bir zamanlar çalışma arkadaşı ve umutsuz âşığı olmuş Fikret Muallâ’nın yüzleri belli belirsiz, diğer daha içsel öğelerle ilişkileri son derece yüzeyde seyreden figürleri gibi, Hale Asaf’ın bu iç mekân resimleri de simetri veya uyum hatta ilk dönem ürünlerine belirgin bir kimlik veren geometrik kesinlik gibi bilinçle, dikkatle yönetilecek kimi teknik unsurları unutturmak istercesine düz, iddiasız ve tamamıyla içten gelen bir tür sezgisel bilinçle, yaklaşımla yapılmış izlenimi uyandırırlar. Uyuyan iki çocuğun rüyasını bile dolaysızca verecek kadar sadeleşen bu son dönem resimleri, Aniante’yi masasında yazı yazarken kitaplar arasında, kendisini ise soba önünde ısınırken gösteren diğer bazılarıyla birlikte, birinden diğerine pek değişmeyen tatlı, uyumlu ve geçişken renklerle kendi içinde bir bütün oluştururlar. Kimileri hasta yatağında kâğıtlara bir ilhamla ve hızla geçirilmiş gibidirler ve gittikçe daralan bir hayatın tüm çabasını artık renklerin parlaklığında, düşlerin ve düşüncelerin yakın bir karşılığı olan kompozisyonun sadeliğinde ve bunların yansıtacağı ince dramda, şiirsellikte buluyorlardır.

7

Sanatçının kanserle uzun yıllar süren mücadeleci yaşamının eserlerini ve yaratma uğraşını engellemediğini özellikle vurgulamak gerek: Kendi döneminde ve daha sonradan Avrupa’ya eğitim veya memuriyet amaçlı giden birçok sanatçının aksine, Hale Asaf, Almanya ve özellikle Paris’te geçen yıllarını yurda dönüşte bir kazanca dönüştürme ve bunun üzerine olağan bir hayat kurma vesilesine dönüştürmemiş; orada geçen cesur ve özgüveni yüksek yaşamını belki de en özgün eserlerinin besleneceği bir mecraya dönüştürmeyi bilmiştir. Bu son yıllarında hep yakınında bulunan Aniante’nin de anlatımıyla, hastalığı ve yurdundan uzak oluşu onu resmetme azminden vazgeçirememiştir. İlk dönem eserlerinin biçimci ve soğukkanlı yetkinliğine kıyasla, son yıllarındaki çalışmalarının daha duygusal ve içten bir ton edinmesi, bu anlamda, onun bu türden “mahrumiyetlerinin” dışavurumundan çok daha önce, hâlâ geçmekte olan zamanın ve hayatın açık izdüşümleri, kişisel yansımalarıdır. Bu eserlerde de, tıpkı öncekiler gibi, belirgin bir soyutlama gücünün nesnellikle, figürlerle, desenlerle birleştiği, hayatının o andaki seyrini karakterize ettiği açıkça görülür. Kendisini elinde paletiyle çalışırken gösteren bir tanesinde, çağının çok ötesine uzanan ve ancak sanatın kendi sınırsız ikliminde gerçek anlamını bulacak olan bir cesaretin, kararlılığın izleri seçilir.

hale asaf

hale asaf

hale asaf

hale asaf


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR