Vermeer’in hayatını onun seviyesindeki diğer usta ressamlar kadar iyi bilemesek de, geçtiğimiz on yıllarda hayatına ışık tutacak önemli bilgilere ulaştık. Vermeer’in hayatının detayları hakkında kendinizi eksik hissediyorsanız kendisi de bir sanatçı olan sanat tarihçisi Jonathan Janson’ın az bilinenleri sıraladığı muhteşem listesine göz atalım.
- Vermeer kaç resme imza attı?
Vermeer’in elinden çıkmış günümüze kadar dayanan 36 yağlı boya eser olsa da toplamda 60’tan az resimde imzası olduğu düşünülüyor. Çağdaşı Rembrandt’ın yüzlerce resmi, sayısız gravür ve çizimi olduğunu düşünürsek bu sayı on yedinci yüzyıl standartlarında gerçekten çok az. Aynı zamanda Vermeer’in resimleri yine çağdaşlarının resimleri yanında oldukça küçük kalıyor. Tüm resimleri tek bir resim olarak birleştirilse Rembrandt’ın yalnızca birkaç ayda bitirdiği Gece Bekçisi tablosu (3.63 x 4.37 metre) kadar ancak yer kaplayacak.
- Nereden ilham aldı?
Vermeer’in babası Renyier Jansz çalışkan biriydi. Bir yandan ince kumaş işiyle ilgilenirken diğer yandan Delft’in hareketli pazar yerine bir taş atımlık mesefade yer alan büyük hanı işletiyordu. Han’ın üst katında kalıyorlardı. Hollanda’da şehir hayatının vazgeçilmez parçası olan hanlar, insanların bira içip sohbet edecekleri, iş konuşup pazarlıklar yapacakları rahat alanlar sağlıyordu.
Birçok han gibi Renyier’in hanının da duvarlarını yerel ressamların satılır umuduyla astıkları resimler süslüyordu. Vermeer’in bu resimlerden çok etkilendiği ve hana gelen sanatçılardan ilham aldığı düşünülüyor.
- Vermeer’in alışılmadık evliliği
Vermeer henüze 21 yaşında Gouda’dan Delft’e annesi Maria Thins’le beraber taşınan Catharina Bolnes ile evlendi. Hali vakti yerinde ve güçlü bir Katolik olan Maria genç ressamın kızı için uygun bir aday olduğunu düşündü, ancak tek bir şartı vardı: Vermeer Katolik olmalıydı. Protestan Hollanda’da çok da hoş karşılanmayan Katolikliğe geçiş Vermeer için riskli bir durumdu.
Vermeer ve Catharina, Maria’nin Delft şehri Katolik mahallesinde bulunan geniş evine taşındı ve Vermeer evin üst katındaki aydınlık stüdyoda resimlerini yaptı. Catharina ise (dördü vaftiz edilmeden önce gömülen) 15 çocuk doğurdu. Çocuklardan bazılarına Katolik isimler koydular.
- Vermeer dünya turunda
Vermeer’in 1800’lü yıllarda yeniden keşfinin ardından, tüm dünyada eserlerine adanmış 250’den fazla özel sergi açıldı. Resimleri bir milyon kilometreden fazla gezdi. Sadece Lady Writing bile tek başına 250.000 kilometre, yani dünyanın çevresinin yaklaşık beş katı aynı zamanda dünya ile ay arasındaki mesafenin neredeyse yarısı kadar yol katetti. Vermeer’in hayatı ise eserlerinden farklıydı. Bildiğimiz kadarıyla Delft’te sakin bir yaşam sürdü ve sadece bir kere Amsterdam’a, bugünün şartlarıyla 109 km’lik otobüs yolculuğuna denk düşen, gezintiye çıktı
- Renklerin Efendisi
Birçok Hollandalı ressamın aksine Vermeer bir ressamın ulaşabileceği en muhteşem ve en saygı uyandıran maviyi, doğal laciverti (ultramarin) bol bol kullanmaktan hiç çekinmedi. Ultramarin boya, lapis lazuli isimli yarı-değerli taşın ince toz hale dönüştürülüp ceviz yağıyla birleştirilerek yapışkan bir kıvama getirilmesiyle üretiliyor. Afganistan’daki dağlarda kazılan ham lapis lazuli, renk verici maddeler arasında en pahalısı, altından bile daha pahalı.
- Kadınları resmediyor.
Daha çok kadınları çizen ressam resimlerinde 13 erkeğe yer verirken toplamda 42 kadın resmetmiş. Bu rakam aynı dönem Avrupa resimlerindeki ortalama kadın erkek oranın yaklaşık dört katı. Ancak Vermeer’in resimlerindeki hiçbir kadının adını resimlerine eklemediği biliniyor. Eleştirmenler Vermeer tarafından dört kere resmedilmiş güzelliğiyle dikkat çeken ve iki resimde hamile olduğu görülen kadının eşi Catharina olabileceğine inanıyor.
