Kar, Sessizlik, Tekrar: Fosse ve Kavabata’da Yokluğun Şiirselliği

Karlar Ülkesi kısa bir roman. İki karakter arasındaki şehvetli ilişkide yazar söylemek yerine pek güzel göstermeyi başarmış.Güneşin kavurduğu sıcak iklimlerde yaşayanlar için kar gerçeklikten öte düş ve dinginlik simgesi gibidir. Çocuk..

Yansımalar, Yanılsamalar ve Kalem İllüzyonları

M.C. Escher fizik yasalarına meydan okur, bizi Borges'in olası tüm kitapların toplamını içeren galerilerden oluşan sonsuz paradoksal evrenine taşır.Escher’in sanatını yakından görünce şaşırdığımı gizlemeyeceğim. Bunun bir sebebi eserlerinin on sekizinci ..

Cervantes’in Dünyasında Kadın İmgeleri, Hayaller, Gerçekler ve İdealler

Kadın figürü Miguel de Cervantes'in eserlerinde çok yönlü, incelikli bir üslupla betimlenir.Madrid’in görkemli meydanlarından Plaza de Espana’da modern romanın babası kabul edilen yazarın devasa bir heykeli yükselir. Kaidenin üze..

Başkalarının Kitapları, Çizimleri, Notları

Ambrosiana'nın hazineleri arasında Leonardo da Vinci'nin Codex Atlanticus'u da var.Eşikten adım atınca sessiz atmosferi bir anda sarıyor insanı. Barok mimarisinin başyapıtı bina. Havada parşömen kokusu, yerde öncekilerin ayak izleri. Bilgeliğe kendini kaptır..

Özseverlik ve Edebiyat, Edebiyatta Özsever Dokunuşlar

Yunan mitolojisinin Narkissos’uyla (Narcissus) yarışan bilinen özsever karakterlerden kendi sesine âşık yazarlara kadar narsisizm konusu anlatının ayrılmaz parçası haline gelmiştir. Kanadalı akademisyen, edebiyat eleştirmeni ve dil bilimci Linda ..

Portekiz Edebiyatı, Sanatı ve Müziğinde Duyguların Seyri

Kent ve melankoliGüneş çatıların üstünde yavaş yavaş alçalıyor. Deniz kabarmış. Gün batmadan ulaşması gereken çok yer var. Lizbon’u İstanbul’a benzetirler. Benziyor mu gerçekten? Çığlık çığlığa martılar. Uzakta Vasco de Gama köprüsü. Yokuşları ..

Kurmacada Ergenin Dili

Yetişkinler dünyasına isyan eden, özgünlük arayan Holden Caulfield arketipi metinlerde hâlâ mevcut.Ergen dili metinde nasıl yankılanır? Konuyu sadece çocuk, ergen, genç dili olarak nitelendirmek yeterli olmayabilir. Ruhsal anlamda köşeye sıkışmış, gelişimi durmuş veya ertelenmi..

Metinde Noktacı Bakış Açısı

Her kelime sanki tuval üzerindeki minik bir noktaymış gibi metnin bütünlüğüne katkıda bulunur.Uzak Dağlar ve Hatıralar kitabında Orhan Pamuk resimle ilgili olarak “gerçek bir pointilistin kendini sakladığını” söylemiş*. Noktacılık (pointilistlik) görüntü oluşturmak için yü..

İrlanda’nın Öykü Yazma Geleneği

Her gün başka bir yazar keşfediyorum. Yeni öyküler, deneysel romanlar, şiirler ve anlatılarla edebiyata dahil olan pek çok isim var.İrlandalı yazarların öyküleriyle tanışmam aslında yakın geçmişte gerçekleşti. Önceki yıllarda Joyce'un Dublinliler'ini okumuştum. Sözlü h..

Mimarın Dokunuşu, Derrida ve Şiirsellik

Zaha Hadid'in eserleri kıvrımlı cepheler, simetriyi reddeden akışkan hatlarla bezeli doğrusal olmayan formlarla kendini ifade ediyor.Yarım daire biçiminde geniş fuşya koltuklarıyla Zaha Hadid tasarımı bir otelin lobisi. Hadid ile ilgili denemeyi burada kaleme a..

Öykülerde Hayvan Sembolleri

Pek çok öyküde rastladığımız doğal unsurlar özellikle hayvanlar, atmosferi oluşturmada belirleyici.Uzun zamandan bu yana öyküleri üç aşamada okuyorum. Yazmanın getirdiği sorumlulukla ilgili olmalı. Önce sade bir okurun haz duygusuyla sarılıyorum. Daha en baştaki cümlelerde..

