Hayatımıza 2004 yılında Facebook ile giren sosyal medya, aradan geçen 22 yılda dünya genelinde 5.4 milyar kişinin günde en az 3 saatini geçirdiği dev bir alışveriş merkezine dönüştü. Şirketler, e-ticaret kuruluşları, turizm, eğlence, yeme içme sektörü, kozmetik, otomotiv ile beyaz eşya gibi pek çok kategorideki üretciler sosyal medyanın bol takipçili ünlüleri yani ınfluencer’lar aracılığıyla ürün ve hizmetlerini tanıtıyor. 10 bin ve daha az takipçisi olan ınfluencerlar mikro, 100 bin ve 1 milyon takipçisi olan ınfluencer’lar ise makro olarak tanımlanıyor. Influencerlar’ın kazançları ise tanıttıkları ürün yani post başına aldıkları 1.000 dolar ile 1 milyon dolardan başlayan ücretler arasında değişiyor. Türkiye’de de son dönemde 5 milyon ne çalışan ne de öğrenim gören ev genci başta olmak üzere, 7’den 70’e milyonlarca kişi ınfluencer olmak için yarışıyor.
Türkiye’de 64 milyon kişinin sosyal medya hesabı/üyeliği var. En çok kullanılan platform ise yüzde 84 ile YouTube. Bu platformu daha çok ürün videolarını izlemek için kullanıyoruz. Ardından yüzde 83 ile yine reels adı verilen kısa ürün videolarının izlenildiği Instargam bulunurken, Facebook kullanım oranı yüzde 71, TikTok ise yüzde 46 oranına sahip. Twitter X platformu ise yüzde 31,5 kullanıcı ile sıralamada gerilerde yer alıyor. Araştırmalara göre ülkemizde 400 binin üzerinde düzenli paylaşım yapan ve takipçi sayısı fazla olan ınfluencer var. Şirketlerle ve üreticilerle post başına ya da satış yaptıkları ürün adetine göre kâr payı alarak kazanç sağlıyorlar. Son dönemde e-ticaret de ınfluencer pazarlama üzerinden artış göstermeye başladı. Türkiye e-ticaret pazarı 2005 yılını 5 trilyon TL’nin üzerinde ciro ile kapattı. Rakam, 2024 yılında 3 trilyon TL düzeyindeydi. Yükselişte sosyal medya pazarlamasının hayli etkili olduğu biliniyor.
Takipçi sayısını artıran gelir kapısı oluşturuyor
Bu rakamı besleyen en önemli ver ise Türkiye'nin internet kullanım oranı. Her ne kadar internet indirme ve yükleme hızları düşük olsa da iş sosyal medya takibine geldiğinde tüm tabular yıkılıyor. Farklı araştırmaların sonuçlarına göre ülkemizde internet kullanımı günlük 8 saati aşmış durumda. Kullanımda iş, eğitim, eğlence gibi alanların payı büyük. Bunun dışında kalan tüm zamanı sosayl medyada geçiriyoruz. Aynı zamanda gerçekleşen ürün tanıtımlarını izlemek de önemli bir alışkanlık haline geldi. Son dönemde dünyada ‘bağımlılık mı yapıyor’ tartışmasının yaşandığı Instagram, Facebook, YouTube ve TikTok'taki kısa videolar çok yoğun şekilde izleniyor. TikTok içeriklerinin yüzde 40'nı ınfluencer ürün tanıtım videoları oluştururken, YouTube içeriklerinin yüzde 30'u, Instagram'daki içeriklerin yüzde 25'ini ise tanıtım videoları oluşturuyor. Bu alanlar aynı zamanda ekonomik kriz ile boğuşan Türkiye açısından sıradan vatandaşların ünlüler gibi takipçi sayısını artırarak ürün tanıtımı ile online gelir elde etme çabasına giriştiği büyük bir geçim kapısına da dönüşmüş durumda.
