Joni Murphy’nin kaleme aldığı Konuşan Hayvanlar kitabı, New York üzerinden tüm dünyanın içinde yer aldığı sömürü ve yıkım düzenini karakterleri hayvan olan bir kurmaca dünyası üzerinden işliyor.

Bir alpaka, bir lama, bir köpek, bir domuz, bir fare, bir kedi… Bahsedeceğim kitabın karakterlerinden bazıları bu hayvanlar. Bunların hepsi konuşuyorlar ve bizim sahip olduğumuz dünya dertleriyle dolular. Kariyer çabası, geçim sıkıntısı, konut krizi, dünyanın, denizlerin, okyanusların, doğanın tükenmesi. Anksiyete, aile krizleri, kalp kırıklığı, akademik hiyerarşi, yozlaşma, yolsuzluk, kapitalizmin acımasız sömürüsü. Bürokrasi, çöp krizi, ezilen sınıflar, seçim kavgaları, liyakatsizlik.

Aklınıza hemen Hayvan Çiftliği geldi muhtemelen. Gelmesi olası, hatta kaçınılmaz. Çünkü elimizin altında çok iyi kurgulanmış bir eşik roman var. Doğal olarak ben de Konuşan Hayvanlar’ı okumaya başladığımda aklıma Hayvan Çiftliği geldi. Ve fakat sonrasında ne kadar yanıldığımı gördüm. Konuşan Hayvanlar, Hayvan Çiftliği ile aynı türde bir roman değildi. Benzer bir çıkarımla yola başlıyordu ancak dertleri farklıydı. Bu sebeple kitabın tanıtımına bakıp bu kıyas üzerinden düşünmeye başladıysanız, önden uyarayım. Böyle düşünmeyin. Tamamen farklı amaçlarla yazılmış eserler.

https://cdn.oggito.com/images/full/2023/12/Konusan_Hayvanlar.jpgJoni Murphy’nin kaleme aldığı Konuşan Hayvanlar kitabı, New York üzerinden tüm dünyanın içinde yer aldığı sömürü ve yıkım düzenini karakterleri hayvan olan bir kurmaca dünyası üzerinden işliyor. Ve bunu yaparken kullandığı dil, sizi kitap boyunca duygular arasında sürükleyip duruyor. Okumaya başladığınızda, tüm dünyayı hayvanların kontrol ettiği bir düzlemde aklınızda neler olabilir ki sorusu doğal olarak doğuyor. Karamsar bir hava beklerken, tanıştığımız Alfonzo karakteri bizi başarısız ve beceriksiz kelime oyunlarıyla gülümsetiyor. Muzip, eğlenceli, kelime oyunları bol bir metin Konuşan Hayvanlar. Bir esprisi var ve fakat amacı bu değil. Sizi eğlendirmek istemiyor Murphy, bunu sonradan anlıyoruz.

New York Belediyesi’nde sıradan bir memur olan Alfonzo, bir alpaka. Belediyenin evrak kayıt departmanında çalışıyor. Bir yandan da üniversitesi için bir tez yazıyor. Tezini tamamlamış ancak bir son bulamamış. Bir gece sıkıntılı düşlerinden uyandığında gördüğü rüyadan etkilenerek tezine bir son yazıyor. Sonuç kısmı sadece “son” kelimesinden oluşuyor ve tezini böyle teslim etmeye karar veriyor. Çünkü tezi halihazırda iki bin sayfaya yakın ve ömrünün uzunca bir zamanını bu teze ayırmış. Kendine ait bir akademik dil kurgulamış. Tezin kabulü onun hayatı için önemli bir noktada. Tezini belediye binasındaki ofisinde yazdırmaya başlıyor. Doğal olarak kâğıda ihtiyacı var. Elindeki kâğıtlar yeter diye düşünüyor fakat yetmiyor. Böylelikle hikâyenin bir diğer önemli kahramanı Mitchell ile tanışıyoruz. Mitchell’de de bu kadar kâğıt yoktur ama onun bir çözümü her daim vardır. Eğlenceli bir lamadır Mitchell ve belediyenin iskan çözümsüzlükleri bölümünde çalışmaktadır. Alfonzo’ya kullanılmış kâğıtlar verir. Bir yüzünde dolu olan bu kâğıtları kullanmaya Alfonzo’yu ikna eder. Tez böylece basılır, üniversiteye teslim edilir.