Shyamalan üçlemesinde Kahramanın Beklenmeyen Dönüşümü

Shyamalan, sinemanın bütün öğelerinden yararlanır ama basit gerçeklerden yola çıkarak fantastik olmayan inandırıcı bir dünya kurar. Hitchcock'un yaptığı gibi kamerayı sahnede hareket ettirdiğini ve eski tarz hikâye anlatımını seçtiğini söyler.Hind..

Metni Hissetmenin Sevinci

Başka yazarlarla birlikte yazdıklarımızı yüksek sesle okumak, kelimelere sadece göz gezdirmek yerine bizi onlara odaklanmaya zorlar.Çocukluğumuzda uyumadan önce bize hikâye okuyan ya da masal anlatan biri vardı belki. Sesli okumanın sadece çocuklara yönelik olduğu varsayılır..

Öykünün Tılsımı

Ken Kesey’in dediği gibi "Gerçeklerin canı cehenneme. Hikâyelere ihtiyacımız var.” Hayatın anaforlarından kurtulmak için her zaman kurtarıcımız onlar.Özenle kotarılmış öykünün romanın tüm bileşenlerini sunabildiği söylenir. Çekici tema, imgeler, akıcı olay örgüsü, ritmik dil, içinde k..

Oto-kurmacanın Bulanık Sularında

"Kurgu, gerçeği istila eder."Annie Ernaux’nun Seneler’ini oto-kurmacaya yakın bulmuştum. Belirli bir türe aidiyeti reddeden, tarzının oto-kurmacaya uymadığından bahseden satırları beni bir an düşündürdü. Kolektif deneyimleri anlatmanın yolu olarak nitelendirmiş kendi..

Thomas Bernhard, Beton ve Karanlık Anlatım

Thomas Bernhard kendi deyimiyle bir hikâye yok edici. Hikâyenin şekillendiğini, yükseldiğini gördüğü anda onu yok etmeyi seçiyor. Aynısının cümleler için de geçerli olduğunu, neredeyse gelişebilecek tüm cümleleri önceden yok etmek istediğini itiraf ediyor. ..

Dört Kadının Kaleminden Grotesk Öyküler

Victor Hugo, “Görkemli olanla farklılık gösteren grotesk bizim görüşümüze göre doğanın sunabileceği en zengin kaynaktır,” derken aklımıza hemen ünlü roman karakteri kilise zangocu Quasimodo’yu getirmiyor mu?Edebiyatta grotesk, insan vücuduna ve onun abartılma y..

Öyküde Çocuk Anlatıcının Sesi

Bir çocuğun ya da gencin gözüyle ifade edilen duygular, korku ve endişeler, onların seçtikleri kelimeler ve kullandıkları dil, hayalleri, oyunları ve anlatıları kuşkusuz bambaşka boyutlara taşıyor.Harry Potter ve Azkaban Tutsağı’nda bilge Albus Dumbledore şöyle der: “Bir..

Eko-Duygular

Felâketleri önleme konusunda bilime, bilim insanlarının söylediklerine ve uyarılarına sırtımızı dönemeyiz. Doğa, insan eliyle oluşan yıkıma doğrusal tepkiler değil, o tahribat belirli bir eşiğe ulaştıktan sonra doğrusal olmayan ani reaksiyonlarla karşılık verebiliyor.Solastaljiyi Avustra..

Anlatının Görselliği

Vincent Van Gogh, ağabeyi Theo'ya yazdığı en son mektubunda “İşte böyle, gerçek olan şu ki yalnızca resimlerimizi konuşturabiliriz” diye seslenir. Ferit Edgü ise Van Gogh isimli kitabında ünlü ressamın insanlar arası iletişimin yalnızca sözcüklerle sınırlı olmadığını daha o günle..

Günlükler ve Anılar

"Bir anı yazarken boş ekranın aynasında kendime, hayatıma ve en çok sevdiğim insanlara bakıyorum. Anı yazarken duygular gerçeklerden daha önemlidir ve dürüstçe yazmak için şeytanlarımla yüzleşmem gerekir."Jhumpha Lahiri’nin İtalyanca olarak kaleme aldığı anı türündeki kitabı In Ot..

