Edebiyat alanında pek çok edebi formdan söz edilebilir. Şiir, roman, hikaye, masal, destan, biyografi, söyleşi gibi… Yazın dünyası başta yazarıyla, eseriyle, okuyucusu ve yayıneviyle birlikte düşünülebilecek geniş bir olaylar, ilişkiler, aktörler ve yazın piyasası gibi sanılanın aksine devasa bir etkileşim ağını kapsar. Bununla birlikte edebi tarzda ele alınan çalışmalar bildiğimiz anlamda yalnızca kişisel bir hayal gücünün dışavurumu olarak edebi/estetik unsurları içermekle kalmaz aynı zamanda farklı disiplinlerden (felsefe, sosyoloji, politika, psikoloji, antropoloji, feminizm gibi) de beslenebilir. Başka bir deyişle edebi eserler farklı disiplinlerden farklı konuları veya temaları edebi tarzda ifade edebilir. Örneğin, aşk, bilim, toplum, birey, doğa, kültür, kadın gibi… Muhtemelen bir eser için “çok katmanlı”, “derinlikli” veya “çok yönlü” gibi nitelendirmeleri yapmakla söz konusu edebi eserlerin bu farklı mecralardan beslenmesini kastetmiş olmaktayız.
Edebi bir form olarak “söyleşi” kitapları kanaatimce hem muhatap alınan görüşmeci açısından hem de görüşmeyi gerçekleştiren yazarı açısından özgür, serbest bir deneyimi içerdiği kadar bir o kadar da gerilimli bir süreci ifade eder. Söyleşiler bir yandan görüşmecinin olabildiğince rahat ve samimi bir havada kendisini ifade etmesini sağladığı kadar bir yandan da görüşmecinin yanıtlamak istemediği veya görüşmecinin kendisini tam anlamıyla ifade edemediği bir duruma da yol açabilir. Dolayısıyla söyleşilerde saf öznellik veya saf nesnellikten söz edilemez. Bununla birlikte planlı bir biçimde hazırlanmış söyleşinin hem söyleşide muhatap alınan kişi açısından hem de söyleşiyi gerçekleştiren yazar açısından düşünümsel/sorgulayıcı bir tarafının olduğu açıktır. Söyleşiler, böylece varoluşsal anlamda bireyin hem kendi duygu ve düşünce dünyası hakkında hem de içinde yaşadığı toplumsal çevresi, kültürü, doğası, sosyo-mesleksel veya sınıfsal konumu hakkında -C. W. Mills’in tabiriyle- bir çeşit “mekik dokuma” işlevini görebilmektedir. Dolayısıyla söyleşilerin aynı zamanda bireyin kendi mikro dünyası ile makro dünyası arasında ilişki kurmasını sağlamakla bir bakıma toplumsal dünyaya dair bir imgelemin oluşmasına olanak tanıdığını söyleyebiliriz.
Metin Aydın’ın Bu Bir Söyleşi Kitabıdır (2023) adlı kitabı aralarında yazar, akademisyen, ressam, gazeteci, müzisyen, şair, eğitimci gibi farklı alanlarda uğraş veren toplamda elli beş görüşmecinin katılımıyla gerçekleştirilmiş olup söz konusu kitap 2003-2023 yıllarında yapılmış çeşitli söyleşileri kapsamaktadır. Bu bakımdan kitap uzun soluklu bir çalışmanın ürünü olarak karşımıza çıkmaktadır.
Bu Bir Söyleşi Kitabıdır adlı çalışma felsefi, sosyolojik, politik, sanatsal, psikolojik denilebilecek türden farklı perspektiflerin, görüş ve yorumların, bilgi alışverişinin, duygu ve düşünce dünyasının edebi tarzda dışavurumunu içermektedir. Bu yönüyle kitabın disiplinlerarası bir tarzda hazırlandığını söyleyebiliriz.
Söyleşi kitabında soruların açık, net ve mümkün olduğunca yalın bir dille hazırlandığını belirtmek gerekir. Bunun yanında söyleşi kitabında dikkat çeken noktalardan biri de söyleşide muhatap alınan kişilerin her zaman için bir çeşit gündelik hayatın sıkıcılığından, bürokrasilerden, taşlaşmış ve kalıplaşmış yapılardan ve ilişkilerden kendilerini kurtarmak istercesine konuşmalarıdır. Zira söyleşi başlıklarından bunu çok açık bir biçimde anlayabiliyoruz. Örneğin, “Yazar muhalif olmak zorundadır”, “Dilim çığlık, ıslık dili olsaymış keşke”, “Seyyah bir serüven yaşadık”, “Yaşasın edebiyat!”, “Sahne bir özgürlük yeridir”, “Şiir dünyaya sözcüklerle başkaldırır”, “Yaşıyor olmanın acısını hafifletmek için yazıyorum”, “Sanatın tüm kötü gidişatı durduracağına inanıyorum”, “Sanat içimizdeki barbarlığı yok eder”, “Hep yüreğimin sesini dinledim”, “İnsanlığın bir öze dönüşe ihtiyacı vardır” gibi… Burada söyleşilerin içeriğinin genel itibariyle hayatın bunaltıcı sorunlarından bir “kaçış” olanağını sunduğunu söyleyebiliriz.
Özetle Metin Aydın’ın Bu Bir Söyleşi Kitabıdır adlı çalışması disiplinlerarası bir tarzda hazırlanmış olup okuyucusu için geçmiş ile günümüz dünyası arasında bir bağlamsal imgelem oluşturmasını sağlayabilir. Bu açıdan kitabın ilgili literatüre katkı sunduğu söylenebilir.
