Ambrosiana'nın hazineleri arasında Leonardo da Vinci'nin Codex Atlanticus'u da var.
Eşikten adım atınca sessiz atmosferi bir anda sarıyor insanı. Barok mimarisinin başyapıtı bina. Havada parşömen kokusu, yerde öncekilerin ayak izleri. Bilgeliğe kendini kaptıranların suskunluğu. İster Çiçero ister Borges zamanında dile getirmiş olsun böyle bir kütüphane gereksinim duyduklarımızı sunabilir mi bize? Evet bir de bahçe gerekli. Onu da düşünmeli.
Milano'nun kalbinde canlı sokaklarla hareketli meydanlar arasındaki kültür merkezlerinden biri Biblioteca Ambrosiana. En önemlilerinden. 1609'da kurulan kütüphaneyi akademisyenlere ve halka açık merkez haline getirmek Kardinal Federico Borromeo'nun hayaliymiş. Batı Avrupa ve Orta Doğu' dan Matta, Markos ve Luka İncillerinin parçaları da dahil olmak üzere farklı dillerde binlerce kitapla el yazması bir arada. Pinacoteca Ambrosiana da sanat koleksiyonunu kapsayacak şekilde genişlemiş. Derine nüfuz etmeyi sevenlere aydınlık bir yolculuk vadediyor. Yoksa yüzeyde kalmayı seçenlere yönelik yapacak sayısız şey var çevrede elbette.
Meraklı gezgini büyüleyen yalnızca eserler değil, keşfedilmeyi bekleyen sessiz köşeler. Kimi zaman zarif bir el yazması, kuytuluğa yaslanmış sade çizimler, bazen de geçmiş zamanlardan günümüze yansıyan titrek gölgeler.
Kütüphane büyük düşüncelerin mikrokozmosu. Hem kalabalık hem ne kadar yalnız.
Ambrosiana'nın hazineleri arasında Leonardo da Vinci'nin Codex Atlanticus'u da var. Da Vinci’nin bütün kariyeri burada, binden fazla sayfada yer alan çizimlerin arasında, açıklamalar ve notlarında gizli. Loş ışıkta ayrıntıları görmek kolay değil. Bir Rönesans dehasının fikirleriyle eskizlerinin kutsal mekânı orası. Kütüphanenin web sitesinden dijitalleştirilmiş sayfalara ulaşılabiliyor. Babil kütüphanesi kapımıza gelmiş. Artık teknoloji, sırları birkaç tuşla önümüze taşıyor taşımasına da, zihnin mucizeleriyle haşır neşir olmaya ilgi duymak gerekli.
Bugün insan kolaylıkla veriye, bilgiye erişebilir elbette ama gerçekten donanımlı ve eğitimli olmak bambaşka bir düzlem. “Çağımızın en büyük sorunlarından biri çoğunluğun okullu ama çok azının eğitimli olması”, demiş Thomas Moore.
Codex'in antik ciltlemesindeki yazıtta "Pompeo Leoni tarafından derlenen Leonardo da Vinci'nin makinelerinin, sanatının, sırlarının ve diğer şeylerin çizimleri" yazıyor. Mekanikten hidroliğe, matematikten mimariye, paraşütten savaş makinelerine pek çok konu ele alınmış. Napolyon Milano'yu fethettikten sonra Codex’i de ele geçirmiş. Sayfalar on yedi yıl boyunca Louvre'da kalmış. 1815'te bir elçi, Leonardo'nun ayna görüntüsündeki el yazısını Çince sanmış, ancak Papa'nın elçisi Antonio Canova tarafından hata düzeltilince eser ülkesine iade edilmiş. Leonardo’nun ahlak dersleriyle dolu eskizlerle resmedilen pek bilinmeyen kısa masalları bile yer alıyor metinlerde.
