[button]Semih Gümüş[/button]

NOTOS’un 8. Büyük Soruşturması

Edebiyatımızın 40 Büyük Klasiği

1. İnce Memed, Yaşar Kemal
2. Tutunamayanlar, Oğuz Atay
3. Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Ahmet Hamdi Tanpınar
4. Memleketimden İnsan Manzaraları, Nâzım Hikmet
5. Kürk Mantolu Madonna, Sabahattin Ali
6. Anayurt Oteli, Yusuf Atılgan
7. Huzur, Ahmet Hamdi Tanpınar
8. Alemdağ’da Var Bir Yılan, Sait Faik Abasıyanık
9. Yunus Emre Divanı
10. Aşk-ı Memnu, Halit Ziya Uşaklıgil
11. Kara Kitap, Orhan Pamuk
12. Çalıkuşu, Reşat Nuri Güntekin
13. Bereketli Topraklar Üzerinde, Orhan Kemal
14. Kuyucaklı Yusuf, Sabahattin Ali
15. Aylak Adam, Yusuf Atılgan
16. Yaban Yakup, Kadri Karaosmanoğlu
17. Dede Korkut Kitabı
18. Kendi Gök Kubbemiz, Yahya Kemal Beyatlı
19. Seyahatname, Evliya Çelebi
20. Eylül, Mehmet Rauf
21. Devlet Ana, Kemal Tahir
22. Bir Gün Tek Başına, Vedat Türkali
23. Hüsn ü Aşk, Şeyh Galib
24. Sevgili Arsız Ölüm, Latife Tekin
25. Fuzulî Divanı
26. Mai ve Siyah, Halit Ziya Uşaklıgil
27. Benim Adım Kırmızı, Orhan Pamuk
28. Ölmeye Yatmak, Adalet Ağaoğlu
29. Sinekli Bakkal, Halide Edip Adıvar
30. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Peyami Safa
31. Puslu Kıtalar Atlası, İhsan Oktay Anar
32. Semaver, Sait Faik Abasıyanık
33. Bir Düğün Gecesi, Adalet Ağaoğlu
34. Çocuk ve Allah, Fazıl Hüsnü Dağlarca
35. Bütün Şiirleri, Orhan Veli Kanık
36. Araba Sevdası, Recaizade Mahmud Ekrem
37. Üvercinka, Cemal Süreya
38. Bütün Şiirleri, Karacaoğlan
39. Parasız Yatılı, Füruzan
40. Yenişehir’de Bir Öğle Vakti, Sevgi Soysal

Edebiyatımızın Klasikleri ve Modern Klasikleri

Doğrusu edebiyat, yaratıcı bireysel düşünceler çevresinde oluşur ama –bir kanondan söz ederken göstermemiz gereken temkini– klasiklerimizi seçerken de göstermemiz, bireyler olarak kendi başımıza yaptığımız seçimlerin çoğunun, yazarı ve okuruyla edebiyat kamuoyunu pek ilgilendirmeyeceğini bilmemiz de gerekir. Notos’un geleneksel yıllık soruşturmalarının sekizincisinin sonuçları da belli oldu. Bu yılki (2014) konumuz:

Türkçe edebiyatın klasikleri nelerdir?

