Home Bilim Teknoloji Mobil Okurken izleniyor olabilirsiniz
Okurken izleniyor olabilirsiniz

Okurken izleniyor olabilirsiniz

6
1

E-kitap okuma uygu­la­ma­ları ve cihaz­la­rında bütün hare­ket­ler kay­de­di­le­bi­li­yor. Her­hangi bir kita­bın ne zaman açıl­dığı, say­fa­nın ne zaman çev­ril­diği, günün hangi saatinde kita­bın okun­duğu, hangi say­fada oku­maya ara veril­diği, kita­bın ne kadar sürede bit­tiği, tutu­lan not­lar, altı çizi­len satır­lar…

Halka açık alan­larda kame­ra­larla izle­ni­yor olu­şu­muzu yadır­ga­mı­yo­ruz artık. Ne deni­yordu: Her şey güven­lik için. Tele­viz­yonda izle­di­ği­miz prog­ram­lar, inter­nette gir­di­ği­miz site­ler, tele­fon ve tab­let­lerde yap­tı­ğı­mız işlem­ler, kul­lan­dı­ğı­mız uygu­la­ma­lar, din­le­di­ği­miz müzik­ler, “beğeni”lerimiz gibi nere­deyse her bil­gi­miz kayıt altında. Bu bil­gi­le­rin bazı­ları üçüncü şahıs­lara satı­lı­yor, bazı­ları plat­form­lara rek­lam veren çek­mek için kul­la­nı­lı­yor, bazı­la­rıysa ano­nim ista­tis­tik­lere dönüş­tü­rü­lüp halka sunu­lu­yor. İzle­nen bunca şeye e-kitap okuma hare­ket­le­ri­miz de ekle­ni­yor.

E-kitap okuma uygu­la­ma­ları ve cihaz­la­rında bütün hare­ket­ler kay­de­di­le­bi­li­yor. Her­hangi bir kita­bın ne zaman açıl­dığı, say­fa­nın ne zaman çev­ril­diği, günün hangi saatinde kita­bın okun­duğu, hangi say­fada oku­maya ara veril­diği, kita­bın ne kadar sürede bit­tiği, tutu­lan not­lar, altı çizi­len satır­lar, kita­bın yarıda bıra­kı­lıp bıra­kıl­ma­dığı bu hare­ket­lere bir­kaç örnek. Kindle’da kaç kişi­nin kitap­taki hangi cüm­le­le­rin altını çiz­di­ğini göre­bi­li­yor­su­nuz mesela. Kobo, oku­du­ğu­nuz kitabı o an başka kaç kişi­nin oku­du­ğunu, baş­ka­la­rı­nın belli bir say­fada tut­tuğu not­ları ve altını çiz­diği satır­ları gör­me­nize izin veri­yor; okuma hızı­nız, ne kadar süre kitap oku­du­ğu­nuz gibi ista­tis­tik­leri arka­daş­la­rı­nızla pay­la­şı­yor ve bu ista­tis­tik­ler üze­rin­den çeşitli madal­ya­lar kazan­ma­nızı sağ­lı­yor. Bu yak­la­şım çoğun­lukla oku­mayı zen­gin­leş­ti­rici ve oku­maya teş­vik edici ola­rak görü­lü­yor.

Bazı okuma bil­gi­le­rini sos­yal med­yada gönüllü pay­laş­tı­ğı­mız da olu­yor. Beğe­ni­len alın­tı­lar, not­lar, puan­la­ma­lar, eleş­ti­ri­ler, hangi kita­bın kaçıncı say­fa­sında oldu­ğu­muz, yıl boyu oku­du­ğu­muz kitap­lar… “Sos­yal okuma” deni­yor buna. Good­re­ads, Lib­raryT­hing, Viki­tap sos­yal okuma plat­form­la­rın­dan bazı­ları. PNAS’ta yayım­la­nan bir araş­tır­maya göre sos­yal medya beğe­ni­le­rin­den yola çıka­rak bil­gi­sa­yar algo­rit­ma­la­rıyla yapı­lan kişi­lik ana­liz­leri, kişi­le­rin aile­le­ri­nin ya da dost­la­rı­nın yap­tığı ana­liz­ler­den daha başa­rılı olu­yor. Okuma hare­ket­leri ana­liz edi­le­rek yapı­lan kitap öne­ri­leri de yok sayı­la­ma­ya­cak şekilde önem kaza­nı­yor.