Sonrası… Neredeyse iki bin sayfalık bu tez üniversite tarafından reddedilir ve karakterimiz Alfonzo yıkılır. Tüm varoluş amacını dayandırdığı bu çalışması onu boşluğa düşürür. Annesini kanser nedeniyle kaybetmiştir. Kız arkadaşını terk etmiştir bu süreçte fakat onu özlemektedir. Etrafında geçimsiz bir baba, her daim küf kokan bir ofis, kötü ama pahalı bir daire, sınırlı sayıda arkadaş vardır. Depresyon kapıyı çalar, sertçe çalar. Karakterimiz çökmek üzeredir. Tüm bunları, yazarımızın eğlenceli bir dil kurmasına rağmen hissederiz. Bu bir yazar becerisidir.

Mitchell’in Alfonzo’yu kafası dağılması için yakın zamanda tüm şehri etkileyen kasırga sonrasında sorun yaşayan okyanus kenarındaki kasabaya götürmesiyle hikâyemiz farklı bir boyuta taşınır. Alfonzo gerçek dünyanın sorunlarıyla yüzleşir. Kendi içinden çıkar ve dünyaya bakar. Hayvanlar başka türlü sorunlarla boğuşmaktadır. Kasırga nedeniyle deniz canlıları terörist olarak suçlanır. Fakirler belediyeden ve devletten yardım alamamaktadır. Evi olanlar evlerini kaybetmek üzeredir. Geçinmek çok zordur. Sınıfsal kaygılar baş göstermekte ve toplum siyasilerin yolsuzlukları için ayaklanmak üzeredir.

Joni Murphy’nin burada gönderme yaptığı pek çok şey var. Öncelikle 2012 yılında New York şehrini perişan eden ve milyonlarca insanı etkileyen Sandy Kasırga’sına gönderme yaptığını düşündüm. Fakat sonra biraz araştırma yapınca -kitapların beni çalıştırmasını seviyorum- Mitchell karakterinin New York’ta 1955 yılında yürürlüğe konulan ve günümüzde şehir halkının büyük problemlerinden biri olan konut sorununun kaynağı olarak görülen Mitchell-Lama Konut Programı’na bir gönderme olduğunu gördüm. Sonrasında toplum içindeki devrimci grup olan DED’in (Deniz Eşitliği Devrimcileri) başka siyasi bir oluşuma SERF’E bir gönderme olduğunu fark ettim.

Murphy, kitabın ikinci yarısı itibariyle pek çok şeye şiirsel bir dille dokunuyor. Karakterlerin gelişimiyle biz şehrin ve dünyanın içinde olduğu sıkıntıların farkına varıyoruz. Özellikle okyanusların, denizlerin ve deniz canlılarının yaşadıkları üzerinden pek çok çevre sorununa değiniyor. Bizi sarsıyor, bizi sarsıyor. Baştaki o muzip ton, o eğlenceli üslup kayboluyor. Sevimli alpakamız, bizim canımız Alfonzo bize unutamayacağımız bir tirat sunuyor.

Alfonzo karakterini, The Good Place dizisinin felsefe profesörü Ched karakterine çok benzettiğimi de söylemeden edemeyeceğim. İçe kapanık, insan ilişkileri kararsızlıkları nedeniyle tıkanmış, hayatını yazdığı teze bağlamış ve iki bin sayfalık tezinin aslında zaman kaybı olduğunu keşfedince tüm hayatını değiştirmeye karar vermiş bir karakter. Ve fakat ne oluyor dizide? Ched ölüyor ve bir cennet tahayyülü olan iyi yere gidiyor. Tamamen kendi çıkarımım olan bu iki karakter benzeşimi, New York’un yeryüzündeki cazibe merkezlerinden birisi olması sebebiyle de bir benzerlik yaratıyor gibi. Dünyayı yahut iyi bir yeri daha yaşanılabilir hale getirmek için insanlarla ya da hayvanlarla girişilen mücadeleler… The Good Place’i de kitapla beraber seyredebilirsiniz.

Konuşan Hayvanlar, karakterlerinin ve metin dilinin kitap boyunca gelişimiyle sizi etkileyecek bir roman.

“Bir alpaka iş yerine nasıl girer.

İyi yünler dileyerek”