Her zaman tartışılmış, gündemdeki yeri zaman zaman ısıtılmış, karşılıkları tam verilememiş bir soru. Oldukça önemli. Önemi bazen de dünya edebiyatına bakarak düşünülmüş. Dünya edebiyatının unutulmaz klasikleri yanında, bizim klasiklerimizin olup olmadığı kaygısını duymuşuz. Klasikleri okumak âdeta bir davranış ilkesi, düşünsel bir kavram gibi alındığı için, dünyamızın bir bölümünü her zaman doldurdu. Klasikleri okumak bir erdem, klasiklerin okunmadığı bir düşünce hayatı tasavvur etmek olanaksız görüldü. Italo Calvino’nun ünlü “Klasikleri Okumak” yazısındaki sözünü de unutmayalım bu arada. Bütün hayatınız boyunca ne kadar çok önemli kitap okursanız okuyun, okuyamadığınız o kadar çok önemli kitap kalacaktır ki geride, bütün klasikleri okumadığınıza üzülmeyin, diyor Calvino. Bu da gerçek. Önemli olan şu ki, bir edebiyatın klasikleri o edebiyatın niteliğine ilişkin sağlam ipuçları vermektedir. Bir edebiyatın herkesçe onaylanmış klasikleri varsa, o edebiyatın güçlü bir birikimi, yüksek düzeyli niteliği, sağlam kökleri olduğunu belirtebiliriz. Bunları bizim edebiyatımıza çevirdiğimiz zaman, bir arayış içinde olduğumuzu söylesek de, Batı’daki büyük edebiyatlar için bir çırpıda sıralanan çok sayıda klasikle eşdeğerde ve herkesçe onaylanmış klasiklerimizin çok sayıda olmadığını teslim edebiliriz. Elbette kendi klasiklerinden büsbütün yoksun bir edebiyatımız yok. Bazı klasiklere dayanıyor, onlardan güç alıyoruz. Yunus Emre de var, Evliya Çelebi de, Karacaoğlan da. Yüzyıllar öncesinden gelenler belki az. Ama modern klasikleri şimdiden gelecek zamanları besleyecek çokluğa ve niteliğe erişmiş durumda. Peki bizim edebiyatımızın klasikleri nelerdir? Birbirimize sorduğumuz zaman kuşku duymadan sıralayabileceğimiz kitaplar? Doğrusu edebiyat, yaratıcı bireysel düşünceler çevresinde oluşur ama –bir kanondan söz ederken göstermemiz gereken temkini– klasiklerimizi seçerken de göstermemiz, bireyler olarak kendi başımıza yaptığımız seçimlerin çoğunun, yazarı ve okuruyla edebiyat kamuoyunu pek ilgilendirmeyeceğini bilmemiz de gerekir. Notos’un bu yılki soruşturma konusunu, derli toplu bir sonuç çıkarma düşüncesiyle seçtik. Olabildiğince çok sayıda yazara, Türkçe Edebiyatın klasiklerinin neler olduğunu soralım, çok geniş bir kamuoyunun yaptığı seçimi, bugün varılmış bir sonuç olarak yayımlayalım ve bu sorunun sorulduğu her yerde soruşturmamızın sonucu olarak ortaya çıkan 40 kitaplık liste ortaya konsun, bir nirengi oluştursun. Derli toplu, yararlı, anlamlı, nitelikli bir sonuç üstünde yapılacak tartışmaların düzeyi hemen bir basamak yukarı çıksın.

