Teknoloji Çağında Çocuğunuzun Kitapları Sevmesini Nasıl Sağlarsınız?
4 Mart 2020 Edebiyat Eğitim Kitap

Teknoloji Çağında Çocuğunuzun Kitapları Sevmesini Nasıl Sağlarsınız?


Twitter'da Paylaş
0

Günümüzde birçok çocuk, tabletlerin ekranlarını kitaplara tercih ediyor, ancak yine de çocuğunuzu bir kitapsever olarak yetiştirmek mümkün.

Sekiz yaşındaki kızım Flora tam bir kitap kurdu. Her yerde okuyor: Banyoda, masada, bazen yorganın altında. Bir keresinde yürürken kitap okumaya devam edip düştü ve kendini yaraladı. Yüzünde şaşkın bir ifadeyle, “Ben iyiyim anne,” dedi bana. Bu yılki Dünya Kitap Günü, diğer insanlarla hikâye paylaşımına odaklandı. Bunun ne kadar gerekli olduğunu ve Flora’nın kitap okumaktan bu denli zevk aldığını duyunca ne kadar şaşırdıklarını görmek beni üzüyor. Örneğin, Flora restoranlarda kitap okuduğunda garsonlar masaya yaklaşıp bir çocuğun telefonla oynamak yerine kitaba dalmasının ne kadar nadir bir şey olduğunu söylüyor. Kızım, küçük dükkânlarda bir köşeye sıkışarak kitabını okumaya devam eder. Dükkânı terk ederken “Ona bakın, kitap okuyor,” tepkileri beni daha da rahatsız ediyor.

İlk başta bunu oldukça garip buldum. Flora’nın davranışı bana göre tamamen normal – belki de kendim 1980’lerde kitap kurdu bir çocuk olduğum için. Flora gibi ben de ışık tutarak yorgan altında kitap okurdum, kitabı açar açmaz çevremde olan her şeyden kendimi soyutlayabilirdim. Bu, efor sarf etmeden yapabildiğim büyülü bir şeydi ve sanırım o zamanlar sıra dışı kabul edilmiyordu. 1977’de çocukların okuma alışkanlıkları üzerine yapılan bir araştırma, İngiltere’de 10-14 yaş arası çocukların %75’inin zevk için okuduğunu gösteriyor. 1999 yılına gelindiğinde bu rakam %79’a yükselmişti.

Ama şimdi işler farklı. Flora kitap okuduğunda insanların dikkatini çekiyor. Geçen yaz Flora parkta kitap okurken yaşlı bir kadın bize yaklaşarak, “Bugünlerde şahit olduğumuz bir şey değil. Çocukların artık böyle kitap okuduğunu düşünmüyordum,” dedi. Flora gibi kitap kurtları ölüyor gibi görünüyor. Ulusal Okuryazarlık Vakfı’nın yaptığı araştırma çocukların yarısından fazlasının (%53) yalnızca keyif almak için kitap okuduğunu gözler önüne seriyor. 2016’da bu sayı %59’du. Yakın zamanda yapılan başka bir araştırmaya göre, artık her yaştan insan, ekranları kitaplara tercih ediyor.

Peki 2020’de bir kitapsever nasıl yetiştirilir? Şahsen ben kendi keyfime öncelik vererek başladım. Kocam her gece Flora’ya aynı kitapları okumayı düşünse de bunun çok sıkıcı olduğunu düşündüm. Bu yüzden hayır kurumu dükkânları ve okul fuarları gezerek Flora’ya gerçekten okumak istediğim geniş bir resimli kitap koleksiyonu oluşturdum – çok satanlar ve klasiklerin bir karışımı. İşte o zaman bir kalıp gözüme çarptı. Resimli kitapların hepsine erkek karakterler hakimdi. Kadın bir düşman ya da kahramanla karşılaşmak pek mümkün değildi. Kitapların ne zaman yayımlandığı önemli değildi, karakterlerin çoğu erkekti. Daha güçlüydüler ve daha sık konuşuyorlardı. Kitaptaki tüm zamirleri değiştirmeye karar verdim, bir kalemle (İngilizce) “he”leri “she”ye dönüştürdüm.