- Bilime duyduğu ilgi
Vermeer dönemin bilimsel ve teknolojik gelmişmelerini yakından takip ediyordu. İki bilim insanını çalışırken resmetmiş ve pusula gibi çeşitli teknik araçlar kullanarak şarap testisi ve dünya maketi çevrelerini doğru şekilde çizebilmişti. Ancak kullandığı en önemli araç kamera obskura (camera obscura) adı verilen basit bir optik aygıttı. Kamera obskura, ressamın şeffaf bir yüzeye, bir kağıda, veya bir tuval üzerine çizmek istediği resmin görüntüsünü yansıtan ön tarafına lens sabitlenmiş bir kutudur. Bu kutu ressamın renk, ışık ve gölgenin fark edilmesi en zor etkilerini takip edebilmesine olanak sağlar. Becerikli bir sanatçı bu tekniği kullanarak hızlıca çizeceklerini tuvale aktarabilir. Bazı sanat uzmanları Vermeer’in de bu tekniği kullandığını düşünüyor.
- Pieter van Ruijven himayesindeydi.
Birçoğu rekabetçi sanat piyasası koşullarında kıt kanaat geçinen diğer Hollandalı ressamların aksine Vermeer bir istinaydı. Daha kariyerinin başındayken Delft’in varlıklı sakinlerinden Pieter van Ruijven ile ekonomik ittifak kurmuştu. Bu anlaşma Vermeer’e ekonomik güvence ve istediği yerde istediği şekilde resim yapabilme fırsatı sunumuştu. Sonunda Van Ruijven Vermeer’in en iyi 20 işini satın aldı.
- İnci Küpeli Kız yok pahasına satıldı.
Vermeer’in en ünlü eseri 1881’de yok pahasına satın alındı. Açık arttırma evi olan The Hague’de Braams soyisimli birisinin sanat koleksiyonun bir parçası olarak satılığa çıktı. Ünlü sanat tarihçisi Victor de Stuers resmin olağanüstü kalitesini tanımış ve arkadaşı Arnold des Tombe’ye resmi satın almasını tembih etmiş. Resmi almadan önce gerçek değerinin ortaya çıkmasını istemeyen ikili herhangi bir şüphe uyandırmamak için birbirlerine karşı teklif arttırımına gitmemeye karar vermiş ve sonunda De Tombe resmi sadece iki florine satın alıp bir de otuz sent alıcı payı vermiş.
- Acı son
İlk yıllarındaki şansı, Vermeer’i hayatının son yıllarında terk etti. Kapıya dayanan alacaklılara Vermeer’in dul kalan eşi şöyle yakarıyor:
“Fransa’yla devam eden yıkıcı savaş sebebiyle Vermeer eserlerini satamadı, ve satmaya çalıştığı diğer ustaların eserlerinin de elinde kalması onda hem maddi hem de manevi büyük hasara yol açtı. Çocuklarının yükü ve kendisinin hiçbir geliri olmayışından dolayı çöküntüye girdi. Bu onda o kadar ruhsal hasara yol açtı ki çılgına dönmüş gibiydi. Çok kısa bir zaman dilimi içerisinde sağlığını da kaybetti ve vefat etti.” Catharina çaresizce eşinin en çok uğraştığı eseri Resim Sanatı’nı alacaklıların elinden kurtarmak istedi, ancak başarılı olamadı.
- Hollandalı'nın odasındaki dünya
Vermeer’in iç mekan sahnelerini özetleyen mutlak mahremiyet havasına rağmen bu sahneler sanatçıyla dışarıdaki dünya arasındaki ilişkiyi ve bir anlamda küreselleşmenin doğuşunu ortaya çıkarıyor. Resimlerinde Türkiye’den ithal edilmiş pahalı halılar, Almanya’dan yüksek kalite seramikler, Italya ve Çin’den değerli porselenler göze çarpıyor. Dört resminde görebildiğimiz telli çalgılar Antwerp üretimi. Erkek modellerinin bazılarının taktığı sert dokulu şapkalar Kuzey Amerikalı avcıların avladığı kunduzların postlarından yapılma. Sadece bir resminde, zar zor görülebilen tütün kesesinin yine Amerika’dan geldiği düşünülüyor.
- Unutulmuş ressam
Fotoğrafın, gösterişli sanat dergilerinin ve şık art galerilerinin olmadığı Vermeer’in döneminde bir ressamın ünü ürettiği eser sayısının çokluğuna ve kültürün yoğunlaştığı metropollerde nüfuzlu sanat koleksiyoncularına eser satıp satamamasına bağlıydı. Vermeer’in takipçisi veya tarzını yayacak öğrencileri yoktu, dahası resimlerini çok yavaş yapıyordu ve resimlerinin çoğunu küçük bir kasaba olan Delft’te tek bir koleksiyoncuya satmıştı. Bu nedenle, ölümünden kısa bir süre sonra adı, birkaç sanat uzmanı hariç, herkes tarafından unutuldu. Sonrasında, en iyi eserlerinden bazıları değerleri yükselsin diye Hollandalı başka ressamlar tarafından imzalandı.
Vermeer iki yüz yıllık unutulmuşluğun ardından maceracı Fransız sanat eleştirmeni ve solcu politikacı Thore-Bürger tarafından yeniden keşfedildi. Vermeer’in Delft Manzarası’ndan etkilenen Thore, hayatının geri kalanını Avrupa sanat koleksiyonlarını, sanat kanaloglarını ve Hollanda arşivlerini Vermeer’in kayıp işlerini bulmak ve sanatçının biyografisini oluşturmak için altını üstüne getirdi. Günümüzde, Vermeer’in iki eseri hariç tüm eserleri dünyanin en prestijli müzelerinde ve sanat koleksiyonlarında yerlerini buldu.
Kaynak: Google Arts&Culture
Çeviren: Alper Güngör
