Yervard Odyan, 1869 yılında İstanbul Yeniköy’de dünyaya geldi. Ermeni Millet Nizamnamesi olarak bilinen (1863) Osmanlı’daki ilk anayasa örneğinin hazırlayıcılarından Kirkor Odyan’ın yeğenidir. Üsküdar’daki Berberyan Ermeni Okulu’nda bir buçuk yıl kadar öğrenim gördü. Sonrasında eğitimini evde, amcasının çevresindeki dönemin ünlü Ermeni aydınlarından aldığı derslerle sürdürdü. Dönemin pek çok ünlü dergi ve gazetesinde yazıları yayımlandı. Osmanlı Bankası olayından sonra Londra, Paris ve Mısır’a giden Odyan yazmaya devam etti. 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı üzerine İstanbul’a geri dönen yazar, büyük şöhret kazandığı en önemli eseri Yoldaş Pançuni’nin tefrikasına başladı,1911’de ise Abdülhamid ve Sherlock Holmes’a. Bir yandan da çeviriler yaptı, en önemlileri Tolstoy’dan Anna Karanina ve Diriliş’tir. Tehcir, geri dönüş, bir kez daha İstanbul’u terk derken 1926’da geriye büyük bir külliyat bırakarak Kahire’de hayata veda etti.
“Meşrutiyet kahramanı olarak Sherlock Holmes! Yervard Odyan, yaklaşık yüz on yıl önce yazmıştı Abdülhamid ve Sherlock Holmes'u. Sultanın tahttan indirilip II. Meşrutiyet’in ilan edilmesinin umut ve heyecanlarını barındıran bin sayfayı aşan bu roman, gerek yazarı, gerek içeriği gerekse de yayımlanma serüveniyle edebiyat tarihimizin en ilginç eserlerinden biridir” (Ömer Türkeş, Hürriyet Kitap Sanat, 7 Şubat 2020).
1904’ün tekinsiz günlerinde Kandilli’de deniz kenarındaki bir evde üç kişinin cesedi bulunur. Maktuller Abdülhamid’in hafiye teşkilatındandır. Gazetelere hemen sansür uygulanır. Bir süre sonra bu kez Erenköy’de kuyudan bir ceset çıkarılır. Cesetlere rakamlar yazılmıştır. Peşi sıra Çamlıca civarında Bahçıvan Ömer’in ve bir sandık içerisinde Beşiktaş Karakolu’na getirilen iki ceset daha ortaya çıkar. Eldeki bütün kanıtlar Abdülhamid karşıtı gizli bir teşkilatı işaret etmektedir. Kendini bir anda tehdit altında hisseden kuruntulu Padişah, cinayetleri aydınlatma görevini dedektiflerin en ünlüsüne, Sherlock Holmes’a verme kararı alır. Asıl adı McClain olan evli barklı, çoluk çocuk sahibi emekli dedektifle bağlantı kurulur. Sonunda anlaşma sağlanır. Dedektif, İstanbul’a gelir gelmez işe koyulur ve kaçakların takibi hızlanır. Ancak bir sorun vardır: McClain, zalim padişaha başkaldıran özgürlük yanlılarının karşısında olmaktan mutsuzdur. Zalim İle Meçhul Birbirine Karşı bölüm başlığıyla başlayan bu tuğla kalınlığındaki roman Kahraman Türk Hanımı bölümüyle ilerliyor ve Düşüşe Doğru bölümüyle sona eriyor. Yıldız Sarayı, Yemen çölleri, Balkanlar’dan İstanbul’a uzanan aşk, saray entrikaları ve İttihat Terakki’ye kadar giden uzun ve soluklu bir serüvenle baş başayız.
Romanı günümüz Türkçesine aktaran Seval Şahin, yazdığı nitelikli önsözde romanın başta padişahın kendisi olmak üzere Fehim Paşa, Ebülhüda, Necib Melhame, Talat Paşa gibi birçok tarihî şahsiyeti kurgunun parçası haline getirerek Meşrutiyet’in ilan edilme sürecini mektuplar, telgraflar gibi malzemeleri de romanın içine katarak oldukça gerçekçi bir şekilde, neredeyse belgesel niteliği ile okurun karşısına çıkardığını belirtiyor.
Öbür yandan okur olarak Abdülhamid üzerinden tarihsel gerçek, Sherlock Holmes üzerinden ise kurmacayla buluşup Osmanlı tarihinin belki de en karmaşık dönemine siyaset ve polisiye aracılığıyla yakından bakıp olup biteni derinlikli bir biçimde anlamaya çalışıyoruz. II. Meşrutiyet’in ilan edilme sürecini de ayrıntılı biçimde ele alan yaklaşık sekiz yüz sayfalık sürükleyici bir polisiye roman var elimizde. Bu ayrıntılı belgesel-roman, aynı zamanda yazarının Tolstoy romanlarının çevirmeni olmasının da etkisiyle uzun konuşma sahneleri, bir olayı birçok kişinin gözünden farklı farklı yönleriyle anlatması, bir konunun farklı zaman ve mekânlarda yeniden ancak bu sefer farklı bakış açılarıyla dile getirilmesi gibi özellikleriyle de Savaş ve Barış’ı çağrıştırıyor.
“Sherlock Holmes hikâyelerine düşkünlüğüyle bilinen II. Abdülhamid’in, hayran olduğu Sherlock karakterinin yaratıcısıyla tanışmak için yazar Sir Artur Conan Doyle’u İstanbul’a, sarayına davet ettiği ve kendisini Mecidiye Nişanı’yla şereflendirdiği de, bir rivayet olarak romanda yerini alıyor.”
Edebiyat tarihi açısından çok özel bir yeri olan bu siyasi polisiye romanın okurunu bulması dileğiyle…
Yervant Odyan, Günümüz Türkçesiyle Abdülhamid ve Sherlock Holmes, Yayına Hazırlayan Seval Şahin, Everest Yayınları, 1. Basım: Aralık 2019, 764s.