Kralın Trajedisi, Yaşlılık, Erkek Kaygısı veya Antifeminist Bir Oyun

Kral Lear, aile dinamikleri kadar güç dinamikleri ile de ilgilidir. Anlamsız bir dünyanın kasvetli vizyonunu sunar.Harold Bloom, Shakespeare’in otuz sekiz oyununu incelikle analiz ederek onun insani olanı icat ettiğini öne sürer. Yi..

Dalí'nin Deliliği veya Dehası

“Etkimin sırrı onun her zaman gizli kalmış olmasıdır,” demiş kendisiyle ilgili Salvador Dalí.Katalan sanatçı, ismi ve varlığı gerçeküstücülük akımıyla birlikte anılan yirminci yüzyılın en tartışmalı ve çelişkili kişiliklerinden biri. Usta bir tanıtımcı ve şovmen oluşunu ..

James Joyce’un Üç Öyküsüne Temkinli Bir Giriş

Başlıktaki temkinli sıfatını özellikle dile getirmemin sebebi, Joyce’un katmanlı ve derin anlatımındaki ayrıntıları atlama ya da eseri gereğinden fazla yorumlama endişem yüzünden. James Joyce’un metin dünyasına dokunmaya ne zaman cesaret edebildim bilmiyo..

Sürprizli ve Şaşırtmalı Öyküler

“Size kısa öykü yazma konusundaki tüm sırrı vereceğim. İşte kural 1, sizi memnun eden öyküler yazın. Kural 2 yoktur.” – O. HenryÖykü okurken hissettiğim mutluluğu düşünürken kendime bir soru yöneltmeyi de ihmal etmedim: Metinde bana keyif ve tatmin duygusunu yaşatan bi..

Yağmur Dindiğinde

“Parlak gökkuşağı için yoğun bir yağmuru göze almalı.”“Büyük cümle. Tam sana göre. Bu kez nerede okudun?”“Aklıma geldi. Uydurdum. Bir şeyler yiyelim mi?”Kendimi ve Zeynep’i büyük cümle kurmadığıma, aslında acıktığıma inandırmaya çalışıyorum.“Ben de acıktım, dedi, Zeynep. Hem de kurt..

Soneler Ruhu Yatıştırır

“Shakespeare her şeyi biliyordu.”Akşam güneşinin yumuşak turuncu ışıkları camlara dokunuyor. Penceremden bir başka günün bitişine tanıklık ediyorum. Elimde çoğu kez kısa metinler. Öykü, şiir, mitoloji ya da deneme okuyorum. Bu dönem uzun metinlere yoğunlaşamıyorum. Andrea Boce..

Kurguda Deneysellik ve Ötesi

Absürdizm, dadaizm, gerçeküstücülük, büyülü gerçekçilik, yeni roman, kübizm gibi akımlar, deneysel düz yazının görsel kuzenleri olarak bilinir. Geleneksel sanat gerçekçilik ile doludur, oysa deneysel türler gerçekçiliği alır ve onu gerçekçi olmayan, alışılmadık yaratıcı b..

Hikâyelerde Soluklanmak

Henry David Thoreau, kısa bir öykü kurmak için uzun bir zaman gerektiğini anlatır. Ustaca tasarlanmış bir öykünün cazibesine kapılmanın onlarca sebebi var.Lisa Cron Wired for Story isimli araştırmasında bizi insan yapan şeyin hikâye olduğunu anlatır. Hikâyede düşünceyi yoğunla..

Bir İlk Romanın İzinde: Fulya Kılınçarslan’ın Sedir Ağacı ve Kuzgun’u

Anlatı hem yepyeni, hem de kulağımıza tanıdık gelebilecek, dünyanın herhangi bir yerinde gerçekleşebilecek bir kurgu duygusunu veriyor.Hillary Mantel, bir romanın yanıtlar değil ama sorular kitabı olması gerektiğini söyler. Paris Y..

Romantik Bir Şatonun Kıyısında

Gustave Courbet Château de Chillon tablosuyla bizi büyüler ve şaşırtır. Realist dönemin resimde öncüsü olan bir sanatçının adeta romantik bir seçimine tanıklık ederiz.Dorukları günün son ışıklarıyla pembeleşmiş dağın etekleri suya değiyordu. Sisler arasındaki şatoyu bel..

Bir Karakterin Doğum Sancısı ve Olgunlaşma Yolculuğu

Bir yazar ya da yazar adayı olarak karakterin hikâyede parlaması için ne yapmamız gerekiyor?Yazar ya da yazar adayı, gerçek, somut ve karmaşık karakterler yaratmanın ne kadar zahmetli olduğunu yüksek olasılıkla ilk romanını yazmaya niyet ettiğinde ..