Zaha Hadid'in eserleri kıvrımlı cepheler, simetriyi reddeden akışkan hatlarla bezeli doğrusal olmayan formlarla kendini ifade ediyor.
Yarım daire biçiminde geniş fuşya koltuklarıyla Zaha Hadid tasarımı bir otelin lobisi. Hadid ile ilgili denemeyi burada kaleme almak özel bir deneyim. Mimarideki ince işçiliğin yazarlıkla uyumunu hissediyorum. Aslında her şey haftalar önce Bakü’deki Haydar Aliyev kültür merkezini ziyaretle başladı. Geniş, ferah tasarımdaki zarif eğriler ve keskin hatlar büyüledi beni. Şaşırttı. Alan, duvarlardaki devasa cam panellerden taşınan ışıkla aydınlatılmıştı. Zaha Hadid'in eserleri kıvrımlı cepheler, simetriyi reddeden akışkan hatlarla bezeli doğrusal olmayan formlarla kendini ifade ediyor. Hadid yaratıcı fütüristik tasarımlarıyla sınırları zorlamış, pek çok başka mimara ilham vermiş, alanında etkileyici isimlerden biri. “Mimarlık yazıya benzer. Çabasız gibi görünmesi için defalarca düzenlemeniz gerekiyor” demiş üstelik. En önemli şeyin hareket olduğunu vurguluyor. Şeylerin akışıdır diyor, hiç bir şeyin tekrarlanmadığı Öklidçi olmayan geometriyle, uzayın, mekânın yeniden düzenlenmesidir. Ona boşuna “eğrilerin kraliçesi” unvanını vermemişler meğer.
Yaptığı projelerde baskın olan ağırlıksız olma duygusu, akıcı formlar, eserlerini bambaşka bir gözle değerlendirmemize neden. Bunu Haydar Aliyev kültür merkezinin içinde dolaşırken belirgin biçimde hissedebiliyorsunuz. Kat kat yükselen (her katta sergiler var) beyaz asil bir yapı. Bazı merdivenlerden inmek suda kayıyormuş hissini uyandırıyor insanda. İç mekânlar geleneksellikle fütüristik yaklaşımların füzyonu âdeta. Ne muazzam bir deneyim.
Hadid, zamanının sıra dışı mimarlarından biriydi. Hatta Forbes dergisi onu bir dönem dünyanın en güçlü yüz kadını arasında gösterdi. Erkek egemen bir endüstride cüretkâr, hayal gücümüzü zorlayan yapılarıyla mimarlığa dair bildiğimiz her şeyi dönüştürdü bir anlamda. Pritzker de dahil olmak üzere alanında dünyanın en büyük ödüllerinden bazılarını kazandı. Bağdat’da doğmuş, Beyrut’da matematik ardından Londra’da mimarlık eğitimi almış Zaha Hadid'in tasarım dili, kaligrafi sanatının güçlü unsurlarını barındırıyor.
Hadid mimarisinde belirgin imgeler var. Alanı ve perspektifi çarpıtmaya, bükümlü ve iç içe geçmiş, zaman zaman kaybolan âdeta eriyen biçimlerle oynamaya ve asimetrik çizgileri keşfetmeye davet ediyor hep bizi. Yapılarda cam ve çelik, akışkan hatlarla kıvrımlı formlar sıklıkla kullanılmış. Doğal hareketi, dinamizmi temsil eden yumuşak geçişli organik hatlar. Müthiş ışık oyunları. Böylece modern, şeffaf ve doğal ışıkla dolu bir görünüm elde edebilmiş eserlerinde. Hadid, iç mekânlarda da akışkan minimalist bir tasarım benimsemiş. Kavisli yüzeyler ve keskin açılar, gün boyu değişen ışıkla beraber göz alıcı şiirsel bir deneyim sunuyor. Ayrıca beyaz yakışmış yapılara. Doğal çevreyle bütünleşmenin, dinginlik, saflık ve canlılık duygusunun hayatla uyumlanması bu.