Notos’un soruşturmalarının anlamı

Notos, Aralık 2006’da yayına başladığında, edebiyat dergiciliğimizin geleneksel, alışılagelmiş ve eskimeye yüz tutmuş yüzünün dışında bir dergi anlayışı ortaya koymayı amaçladığını belirtmişti. Doğrudan yeni bir edebiyat dergisi anlayışı, dolayısıyla örneği ortaya koyabilme tasarısıydı bu. Elbette bağımsız ve sivil bir dergi, çünkü biz böyleyiz, Notos da gücünü bu kimliğinden alacaktı. Edebiyat dergilerinin bir türlü içinden çıkamadığı kısırdöngüyü kırıp uzun ömürlü bir örnek olabilirdi Notos. Hep bunu düşündük. Bunun için, o güne dek edebiyat dergisi okuru olamamış okurların da ilgisini çekmek, onları da kazanmak zorunda olduğumuzu düşünerek başladık. Notos yedinci yılını bitirdi, sekizinci yılının içinde. Bu ülkede nitelikli bir edebiyat dergisi için az zaman değil ama yirmi otuz yıl çıkmak da var. Notos kendisi için başlangıçta yaptığı tasarıya her yıl biraz daha yaklaşıyor, okur çevremiz sakin bir ivmeyle sürekli artıyor ama daha alacak yolumuz olduğunu da biliyoruz. Yetinmek, edebiyat dergiciliğinin düşmanıdır. Biz ulaştığımız hiçbir düzeyle yetinmedik. Hep daha iyisini nasıl yapabiliriz diye düşündük. Notos önüne koyduğu işleri nitelikli biçimde yapmaya, bir çalışkanlık ve üretkenlik örneği olmaya, öteden beri bilinen konular yerine yeni konu ve sorunlara el atmaya, genç yazarlara sayfalarını daha çok açmaya, güleryüzlü ve genç tavırlı bir dünya kurmaya, durağan edebiyat ortamına kendi etkinlik alanı içinde canlılık kazandırmaya, geniş okur çevrelerinin hayatından gitgide uzaklaşmaya başlayan nitelikli edebiyatı yeniden gözler önüne taşımaya, edebiyatın geniş çevrelerde tartışılmasına neden olmaya çalıştı. Edebiyat dergiciliğini dergicilik sektörünün önemli bir parçası yapma, medya holdinglerinin karşısına onlarla aynı düzeyde duran bir dergi çıkarma uğraşımız da bu arada bizim için vazgeçilmezdi. Notos’un edebiyat kamuoyunca benimsenen, artık her yılın şubat ayında sonuçları merakla beklenen yıllık soruşturmaları da bu amaçlar doğrultusunda başladı. Notos bugüne dek yedi büyük soruşturma düzenledi: Ölmeden Önce Okunması Zorunlu 40 Kitap (Şubat 2007) Yüzyılın 40 Romancısı (Şubat 2008) Edebiyatımızda Geleceğin Ustaları (Şubat 2009) Yüzyılın 40 Öykücüsü (Şubat 2010) Çağdaş Türk Edebiyatında En İyi 40 Şey (Şubat 2011) 100 Temel Eser (Şubat 2012) Türk Edebiyatından Hangi Yazarın Nobel Edebiyat Ödülü’nü Almasını İstersiniz? (Şubat 2013) Bilindiği gibi bu soruşturmalar, olabilen en geniş yazar çevresinin katılımıyla gerçekleşti; edebiyat kamuoyunda bir edebiyat dergisi aracılığıyla toplanabilecek ilginin oldukça üstünde ilgi gördü; gazetelerde, dergilerde, kitap eklerinde ve Notos’un kendisi için de önemli bir etkinlik alanı olarak gördüğü dijital dünyada tanıtıldı, tartışıldı.

