Home Bilgi Bankası Edebiyat Noktalı virgül’ün başına gelecek var!
Noktalı virgül’ün başına gelecek var!

Noktalı virgül’ün başına gelecek var!

627
0

Satır sonuna mı geldik?

Fransa’da noktalı virgülün günlerinin sayılı olduğu iddiasıyla birlikte alışılmadık bir tartışma çıktı. Fransızlar için daha da kötüsü şu ki, bu tartışmanın İngilizcenin artan etkisi yüzünden olduğunu düşünenler de epeyce.

Jon Henley

Noktalı virgül tartışması herhalde öbür ülkelerin futbolcularına, futbolcuların eşlerine (eğer şanslılarsa) ya da rock yıldızlarına verdiği statüyü entelektüellerine de veren bir ülkede gerçekleşebilirdi. Fransa tam da böyle bir ülke işte. Yapısalcılar, relativistler ve postmodernistlerin utangaç bir biçimde bir köşede beklemek yerine televizyonun en çok izlendiği saatlerde programlara konuk olduğu, bir insanın “düşünür” olmasının bütünüyle kabul edilebilir olması bir yana takdire değer görüldüğü bir kültürden söz ediyoruz.

Bu arada internette Noktalı Virgülü Savunma Komitesi adıyla bir web sayfası açıldı (birkaç gün sonra kapanması pek iyiye işaret olmasa gerek). Gazete ve dergilerde bu konu üzerine yazılar yazıldı. Radyolarda bu konu tartışılıyor. Öyle ki 1 Nisan şakası haline bile geldi: Önde gelen bir internet sitesinde Başkan Nicolas Sarkozy’nin noktalı virgülün ortadan kalkmasını engellemek için bundan sonra resmi evrakların her sayfasında en az üç kere kullanılması kararını verdiği haberi çıktı.

Kırmızı köşede noktalı virgülü dilbilgisi tarihinin tozlu sayfalarına gömmek isteyen bir çift “hain” Fransız yazar bulunuyor. Karikatürcü ve mizah yazarı François Cavanna noktalı virgülü “kararsızlığa ve düşüncenin belirsizliğine işaret eden, ürkek, parazit gibi tatsız bir şey” olarak değerlendiriyor.

Sinemaya da aktarılan ünlü romanı 37°2 le Matin (Betty Blue) ile tanınan Philippe Djian, bir adım daha ileri giderek tek isteğinin gelecek kuşaklar tarafından “noktalı virgülü yok eden melek” olarak bilinmek istediğini belirtiyor.

Mavi köşedeyse sıklıkla Hugo, Flaubert, Maupassant, Proust ve Volta-ire’den alıntılar yapan ve noktalı virgül olmasaydı onların eserlerinin yalnızca soluk gölgeler olarak kalacağını düşünen dil muhafızları bulunuyor.

Gal dilbilgisinin yılmaz savunucusu anonim bir düşünürün haftalık sol görüşlü dergi Le Nouvel Observateur’da yayımlanan yazısına göre, “noktalı virgülün güzelliği ve ihtişamı oldukça karmaşık düşüncelerin aktarımını kolaylaştırmasından” geliyor. Dahası, yine aynı anonim yazara göre, noktalı virgül gerçek yerini “zengin ve ince analizlerde” bulduğu gibi, yazara da “düşünce akışını bozmadan fikirleri birbirine bağlama” olanağı veriyor.

Elbette pek çok kişiye göre noktalı virgül savunusu, Fransa’nın kendi dilinin engellenemeyen düşüşüyle savaşma çabasıyla yakından ilgili. 1634’te Fransız dilini korumak için kurulan Académie Française’in, Fransız dilini koruyan yasaların ve General Commission on Terminology and Neology gibi, yabancı sözcüklerin Gallik karşılığını bulmak için çalışan kurumların çabalarının tersine, Fransızca her geçen gün biraz daha Anglosakson etkisi altına giriyor.

Bugün Fransızcada sık kullanılan ama 65 sayfalık “önerilmeyen” işgalci sözcükler listesinde, email, blog ve fast-food, supermodel, takeaway, low-cost, coach, corner (futbol terimi), shadow-boxing ve motor caravan gibi sözcükler yer alıyor. Fransızca, evinde olduğu gibi yurtdışında da tehdit altında. Bir zamanların tartışmasız diplomasi dili olan Fransızca, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler’deki önemini her geçen gün kaybediyor. Académie’nin daimi üyesi olan Hélène Carrère d’Encausse, “Dilimizi korumak bizim için yeni yüzyılda ana ulusal hedef olmalıdır,” açıklamasında bulundu. Noktalı virgül hayranları ordusu olarak adlandırabileceğimiz yazarlara bakarsanız, noktalı virgüle yapılan bu saldırılar en başında “kültürsüz modern yazarlar ve ahmak Anglosaksonlar” tarafından başlatılmış. Pek çok noktalı virgül hayranının zihnini kaplayan bu düşüncenin, ne yazık ki modern Fransız dili ve kültürünü oldukça olumsuz etkilediğini söyleyebiliriz.