Çin' deki Guangzhou Opera Binası İnci Nehri kıyısındaki iki çakıl taşını andırıyor. Gökyüzündeki yıldızlara benzeyen binlerce minik ışıkla aydınlatılmış alçı panellerle kaplı. Kopenhag'ın hemen kuzeyindeki Ordrupgaard Müzesi’nin genişletilmiş binası, yeşil ortamı, dışarıdaki doğayı yansıtan camdan inşa edilmiş. Zaha Hadid Architects'in Çin'deki Infinitus Plaza'sı sonsuzluk sembolünü andıran şekliyle bağlantıyı çağrıştırıyor.
Eserlerinde estetik tutumun ötesinde felsefi bir derinlik yer almakta. Bu noktada Jacques Derrida'nın felsefesiyle Hadid'in eserleri arasında ilginç bir ilişki ortaya çıkmış. Onun mimarlık pratiği, dekonstrüktivist (yapısöküm) akımıyla ilişkilendirilmekte. Geleneksel mimarlık prensiplerini sorgulayarak yapı katmanlarını çözümleyen bir yaklaşımı temsil ediyor. Hadid, organik formları ve akışkan hatlarıyla tanınırken, Derrida dilin, metinlerin karmaşıklığını ve çoklu anlamını araştırır. Hadid'in akışkan formları ve yapısökümcü unsurlarıyla karakterize edilen tasarımları geleneksel mimarı kavramların ötesine geçerek post-yapısalcı düşünür Derrida'nın yapısöküm felsefesini başka bir boyutta somutlaştırır. Derrida'nın dilin doğasında var olan çelişkilere ve belirsizliklere yaptığı vurguya benzer şekilde Hadid mimarisi de mekânın belirsizliğini, bulanıklaşan sınırları ve olasılıkları yeniden tanımlar. Ama yapısökümcü mimari postmodernist düşüncenin ötesine geçer. Simetrik şekillere meydan okuyan, lineer ve rasyonel olmayan tarzda benzersiz görsel görünüme sahip binaların yaratılmasına öncülük eder.
Hem Hadid hem de Derrida kendi disiplinlerinde sınırları zorlar, yeni bakış açıları sunarlar. Öte yandan Antoni Gaudí de Zaha Hadid'in çalışmasını etkilemiştir. Hadid'in cesur kıvrımları, projelerindeki hatlar, eğriler ve soyut formlar, Gaudí'nin tasarımlarındaki doğal ve organik formun devamı gibi nitelendirilebilir.
https://oggito.com/icerikler/gaud-nin-evrensel-Ilhami-ve-doga-ile-yaratici-sozlesmesi/64292
Ancak Hadid'in tasarım dilinde modernizm ve ileri teknoloji unsurları öne çıkar. Hadid mimarisi aynı zamanda türlü açılardan epeyce eleştirildi. Ama o sürdürülebilirliğin kendi kuşağının belirleyici sorunu olduğunu vurguladı ve “mimarların çözümlere sahip olduğunu" ifade etti. Tamamen dijitalleştirilmiş bir 3D tasarım sürecini ilk benimseyenlerden biriydi. 2016’da hayata gözlerini yuman mimarın projelerini şirketi Zaha Hadid Architects dünyanın dört bir yanında hayata geçirmeye devam ediyor.
İnsana kendini iyi hissettirecek, ilham verebilecek, doğayla bütünleşmiş, hatta doğanın içinde erimiş, ekosistemin geniş parçası olmuş organik alanlar biricik özlemimiz. Mimarlık işlevsel olmanın ötesinde estetik bir deneyim sunar. Şiirsel imgeler, semboller, metaforlar kullanarak duygularımızı canlandırabilir.
Derin düşüncelere dalmışım. Otel görevlisi bir şey yemek içmek ister misiniz, diye sordu. Duymamışım. Disiplinler arası böyle sonsuz gezintiler nasıl da besliyor yazarın zihnini. Bu bazen mimari, bazen resim, kimi zaman müzik olur. Yazmak her şeyle ilintili. Hadid’in “Neredeyse sıfır yerçekimi diye bir şey olduğuna inanacaktım” sözünü anımsadım. Tasarımları hakikâten yerçekimine meydan okuyor.
Kaynaklar
Hadid Zaha, Betsky Aaron (1998). Zaha Hadid: The Complete Buildings and Projects Paperback. Rizzoli