2014 soruşturmasının özellikleri

Notos, her soruşturmadan sonra yaptığı değerlendirmelerde kendisi herhangi bir yargıda bulunmadan, yalnızca sonuçları veriyor. Şimdi sonuçlarını verdiğimiz Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? soruşturması için de bu yaklaşımımız aynıyla geçerli elbette. • Önce soruşturmaya katılıma bakalım. Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? soruşturmamıza bugüne dek her yıl olduğu gibi, gene çok yüksek bir katılım oldu. Bunu her zaman önemsiyoruz. Tam 249 yazar katıldı soruşturmaya. Bu sayının ülkemizdeki edebiyat kamuoyunun oldukça güvenilir bir temsili olduğunu söyleyebiliriz. Katılımın yüksek olması baştan beri öncelikli amacımız oldu. Bu sonucun Notos’un soruşturmalarının güvenilirliğini ve sonuçlarının merakla beklendiğini gitgide daha çok gösterdiği de belirtilebilir. • Düzenlediğimiz soruşturmalarda katılımcılarımızın bütününü bir tür “Seçici Kurul” gibi görüyoruz. Soruşturmamıza katılan 249 kişinin adını alt alta sıraladığımızda, güvenilirliği, saygınlığı, inandırıcılığı kuşku götürmeyecek, daha önce bir arada görünmemiş bir seçici listesi çıkıyor ki ortaya, onun edebiyat kamuoyumuzun bugünkü eğilimini önemli ölçüde temsil ettiği de söylenebilir. • Bir soruşturmaya katılım ne kadar çoksa, o soruşturmanın sonucunun güvenilirliği de aynı ölçüde artmaya başlar. Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? konulu bir soruşturmaya 249 yazar katıldığı zaman ortaya çıkan sonuç edebiyatımızın bugününü anlatan bir eğilimi belirtir. Sözgelimi yirmi otuz kişinin katıldığı bir soruşturmanın sonucundaki olası sapmalar, katılımcı sayısı arttıkça enaza inmeye, en sağlıklı sonucu vermeye başlar. Notos’un, geleneksel soruşturmalarına katılımın ençok düzeyde olması için gösterdiği çabanın nedeni de budur. • Çıkan sonucun bir kesinlik göstermediğini belirtmeye gerek yok. Soruşturmalarda doğruyu ya da yanlışı hiçbir zaman aramıyoruz. Sonuç doğrudan bizi de ilgilendirmiyor. Notos kendisini yalnızca aracı konumunda tutuyor. Çıkan sonuç bir eğilimi gösterir, güçlü bir eğilimi, bugünün seçimlerini. Bu arada hep belirtiyoruz, bir kişi tarafından belirtilmiş bir eğilim nasıl o kişinin öznelliğini gösterirse, 249 kişinin belirttiği bir eğilim de o topluluğun öznelliğini gösterir. Edebiyatta verilen yargıların değeri de bu öznelliğin nitelikli oluşundan gelir. Başka bir deyişle, bir amaç da bu tarihsel saptamayı ortaya çıkarmaktır. • Sözgelimi birkaç onyıl sonra yinelendiğinde çıkacak sonuçla karşılaştırıldığında, Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? soruşturmasının edebiyat kültürümüzdeki değişimi anlamak için sağlam bir veri yarattığı herhalde daha iyi görülecektir. Bizde kayıt düşme alışkanlığı yeterince olmadığı için geçmişe dönük araştırmalar her zaman aşılması çok güç kısıtlarla karşılaşmıştır. Demek ki Notos’un yıllık büyük soruşturmaları edebiyat tarihimize düşülmüş nitelikli kayıtlar arasında yer alacak, gelecekte geçmişe dönük çalışmalar yapacak bütün edebiyat araştırmacıları için başvurulması gerekli kaynaklar arasında bulunacaktır.

Sonucu yorumlama

• Başvurduğumuz yazarlardan 10 kitap adı önermelerini istedik. Soruşturmamıza katılan 249 kişi, toplam 392 kitap adı verdi. Önerilen kitaplar en çok önerilenlerden başlanarak sıralandı. Anlamlı bir toplam olabileceğini düşünerek, ilk 40 kitabı açıklamaya karar verdik. • Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? soruşturmasında 249 seçicinin ilk sıraya değer gördüğü İnce Memed, edebiyat kamuoyumuzun genel onayını gösteriyor. Bunu elbette belirtebiliriz. İnce Memed, soruşturmaya katılanların yüzde 60’ı tarafından belirtilmiş. • Listede İnce Memed’den sonra gelen dokuz kitap da demek ki ilk akla gelen kitaplardır. • Bu tür soruşturmalarda seçilen kitapların günümüze daha yakın olduğunu sıklıkla görüyoruz. Dolayısıyla Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? sorusunun karşılığı asıl olarak modern klasikler biçiminde anlaşılmış ve böyle yanıt verilmiştir. Çağdaş yapıtlar büyük bir ağırlığı oluştururken, günümüzün yaşayan yazarlarının kitapları, romanları da 40 kitaplık bu listede yer bulabilmiştir. Türkçe Edebiyatın Klasikleri Nelerdir? soruşturmasının sonuçları tartışılacaktır ve hem bugün, hem yarın değerlendirilecek nitelikte bir soruşturma olmuşsa, amacına ulaşmış demektir. Sonunda, 249 yazarın yanıt verdiği bir soruşturmanın uzun hazırlığı özen, sorumluluk ve emek gerektiriyor. Böyle bir soruşturma da edebiyatımızın kan dolaşımını hızlandırabilir. Notos bunu görevleri arasında sayıyor.