Peki bunca hararetli tartışmaya neden olan noktalı virgülü nasıl kullanmak gerekir? Fransızca dilbilgisine göre noktalı virgülün birden fazla kullanım alanı var. Birincisi; yazarın uzun cümlelerde mantıksal bir dengeyi korumasını sağlar. İkincisi; birbirinden bağımsız olan ama anlam bakımından bir biçimde bağlı bulunan iki ayrı cümleyi ayırmak için de kullanılabilir. Bunun dışında döküm ve listelerde, son olarak da noktanın kafa karıştırıcı olacağı düşünülen yerlerde de kullanılabilir.

Kolay, değil mi?

Nouvel Observateur’un yazıişleri müdürü ve La Ponctuation: Ou l’art d’accommoder les textes adlı kitabın yazarı Sylvie Prioul’a göre, noktalı virgülün kullanımının giderek azalması Fransızca üzerindeki İngilizce etkisinin artmasından, cümlelerin giderek kısalmasından doğuyor. Prioul, “Kısa cümleler noktalı virgülün ölüm ilanıdır,” diyor. “İnsanlar noktalı virgülü sevmiyor, yazarlar ondan korkuyor, gazetecilerse nadiren kullanıyor. Noktalı virgül kayboluyor ve bu büyük bir utanç.”

Prioul günlük komünist gazete L’Humanité’yi baştan sona incelediğini ve tek bir noktalı virgüle bile rastlamadığını sözlerine ekliyor. Fransız haber sitesi rue89’a yaptığı açıklamada şunları söylüyor Prioul: “Artık, noktalı virgülün bulunabileceği tek yer yorum köşeleri, birazcık uzun olan herhangi bir şey. İnsanlar noktalı virgülü nasıl kullanacaklarını bilmiyor. Noktayla virgülün garip bir karışımı gibi. Bazen virgüle daha yakın oluyor, 18. yüzyılda ‘güçlü virgül’ dediğimiz şey gibi. Bazen de noktaya daha yakın oluyor.”

Yazar, şair ve çevirmen Michel Volkovitch ise noktalı virgülün bir başka savunucusu. “Noktalı virgül, anlatılmak istenen şey karmaşık olduğu zaman değerli,” diyor Volkovitch. “Söz konusu parçayı düzgün bir biçimde inşa etmek, şeyleri birbirinden ayırmak, düşünceyi daha berrak hale getirmek; noktalı virgül bunları bir sıraya ve düzene koyuyor. Gerçekten de en kaliteli noktalama işareti.”

Her ne kadar kaliteli olsa da noktalı virgülü korumak büyük bir çaba gerektirecek. Dilbilgisi uzmanı Jacques Drillion’ya göre, “yanlış kullanmaktan korkmak” noktalı virgülün sonunu getirecek en büyük etken. Belki de Fransa’nın en ünlü dil uzmanı ve Robert Sözlüğü’nün editörü Alain Rey’in, “Güzel noktalama işareti bütün politik ayrımların üstündedir ve mantıkla işleyen bir cumhuriyetin simgesidir,” biçimdeki iddialı sözüne rağmen, noktalı virgül Anglosakson nezaketsizliğinin kurbanı olmaktan kurtarılamayabilir.

Noktalı Virgül Taraftarları

“Ben yerinde kullanılmış bir noktalı virgülü çok seviyorum ama bu biraz da New York Times’ın yayımlamayı sevdiği ‘Edebiyat Öldü!’ hikâyelerine benziyor. Ne bir kitabı noktalı virgül olmadığı için bıraktığımı hatırlıyorum ne de bir okurumun kullandığım noktalı virgüller yüzünden kafasının karıştığını.” – Jonathan Franzen

“Neredeyse hiç noktalı virgül kullanmamışsınız. Bu herhalde göçebe bir kamp hayatının neden olduğu zihinsel bir rahatsızlığın belirtisi.” – George Bernard Shaw’dan T.E. Lawrence’a (Bilgeliğin Yedi Sütunu kitabına ithafen)

“Ben seviyorum, pek çok şeye yarıyor. Anladığım kadarıyla aralarında bir anlam ilişkisi bulunan iki tam cümleyi birbirine bağlamak için kullanılıyor; okurun aradaki bağı ince bir biçimde de olsa anlamasını sağlıyor. O kadar çok seviyorum ki aslında şu an yalnızca noktalı virgüllerden oluşan bir hikâye yazıyorum; çok zor olsa da başaracağıma inanıyorum.” – George Saunders

Noktalı Virgül Karşıtları

“Eğer ailenizi incitmek istiyorsanız ve homoseksüel olacak kadar cesaretiniz yoksa, en azından sanatla uğraşmaya başlayabilirsiniz. Ama noktalı virgül kullanmayın. Onlar hiçbir anlam ifade etmeyen travesti hermafroditlerdir. İşe yaradıkları tek şey koleje gittiğinizi göstermektir.” – Kurt Vonnegut

“Şu anda aldığım karara göre, noktalı virgül gereksiz bir duraksamadır ve bir sonraki kitabımı noktalı virgül kullanmadan yazacağım.” – George Orwell

Kararsızlar

“Kullanıyorum. Herhangi bir duygu da beslemiyorum, böyle bir noktalama var, evet. İnsanlar gerçekten böyle şeylere kafa yoruyor, değil mi? İnanamıyorum. Bir hayat kurmalı ya da düzgün bir işe girmeliler. Böyle saçma şeyler üzerine düşünmek için çok fazla zaman var ellerinde.” – Irvine Welsh

Çeviren: Ceren Usta

Desen: Semih Poroy

(627)

Yorum yaz