Yaşamına çok çeşitli uğraşlar sığdıran Odilon Redon'un (1840-1916) beraber en çok anıldığı alanlar resim ve tasarım. Kariyeri boyunca hem 19. yüzyıl sembolizmini hem de 20. yüzyıl modernizmini besleyen çok önemli işlere imza attı. Önemine oranla az bilinen chiaroscuro tekniğiyle yapılmış kara kalem eserleri Fransa'da oldukça etkili oldu. Gotik ve Sürrealizm'i kaynaştıran işleri ona sanat tarihinde eşsiz bir yer kazandırdı. Bu iki akımın adı geçtiğinde sürpriz olmamalı ki Francisco de Goya gibi o da şeytani figürler, ürkütücü manzaralar, bozulmuşluk ve çürümüşlükle iç içe geçen eserleriyle görenlerde dehşet hissini başarıyla uyandırdı. Ancak resimlerinin ilhamı sadece acıyla ve ıstırapla dolu diğer resimlerden gelmiyordu, aynı zamanda Redon, döneminin hem İngiliz hem de Fransız edebiyatıyla oldukça haşır neşirdi.
Redon; Gustave Flaubert, Joris-Karl Huysmans ve Edgar Allan Poe başta olmak üzere pek çok yazarın öykü ve romanlarından esinlenen sahneler yarattı. Marina van Zuylen'e göre, özellike Poe ve Redon birleşimi kural tanımayan ve çürümeyle dolu çok güçlü bir hayali evreni beraberinde getirdi.
Redon'un Cenaze Çanını Çalan Maske adlı eserinde maskeye bağlı iskelet elin, kilise çanını çalışına tanık oluyoruz. Bu sahne Poe'nun Çanlar adlı şiirini akıllara getiriyor:
Ne erkektir onlar, ne kadın/ Ne hayvandırlar ne insan/ Hortlaktır onlar,/ Kralları da bu çanı çalan/ Bak işte çalıyor/ çalıyor, çalıyor/ Ve yuvarlıyor/ Bir ezgiyi, ilahiyi çanlardan! (Çeviri : Erdoğan Alkan, Annabel Lee (Şiirler), s. 29-37)
Bir Göz Tuhaf bir Balonmuşçasına Sonsuzluğa Tırmanıyor adlı kara kalem eserinin izini Van Zuylen Poe'nun entelektüel çaba ve erotik hasret ekseninde dönen Berenice'inde sürüyor.
"Ancak semavi formları anımsıyorum - ruhani ve anlamlı gözleri - ahenkli, ama hüzünlü sesleri. Gözardı edilemeyecek bir anımsama bu; gölgeyi andıran bir anı, bulanık, değişken, belirsiz, sabitlikten uzak; ve aklımın güneşi var oldukça ondan kurtulmamın mümkün olmayışıyla da bir gölgeyi andırıyor." (Edgar Allan Poe Bütün Hikayeleri Toplu Cilt, Çeviren: Dost Körpe, 2018, İthaki)
Redon daha sonrasında Amerikalı yazara olan ilgisini, sadece ünlü olmak için yapmış olduğu işler olarak tiye alsa da Poe'nun külliyatının resimlerinin geneli üzerindeki etkisi su götürmez bir gerçek gibi ortadadır. Aşağıdaki kara kalem resimlerde Poe'yu Redon gözünden inceleyebilirsiniz.
Çeviren ve hazırlayan: Alper Güngör
(Public Domain Review)
