Haruki Murakami’nin yeni öykü derlemesinde kadınlar erkeklere göre derinlikten ciddi anlamda yoksun, bireysellikleri fazlasıyla geri planda kalmış karakterler olarak karşımıza çıkıyor.
Haruki Murakami’nin Temmuz 2020’de yayımlanan First Person Singular (Birinci Tekil Şahıs) başlıklı kitabı yazarın hem eski hem de yeni öykülerinin bir derlemesi. Öyküleri bir arada tutan net bir çerçeve olmamakla birlikte hemen hemen hepsi Murakami’nin bildik temalarını içeriyor: caz, karmaşık ilişkiler, yalnızlık, yaşlılık...
Kitaptaki sekiz öykünün tamamı birinci tekil şahıs tarafından anlatılıyor. Anlatıcılar orta yaşlarında, kitabın yazarı gibi (ki bir yerde anlatıcı kendisinin Haruki Murakami olduğunu dile getiriyor) caz ve beyzbol seven erkekler. Bugüne kadar Murakami'nin kitaplarında karakterlerin derinliklerini görmek yerine karakterlerin yazarın yarattığı dünyayla ilişkilenmelerinin ön planda olduğunu gördük hep. Yine de bu kitaptaki kadınlar erkeklere göre derinlikten ciddi anlamda yoksun, bireysellikleri fazlasıyla geri planda kalmış karakterler olarak karşımıza çıkıyor. Onlara biçilen en önemli görev, erkek karakterlerin kendi benliklerini keşfetmeleri (ya da keşfedememeleri) için arka plan oluşturmak.
Haruki Murakami
Hemen bir örnek verelim, zira sevenleri tarafından taşlanmak istemeyiz. “Carnaval” öyküsünde kadına biçilen yüzeysellik doruk noktasına ulaşıyor. Kadınlardaki güzellik ve çirkinliğe dair birkaç sayfa açıklamadan sonra anlatıcı, bir kadın için “Tanıdığım en çirkin kadındı ama belki de bu özelliği onu eşsiz kılıyordu. Güzel kadınlar kusurları sebebiyle çok acı çekiyorlar” demekten geri durmuyor. Hatta “çirkin” bir kadınla hoş vakit geçirebileceğine ve onun ilginç olabileceğine şaşırmadan da edemiyor.
Bu kadarla da kalmıyor. Kitapla ilgili olumsuz bir diğer nokta da anlatıcıların dilinin güçsüz ve donuk kalması. Diyaloglar klişelerden kurtulamamış ve üstünkörü oluşturulmuş gibi. Yaşlanma, kimlik, hafıza, benlik üstüne felsefi sorular aralara serpiştirilse de bu sorgulamalar derinlik kazanamıyor. Sözgelimi “The Yakult Swallows Poetry Collection” öyküsünde, “Hayatta kazandığından çok kaybedersin” gibi artık suyu çıkmış vecizelerle karşılaşıyoruz. Hikâyedeki yaşlı adam gençliğini düşünürken zamanın nasıl da hızla geçip gittiğine şaşırıyor ve hayatta ne kadar az şey öğrendiğini fark ediyor. Okur da yaşlı adamla beraber o kadar az şey öğreniyor ki öykü bittikten sonra geride kayda değer hiçbir izlenim kalmıyor. Bir eleştiri yazısı yazmaya niyetlensek bu liste uzar giderdi.
Yine de yiğidin hakkını vermeli, nihayetinde Murakami’den söz ediyoruz. Kitabın tüm bu olumsuzluklara rağmen Murakami hayranları ve onun kendine özgü anlatısını sevenler için doyurucu olduğu söylenebilir. Fakat öykülerin derlenmesinde gözle görülür bir bütünlük kaygısı güdülmediği için okur her şekilde kendini “Neden bu cümleyi okuyorum?” veya “Bu öykü niye bu kitapta?” diye sorgularken bulabiliyor.
Çeviren ve hazırlayan: Alper Güngör
(Guardian)