Müze, sergileri ve girişimleriyle bilimsel araştırmayı, sanat eğitimini ve kültürel diyaloğu destekliyor. Da Vinci, Raphael, Caravaggio ve Botticelli gibi ünlü sanatçıların eserlerine ev sahipliği yapıyor. Homeros'un İlyada'sının bilinen en eski el yazmalarından biri orada.
Memluk dönemine ait iki Arapça el yazması da bulunuyor. Bunlardan biri el-Jāḥiẓ'e, diğeriyse hekim İbn Buṭlān'a ait. Edebi ve toplumsal sahnelerin betimlemelerini içeriyor. Öyle çok eser var ki.
Ambrosiana’da Raphael'in önemli bir eserinin kartonu mevcut. Beni heyecanlandıran ayrıntılardan.
Atina Okulu, Vatikan’daki Stanza della Segnatura'daki dört duvar freskinden biri. Eser için hazırlanmış büyük ölçekli çizim kütüphanede. Raphael’in zihnindeki temalara giriş niteliğinde bir felsefe dersi sanki. Atina Okulu sadece Rönesans sanatı örneği değil, aynı zamanda bilgelik arayışının ve bütüncül öğrenmenin kocaman bir tabloda kutlaması, sanat, felsefe ve bilimin birleşmesi.
Kompozisyonun tam ortasında, kemerli sütünların altında Eflatun ve Aristoteles. Eflatun gökyüzünü işaret ederken, diğer elinde Timaeus kitabını, Aristoteles ise Nicomachean Ethics kitabını tutuyor. Eflatun değişken maddi dünyanın ebedi ve değişmeyen daha yüksek bir gerçekliğin gölgesi olduğuna işaret ediyor. Bu dünya dışı gerçeklik, soyut kavramlarla dolu, güzelliğin, adaletin ve bilgeliğin merkezi. Aristoteles’in bir eli aşağıda çünkü felsefesindeki gerçeklik, görerek dokunarak deneyimlediklerimizle anlamlanıyor. Eflatun’a göre fiziksel alan, gördüğümüz ve etkileşimde bulunduğumuz maddi ve kusurlu şeylerden ibaret. Oysa Aristoteles'in eli, bilginin deneyimden geldiğine olan inancının görsel temsili aynı zamanda. Eflatun'un solunda Sokrates var. Diyojen, merdivenlerde iki büklüm oturmuş, Eflatun’un ilk dönem yazılarına göz atıyor.
Uzmanlar, Öklid'in, Raphael'in arkadaşı Bramante'nin portresi olduğuna inanıyor. Büyük matematikçi ve astronom Ptolemy Öklid'in hemen yanında. Elinde küre tutan sakallı adamın gökbilimci Zerdüşt olduğu sanılıyor. Zerdüşt'ün yanındaki genç adam Raphael'den başkası değil. Bu tür otoportreler o zamanlar biliniyor ancak sanatçının kendi benzerini entelektüel yoğunluktaki böyle bir esere dahil etmesi cesur bir hareket olarak görülmüş.
Sol tarafta kalem ve hokkayla oturan Pisagor fikirlerini not ediyor.
Köşelerde ışık ve müzik tanrısı Apollon ve bilgelik tanrıçası Athena veya Minerva heykelleri. Kartonda biri daha göze çarpıyor. Urbino Dükü Francesco Maria della Rovere olarak anılan figür İskenderiyeli Hypatia olabilir mi? Karton farklı okumalara açık.
Klasik antik çağın en büyük matematikçilerini, filozoflarını ve bilim insanlarını bir araya getireren Atina Okulu, fikir paylaşımını, disiplinler arası öğrenmeyi temsil ediyor. Hepsi tek çatı altında toplanmışlar.
Başkalarının metinlerinin, çizimlerinin, notlarının izlerini sürerken kendi düşünsel yolunu da çizen aydın belki de bir kütüphanenin boyutu veya koleksiyonunun o kadar da önem taşımadığını, sınırsız ilgi, merak ve ilham veren üretme arzusunun bilgelik yolunu açan itici güçler olduğunu derinden hissedebilir.
Kaynaklar