Bunun gözle görülür bir etkisi oldu. Flora ne zaman kendi hikâyelerini yazsa robotları, dinozorları ve kurtları her zaman kadındır. Türlü maceraya giden ve korkunç düşmanlarla savaşan cesur kadın kahramanlar hakkında yazıyor. Hayal gücü cinsiyetle sınırlı değil, okuduğu hikâyeleri yazıyor. Erkek egemen kitaplarda cinsiyetleri değiştirmenin, çok küçük yaştan itibaren okumanın sevilmesine yardımcı olduğuna inanıyorum: Kitaplarda insan kendini daha rahat bulabiliyor ve ana karakterlerle daha çok özdeşleşiyor. Diğer çocukların aksine, Flora’nın hiç favori kitabı yoktu. “Tekrar oku,” diye ısrar etmek yerine “daha fazla” okumak istiyordu.

Üç yaşındayken uyandığında resimli kitaplarını kendi kendine “okumasını” önerdik. Şaşırtıcı ama işe yaradı. Kitabı okuyamadı, ama sevdiği resimlerle bildiği hikâyeleri birleştirmeyi çok seviyordu. Metni anlamlandırma arzusu – tek başına okuma gücüne sahip olma – gelişmeye başladı. Ona ilham vermek için Winnie-the-Pooh ve Gizli Bahçe gibi çocukken sevdiğim klasiklerin sesli kitaplarını eski bir akıllı telefona yükledim. Evde ve uzun araba yolculuklarında onları dinler ve keyifleniriz. Flora Enid Blyton’ın Faraway Tree dizisini en az on kez dinlemiş olmalıyız. Blyton’dan bıkınca Flora’ya Roald Dahl, Edith Nesbit ve Richmal Crompton’ı tanıttım.Heidi gibi telif hakkı olmayan kitapların ücretsiz indirilmesini sağlayan LibriVox sesli kitapları keşfettim. Bazı kitaplar eski olduğu için Flora her kelimeyi anlayamıyordu bu yüzden kitapları sesli dinlemek, ton ve ifade içerdiğinden anlamasına yardımcı oldu.

Flora okulda okumayı öğrenmeye başladığında geniş bir kelime haznesine sahipti. Bu da süreci kolaylaştırdı. Ona, okumanın sihirli bir anahtara sahip olduğunu – yeni dünyalar açacağını – söyledim ve bence ne demek istediğimi anladı. Yalnızca yüksek sesle okumak yerine kendi “sesli kitaplarını” oluşturacak, bana okuyacak, daha sonra dinleyecek ve metni parmağıyla takip edecekti. Bu yöntem, okumayı onun için daha eğlenceli hale getirmiş gibiydi. Ona Kurbağa Hazinesi adlı kitabı aldım ve yaz sonuna kadar hikâyeyi yüksek sesle okumaya teşvik ettim. Bunu başardığında kendisiyle gurur duyuyordu.

O sıralar, ara sıra film izlemek dışında televizyonu yasakladım. Sesli kitaplar hariç akıllı telefon ve tabletleri de yasakladım. Her gün okul sonrası aktiviteler arası dinlenme süresi olsun istedim. Beklediğim tepki geldi: “Anne, sıkıldım.” Ona kitap verdim ve bekledim. Böylece beş yaşındayken kendi başına kitap okumaya başladı. Özellikle Blyton’ın kitaplarına duyduğu açlık sınır tanımıyordu. Her yere kitap götürmeye başladık ve sık sık kütüphaneye gittik. Kütüphanede bir iki saat geçirmeye alıştım, okuyacağı kitapları seçmesine izin verdim. Komik yazarlar onu güldürüyor: Yedinci doğum günü için Saftirik Greg’in Günlüğü’nü hediye ettik ve o günden beri elinden bırakmıyor. 

Tabii ki okuduğu her şeyi anlamıyor, ama bunu umursamıyor. Ben de önemsemiyorum. Zevk almak için okuyor çünkü kitapları seviyor ve her zaman seveceğine inanıyorum. Sonuçta o bir kitap kurdu. 

5 Adımda çocuğunuza kitap okumayı sevdirmek

1 Okuma sevginizi paylaşın. Birbirinize yüksek sesle kitap okuyun ya da sesli kitap indirip birlikte dinleyin.

2 Okumayı keyif alınacak bir şey olarak gösterin – keyif aldıkları sürece ne okudukları önemli değil.

3 Çocuğunuzu kütüphaneye götürün ve sevdiği kitabı seçmesi için ona zaman tanıyın.

4 Yapacak başka bir şey olmadığında çocuğunuzu kitap okuması için teşvik edin. Tablet yerine kitaplara yönlendirin.

5 Nereye giderseniz gidin çantanıza bir-iki kitap atın. 

Çeviren: Aslı İdil Kaynar

(Guardian)


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR