DRM (dijital haklar yönetimi), e-kitapları korsana karşı korumak amacıyla yaygın kullanılan, e-kitapların kopyalanmasına, paylaşımına, dilenen program yahut cihaz ile açılmasına engel olan bir teknoloji. Aslında DRM’in çeşitleri var. En yaygın olarak kullanılanı olduğu için burada sözünü ettiğimiz DRM, Apple, Amazon ve Adobe’un, her birinin kendine özgü geliştirdiği, e-kitap dosyasını baştan sona şifreleyen ve kullanımı kısıtlayan DRM’ler. Başka bir DRM türü ise dijital damgalama (digital watermarking) tekniğini kullanan, e-kitapların içine görünür ve görünmez bazı bilgiler ekleyen sosyal DRM. Bu DRM yönetimde eklenen bilgiler sipariş sahibinin kişisel bilgileri, sipariş numarası, tarihi, satışın yapıldığı site bilgileri vb. olabileceği için korsan paylaşımı takip etmesi mümkün oluyor ve kullanıcıları yasadışı paylaşımda bulunmamaya teşvik ediyor. Bazı yayıncılar DRM’in özgürlüğü kısıtladığını düşünüyor ve eserleri DRM’siz olarak kullanıma sunuyor. Yaygın sisteme göre DRM’in sadece kitapları yasal yollardan satın almış kullanıcıları kısıtladığı, kitapları yasadışı yollardan indirip okuyan kullanıcılarınsa bu kısıtlamalardan etkilenmediğine dikkat çekiliyor. Üstelik DRM teknolojisini uygulamak, kitap satış sitelerini maddi olarak da etkiliyor. Basılı kitaptaki kâğıt masraflarının yerini e-kitapta DRM masrafları alıyor. Amazon, Apple gibi e-kitap satış platformları ise korsanı önlemek için DRM’i gerekli görenlerden. Gerçi, Amazon’un satın aldığı çizgi roman sitesi Comixology DRM’siz satış yapmaya devam ediyor. Türkiye’deki e-kitap satış siteleri de DRM kullanılıyor. Tor/Forge yayınları, e-kitaplarının DRM’siz satılacağını duyurduğundan beri iki yıl geçti. Bu iki yıllık sürecin değerlendirmesinde e-kitapların DRM’siz satışının, Tor kitaplarının yasadışı yollardan paylaşılmasında artışa ya da satış oranlarında düşüşe sebebiyet vermediği gözlemlendi. Geçtiğimiz haftalarda Simon & Schuster yayınları da bilimkurgu ve fantezi eserlerine odaklanan Saga e-kitaplarının DRM’siz olarak satışa sunulacağını duyurdu. Ancak bilimkurgu ve fantezi okurlarından farklı bir okur kitlesiyle, farklı coğrafyalarda ve farklı dillerde DRM’siz kitap satışının korsan kitap paylaşımı ve satış oranlarını nasıl etkileyebileceği bilinmiyor. Kimilerine göre DRM, yayıncıların özgürlüğünü de kısıtlıyor. Daha önce Amazon’un Hachette yayıneviyle olan anlaşmazlığından bahsetmiştik. Yazar Cory Doctorow’a göre Hachette yayınevi DRM uygulama konusunda böylesine ısrarlı olmasaydı Amazon’a bu kadar bağımlı olmazdı. Bazı yayınevleri, e-kitapların korunması için kitap satış sitelerini DRM kullanmaya zorluyor. Hatta bazı bölgelerde DRM kırmayı yasaklayan yasalar var. Örneğin geçtiğimiz ay HarperCollins yayınları, kitaplarını Digimarc’ın Guardian Watermarking teknolojisini kullanarak denetleyeceklerini ve korsan olarak paylaşıldığı tespit edilen kitapların satışını yapmış olan sitelerin DRM kullanmasını talep edeceklerini, aksi halde kitapların bu sitelerde satışını durduracaklarını açıkladı. Oysa DRM’li kitaplar çeşitli programlar yardımıyla kısa sürede kırılabiliyor. Dolayısıyla bu yöntemin zaten DRM kullanan sitelerin DRM kullanmasını talep etmekle sonuçlanma olasılığı yüksek. Geçtiğimiz haftalarda Adobe DRM teknolojisini test eden bir kullanıcı, Adobe’un kullanıcıların kitap okuma davranışlarını ayrıntılı olarak takip ettiğini ve bu verileri kolaylıkla okunabilir şekilde saklayarak kullanıcıların gizlilik haklarını ihlal ettiğini keşfetti. Adobe’un bu bilgileri şifreleyecek bir güncelleme yapması bekleniyor fakat görünüşe bakılırsa dijital haklar yönetimi için okurların davranışları takip edilmeye devam edecek. DRM, kitap satış sitelerine ve yayıncılara çeşitli kontrol olanakları sunuyor. Örneğin kitaptaki hatalar düzeltilir, kitap güncellenirse daha önce satın alınmış kitaplar da otomatik olarak güncellenebiliyor. Kitabın yeni halini tekrar satın almak gerekmiyor. Bunun endişe uyandıran tarafıysa istenen kitapların kullanıcıların kontrolü dışında silinebilir olması. Kitap satın alınmış da olsa, DRM’li kitaplar kopyalanamadığı için, kullanıcının kitabı saklama olanağı yok. Bu durumun geçmişteki toplu kitap yakmalara benzemesinden ve sansürlemelerden çekiniliyor. Siz ne dersiniz? E-kitabınızı DRM’li mi DRM’siz mi okumak isterdiniz?