Satılan Üründen Komisyon Devri
Konuyla ilgili olarak yine sosyal medya üzerinden yayınlanan ‘Takipçi sayısını nasıl artırabilirsiniz’ konulu içerikler, sosyal medyanın ve Google'un en çok arananları kategorisinde bulunuyor. Takipçi sayısını katlayanlar, ürün tanıtımı için anlaşmalar yaparak, bu alanda gelir elde etmeye gayret ediyor. İlk aşamalarda ürünün barter yani tanıtım karşılığı verildiği ön anlaşmalar yapılırken, ilerleyen dönemde ise satılan ürün başına komisyon elde etmek mümkün olabiliyor. Bu komisyonlar ise satış fiyatının yüzde 2-3'lük diliminden başlayarak, satılan ürünün kategorisine göre yüzde 40'lara kadar yükselebiliyor.
2022 yılında sosyal medya ünlülerinin kazançlarını vergilendirmek ve yasal hale getirmek için sosyal medya vergi muafiyeti kanunu devreye girdi. Böylece tanınmış ınfluencer’ların yanında öğrenciler, yeni mezunlar, ev kadınları, emekliler ve engelliler de evlerinden sosyal medyada ürün tanıtımı yaparak, gelir elde etmeye başladı.
1 Ocak 2022 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme e-Devlet üzerinden Gelir İdaresi Başkanlığı Dijital Vergi Dairesi’ne yapılan başvurular sonucunda uygun bulunan kişiler, “sosyal medya içerik üreticisi” unvanı ile e-ticaret şirketlerinin ürünlerini tanıtarak satıştan pay elde edebiliyor. Bu yolla son 3 yılda 50 bin kişi, ınfluencer olup kazanç sağlamaya başladı. Konuyla ilgili çalışan Mağzaanolsun şirketinin CEO’su Yasemin Çil, influencer gelirlerinin aylık 20-25 bin TL’den başlayarak, firmaların tanıtım giderine ayırdıkları bütçeye bağlı olarak 350-400 bin TL’ye kadar ulaşabildiğini belirtti. Çil, konuyla ilgili olarak şu ifadeleri kullandı: “Bugüne kadar 5 bini aşkın ev kadını, emekli, engelli ve asgari ücretli bireyi e-ticaret ekosistemine kazandırdık. Burada kazanç; içerik üreticisinin takipçi sayısı ve ürün tanıtım becerisine bağlıdır. 2 yıldır Türkiye’nin dört bir yanında eğitimler vererek daha fazla kişinin influencer modeli ile e-ticarete başlamasını sağlıyoruz. Adeta bir influencer fabrikası gibiyiz.”
İşin Bürokrasisiyle Uğraşmıyorlar
Online kazanç sağlamak için şirket kurulumu, kargo, depolama, içerik yönetimi ve iade süreçleri gibi yaklaşık 20 farklı kalemde maliyet oluştuğunu belirten Yasemin Çil, bu maliyetlerin toplamda 1 milyon TL’ye kadar ulaşabildiğini ifade etti. Influencer modeli sayesinde ise şirket kurmadan, muhasebe ve operasyonel süreçlerle uğraşmadan kazanç sağlamak mümkün hale geliyor. 2022-2025 yılları arasında 50 bini aşkın kişi sosyal medya içerik üreticisi olarak faaliyet göstermeye başlarken, yıl sonunda bu sayının 100 bine ulaşması bekleniyor.
Engelliler İçin Önemli Bir iş Modeline Dönüştü
Yeni nesil e-ticaret olarak tanımlanan influencer modeli, özellikle emekliler, ev kadınları ve engelliler tarafından yoğun ilgi görüyor. Yıllık geliri 5,4 milyon TL’ye kadar olan içerik üreticileri için yüzde 15 oranındaki vergi avantajı da bu alanı cazip hale getiriyor. Mağazanolsun bünyesinde içerik üreticilerinin yüzde 5’ini engelli bireyler oluştururken, bu model sayesinde daha önce çalışma imkânı bulamayan birçok kişi gelir elde edebiliyor.