E-kitap satış plat­formu olma­dığı halde e-kitap okuma ista­tis­tik­leri top­la­yıp bun­ları kitap­la­rın yayıncı ve yazar­la­rına sun­maya odak­la­nan giri­şim­ler de ortaya çıkı­yor. Bu giri­şim­ler­den biri e-kitap dos­ya­la­rına özel bir Javasc­ript kodu ekle­ye­rek okuma hare­ket­le­rini kay­de­den Hiptype’tı. Ancak e-kitap satış site­leri bilgi akışı için ek des­tek sun­ma­yınca 2012’de kuru­lan fir­ma­nın ömrü bir yıl­dan kısa sürdü. Bahar ayla­rında kul­la­nıma açı­la­cak başka bir giri­şimse Jellybooks’un Analy­tics uygu­la­ması. Temelde Epub3 dos­ya­la­rına Javasc­ript kodu eklen­me­siyle işle­yen uygu­la­mada öte­ki­ler­den farklı ola­rak e-kitap­la­rın, okuma hare­ket­leri izle­ne­cek okur­lara ücret­siz veril­mesi, hare­ket rapo­ru­nun ancak okur onay ver­di­ğinde sis­teme giril­mesi ve kitap­la­rın henüz yayım­lan­ma­mış olup test amaçlı oku­tul­ması plan­la­nı­yor.

Elde edi­len bil­gi­le­rin, ano­nim hale geti­ril­sin ya da geti­ril­me­sin, üçüncü şahıs­larla pay­la­şımı konu­suysa tar­tış­malı. Geç­ti­ği­miz Kasım ayında Adobe Digi­tal Editions’ın çeşitli bil­gi­leri doğ­ru­dan oku­na­bi­le­cek şekilde sunu­cu­la­rında sak­la­dığı öğre­nil­di­ğinde Adobe büyük tepki almış, bunun üze­rine uygu­lama, bil­gi­leri şif­re­le­ye­cek şekilde gün­cel­len­mişti. Bil­gi­le­rin çoğu­nun e-kitap okuma araç­ları tara­fın­dan kay­de­dil­me­sine kar­şın bun­lar yakın zamana kadar üçüncü şahıs­larla pay­la­şıl­mı­yordu. Ara­lık ayında Kobo, e-kitap­la­rın okunma ista­tis­tik­le­rini bazı yayıncı ve yazar­larla pay­laştı. Guar­dian’da yer alan habere göre ista­tis­tik­lerde yılın çok­sa­tar kitap­ları, hangi kitap­la­rın yüzde kaçı­nın okun­duğu, çeşitli coğ­raf­ya­larda hangi tür­le­rin daha çok okun­duğu gibi bil­gi­ler yer alı­yor.

Artık kitap­larda satın alı­nan, hiç açıl­ma­yan, yarıda bıra­kı­lan, tamamı oku­nan gibi ayrım­lar doğ­ru­dan göz­lem­le­ne­bi­li­yor demek ki. Bu göz­lem­ler yayın­cı­lığı nasıl etki­ler, belli değil. Bir kitap az satıl­ma­sına rağ­men kita­bın tamamı oku­nu­yorsa, bu, kita­bın daha çok tanı­tımla daha başa­rılı ola­cağı anla­mına mı gelir? Ya da oku­run bir kitabı oku­mayı belli say­fa­larda bırak­tı­ğını göz­lem­le­yen yayıncı, o kısım­la­rın hızlı oku­nan kısım­lar­daki içe­rik örnek alı­na­rak değiş­ti­ril­me­sini mi ister yazar­dan? Elde edi­len bil­gi­lerle nele­rin yapı­lıp yapı­la­ma­ya­ca­ğına dair ticari ve etik kay­gı­lar içe­ren çeşitli soru­lar, önü­müz­deki yıl­larda daha sık kar­şı­mıza çıka­cak gibi görü­nü­yor.

(6)

Yorumlar