Kambur Richard Sendromu
22 Şubat 2019 Edebiyat

Kambur Richard Sendromu


Twitter'da Paylaş
0

Shakespeare’in III. Richard yapıtının özellikle bizimki gibi sorunlu coğrafyalarda herkes tarafından okunması gerekir...

Shakespeare zirvedir; bunun en önemli nedenlerinden bazıları hikâyeleri, anlatma biçimi ve insanın en saklı dürtülerini gün yüzüne çıkarmış olma başarısıdır hiç kuşkusuz. Shakespeare insan denilen varlığın acılarını, nefretlerini, hırslarını, bitip tükenmek bilmeyen iki yüzlüklerini yapıtlarında çok az sanatçının ulaşabildiği tepeye kadar çıkarabilmiştir, Shakespeare’in toplamı hiçbir ozanın ya da sanatçın bir başına varamadığı yerdir de aynı zamanda. Ama herhalde ikiyüzlülüğü ve gaddarlığı hiçbir yapıtında III. Richard’ınki kadar ileriye götürmemiştir. Yapıtta ikiyüzlülüğün ilk örneğini kardeşi Clarence’nin hapse götürülürkenki karşılaşmasında okuruz.

“İnanın, uzun sürmeyecek hapsiniz;

Serbest bırakılmanızı sağlayacağım

Ya da sizin yerinize ben yatacağım,

Sabırlı olunuz yeter.”

Bu umut dolu sözler ilk başlarda bir kardeşin diğerine sevgi yüklü duygularıymış gibi hissettirebilir. Ancak Clarence sırtını kardeşinin güven dolu sözlerine dayayıp uzaklaştığında az sonra Richard’ın ağzından başka sözler dökülmeye başlar:

“Dönüşün olmasın gittiğin yolda.

Saf, dürüst Clarence, öyle seviyorum ki seni

Cennete yollayacağım ruhunu yakında,

Eğer cennet bu armağanı bizim elimizden kabul ederse.”

Sayfalar çevrildikçe iktidar koltuğuna oturmak için, başkalarının bohçasında olan son kırıntıyı bile çıkarıp almak için Richard’ın giremeyeceği kılıf ve yapamayacağı kötülük olmadığını görürüz. Dahası tabutları daha yerdeyken, kocasını ve babasını öldürten ellerin sahibinin nasıl da kadını evlenmeye ikna ettiğini dehşetle tanık oluruz. Shakespeare III. Richard’da ikiyüzlülüğün ve gaddarlığın zirvesini gösterir. Gözlerinin içine baka baka vaat edilen yalanlar, kardeş katili, boğdurulan çocuklar ve dahası. III. Richard İngiltere tarihiyle ilgili bir konu olabilir, ancak sanat yapıtları böyledir işte; zamanının ve mekânının dışına taşarlar, kişisel olarak yapıtta tanıdık gelmeyen bir tek sözcüğe ya da duyguya bile rastlamadım ya da kendimi Shakespeare’in hiçbir cümlesine yabancı bulmadım.

III. Richard doğuştan kamburdur, bu bir metafor mudur, bizim için neden olmasın?

Cioran’ın, “En büyük zalimler, kafası kesilmemiş mazlumlar arasından çıkar” sözüne verebilecek kesin bir yanıtım yok ya da aksine her birimizin gösterebilecek bir düzine örneği vardır belki de. Ancak işin aslı şu ki zamanında itilip kakılan, sevilmeyen, hor görülen Richard ilk fırsatta iki yüzlü korkunç bir cellada dönüşür. Metaforun sadece ucu değil, gövdesi, kafası, vücudunun tamamı istenirse zamanımıza kadar ulaşır, bunun için şöyle bir etrafımıza bakmak yeterli olacaktır. Eskiden kambur diye itilip kakılan kişilerin bugün gücü eline aldıklarında nasıl da birer cellada dönüştüklerini acıyla tanık oluruz; uzağa değil, sokağımıza bakmak bile kafidir; iktidarlara ve uzantılarına gelince onları fark etmek için ne dürbüne ne de herhangi bir gözlüğe ihtiyaç duyarız artık, zaten alenen ortadalar ve bu hallerinden oldukça mutlu ve mesutlar. Diyeceğim o ki III. Richard’ın ruhu vücut değiştirmiş olabilir ancak her çağda ve her coğrafyada başka bir bedende varlığını sürdürmüş olabilir, bunun için gözlerimizi dünyanın herhangi bir yerindeki diktatörlere çevirmemiz yeterli olacaktır.

III. Richard yapıtına dönersek yine, fitne fesat ve akla hayale gelmeyen zorbalıklar ettikten sonra iktidar koltuğuna oturan Richard bu defa en büyük zorlukla karşı karşıla kalacaktır: iktidar koltuğunda oturmuş olma lüksünün sürekliliği? Tehlike her an herkes tarafından gelebilir, koltuktan indirilme korkusu bir azaba dönüşür, zira başkalarına yaptığın cellatlığı başkalarından da beklemeye başlarsın, zalimliğinin dozu oranında zalimlik düşlersin. Sözü fazla uzatmaya gerek yok, Shakespeare’in III. Richard yapıtının özellikle bizimki gibi sorunlu coğrafyalarda (ah, Ortadoğu, seni neden sevelim ki) herkes tarafından okunması gerekir ya da en azından bir sahnede izlenmesi hiç de fena olmazdı, ki gözü dönmüş zalimlerin saltanatlarının bir gün mutlaka biteceğini bilmek tüm mazlumların ruh sağlığına iyi gelecekti.

William Shakespeare, III. Richard, Çeviren: Özdemir Nutku, İş Kültür

E. M. Cioran, Çürümenin Kitabı, Çeviren: Haldun Bayrı, Metis Kitap


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR