Home Bilgi Bankası Edebiyat Peri Masalları Modern Kurgu İçin Niçin Sihirlidir?
Peri Masalları Modern Kurgu İçin Niçin Sihirlidir?

Peri Masalları Modern Kurgu İçin Niçin Sihirlidir?

124
0

Bunca yazar niçin peri masallarından bu denli etkileniyor? Doğaları gereği, peri masallarının yeniden anlatılması ve yeniden yorumlanması gerekir. Ama bence bundan fazlası da var.

Lincoln Michel

Eski olan her şey, yenilenene kadar yeniden yorumlanır. Günümüz kültürünü en iyi tanımlayan özellik de bu olsa gerek: filmlerimiz ve kitaplarımız yeniden yüklenen, yeniden piyasaya sürülen ve yeniden icat edilen hikâyelerle dolu. Seyirciler sayısız süper kahraman serisinin ürünlerini silip süpürüyor, Harry Potter ve Doctor Who tutkunlar ise internette onlarla ilgili yeni hikâyeler yazıyor. Böyle bir kültür yelpazesinde, pek çok yazarın en eski edebiyat türünü, yani peri masallarını yeniden yaratmak istemesine şaşmamalı

Peri masallarını çocukluğumuzun bir parçası olarak hatırlasak da, bizi yetişkinliğimize kadar takip ediyorlar aslında: Italo Calvino, 1950’lerde kendi masal kitabını yazarken İtalyan halk hikâyelerini derlemişti; Donald Barthelme gibi 1960’ların postmodernistleri, Pamuk Prenses gibi kitaplarda bu formla oynadı; ve Dönüşümler’in yazarı Anne Sexton ile Kanlı Oda’nın yazarı Angela Carter gibi 70’lerin feministleri, klasik hikâyeleri alt üst eden yeni eserler üretti. Ancak son yıllarda bu türe ait tekniklerin ve formların kullanımı, Amerikan ve İngiliz edebiyatında çok daha fazla artış gösterdi.

Son iki yıl içinde bile, Helen Oyeyemi’nin Boy, Snow, Bird’ü 1950’lerin Kuzeydoğu Amerika’sında ırksal kimliği ele alan çağdaş bir hikâyeyi anlatabilmek için Pamuk Prenses’i kullandı; Porochista Khakpour’un The Last İllusion’u ise bir İran halk hikâyesini, 11 Eylül New York’unda dışlanan bir gencin hikâyesi haline getirdi. Patrick deWitt, oldukça zevkli ancak aklı başında bir halk hikâyesi olan Undermajordomo Minor’u yazdı, Michael Cunningham ise çeşitli peri masallarını A Wild Swan’da yeniden işledi. Masallardan oluşan öbür koleksiyonların içinde Neil Gaiman’ın Trigger Warnings’ı ve Kelly Link’in Pulitzer finalist Get in Trouble var. Henüz 2016’nın ilk haftalarında olsak da, Brian Evenson’un A Collapse of Horses isimli korku fablları, Amber Sparks’ın yerli hikâyelerden oluşan The Unfinished World’ü ve Helen Oyeyemi’nin harikalarla dolu What is Not Yours is Not Yours’u yayımlandı.

Bunca yazar niçin peri masallarından bu denli etkileniyor? Doğaları gereği, peri masallarının yeniden anlatılması ve yeniden yorumlanması gerekir. Ama bence bundan fazlası da var. Bir yazar olarak, alışılmış formları alışılmamış hale getirene kadar eğirip bükmek çok ilgimi çekiyor. Bunu, ilk kitabım olan Upright Beasts’te çeşitli türlerle ve stillerle denemiştim. Sonrasında farkına vardım ki en iyi eleştirileri hep kitaplarımdaki peri masalları topluyor, özellikle de biraz gariplerse. Geleneksel bir hikâyede sürrealizmden ya da rüya anımsatmalarından hoşlanmayan okurlar bile bunları peri masallarında kabul edebiliyor. Evrensellikleri sayesinde peri masalları, okurları tuhaf, karanlık dünyalara (peri masalları, çocuklar için Disneyleştirilmiş olsa da genelde tuhaf ve karanlık yerlerde geçer) göndermek için ideal bir gemi.

Çoğu kurguda, kurgu dünyasının gerçeğe benzerliği vurgulanır. Ancak tekdüzelikte de bir güç yatar. Peri masallarının yanıltıcı derecede basit olan dili ve bünyesi, cinsel veya felsefi unsurlar gibi başka konuların daha çok ortaya çıkmasına yardımcı olur. Çocuk hikâyelerinde yassılık, ahlaki değerler öğretmek için kullanılır. Şeytani üvey annenin sevilebilir olup olmadığına, ya da kötü cezalarının gerçekçi olup olmadığına dikkat etmek zorunda olmamak, hikâyenin tamamen Freudyen aile mücadelelerini ya da metaforlar sayesinde sınıf, ırk ve cinsiyet sorunlarını inceleyebileceği anlamına da gelir. Çağdaş masal yazarı ve Fairy Tale Review kurucusu Kate Bernheimer, şöyle diyor: “Tek boyutlu, soyut bir kurgu hem sanatçının, hem de okuyucunun ilkel ve açıklanamaz bir hayret yaşayabilmesine, hatta icat etmesine izin verir.”

Bence aynı zamanda peri masalları, durgun dilleri ve basit biçimleriyle, yazarların başka edebi eserlerde kullanamayacağı hikâye anlatımı yöntemlerine de ulaşmasını sağlıyor. En azından dünyanın İngilizce konuşan kısmında, edebiyat dünyası büyük oranda realizmden ve yeni bir dünya yaratmak üzerine kurulu kurgudan oluşuyor. İlkinde, halkın basit gerçeklik anlayışının biraz bile dışına çıkmak uygun görülmüyor. İkincisinde ise her türlü imkânsız şey gerçekleşebiliyor, ancak yalnızca tutarlı ve kolay anlaşılır kurallar eşliğinde sunulursa. Peri masalları ve fabllar, başka bir olanak sunuyor: Hikâyelerin kurallar yokmuş gibi anlatılabildiği gizemli ve yabani ormana giden bir patika. Burada, ne kötü cüceyi harekete geçiren sebeplerin gerçekliğini önemsiyoruz, ne de konuşabilen tilkinin bundan önceki hayatını. Bir değneğin sallanmasıyla okuyucu hem sürrealin, hem gotiğin, hem de garibin gelişebileceği bir dünyaya ışınlanıyor. Ve burada sizi tekrar dışarıya taşıyabilecek ekmek kırıntıları da olabilir.

Çeviren: Zeynep Kazmaz

(Guardian)

(124)

tags:

Yorum yaz