Şair Mary Oliver'ın o çarpıcı sorusuyla yüzleşmek için harika bir fırsat: "Söylesene, bu tek, çılgın ve değerli hayatınla ne yapmayı planlıyorsun?
Hayatınızın bir "bekleme salonu" olduğunu hissettiğiniz oldu mu? Doğru kişiyle tanışana ya da parmağınıza o yüzüğü takana kadar asıl hayatınızın henüz başlamadığına dair içinizde sinsice büyüyen o his... Etrafınızdaki herkes birer birer hayatlarını birleştirirken, kendinizi geride kalmış, kusurlu veya yanlış bir şeyler yapmış gibi hissetmek günümüz toplumsal hayatının en yaygın ve en az konuşulan sancılarından biri.
Lisanslı klinik psikolog Dr. Jennifer L. Taitz, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Diyalektik Davranış Terapisi (DDT) alanlarındaki derin uzmanlığını tam da bu yaraya merhem olmak için kullanıyor. Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde eğitimini sürdürmüş ve uzun yıllar Amerikan Bilişsel Terapi Enstitüsü'nde program yöneticiliği yapmış olan Taitz, popüler kişisel gelişim ve flört kitaplarının bilimsel gerçeklikten ne kadar uzak olduğunu fark edince Bekâr ve Mutlu Nasıl Yaşanır: Doğru Kişiyi Ararken Kendinizi Kaybetmemenin Yolları'nı yazmaya karar veriyor. Bu kitap, size bir erkeği elde etmenin manipülatif yollarını veya "doğru mesajlaşma taktiklerini" anlatan sığ bir rehber değil; aksine, bilimsel araştırmalara dayanan, kendi içinizde tam ve mutlu hissetmenizi sağlayacak derinlikli bir özgürleşme manifestosu.
"Beklenen Yalnızlık" ve Düşen Zihinsel Kapasitemiz
Kültürümüzde özellikle bekâr kadınlar üzerinde devasa bir baskı var. "Hiç evlenmiş miydin?" gibi masum görünen sorular aslında kişinin özdeğerini sorgulamasına neden olan psikolojik birer tetikleyici. Sosyal psikolog Roy Baumeister'in araştırmaları, bu "beklenen yalnızlık" (hayatı tek başına geçireceğini hayal etme) durumunun insan beyni üzerindeki yıkıcı etkisini çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Baumeister'in deneylerinde, katılımcılara ileride yalnız kalacakları söylendiğinde, rasyonel düşünme yeteneklerinin düştüğü ve uygulanan temel IQ testlerindeki performanslarının ölçülebilir şekilde azaldığı görülüyor. Yani yalnız kalacağınızı hayal edip paniğe kapıldığınızda, duygusal zihniniz mantıklı zihninizi devre dışı bırakıyor; olayları net görme, sağlıklı kararlar alma ve mevcut hayatınızın tadını çıkarma yeteneğinizi kelimenin tam anlamıyla kaybediyorsunuz.
Dahası, flört dünyasında sıkça karşılaşılan aniden ortadan kaybolma (ghosting) durumu, insanın doğuştan gelen bağ kurma arzusunu derinden yaralıyor. Dr. Taitz bu durumu, psikolog Edward Tronick'in 1970'lerdeki ünlü "hareketsiz yüz deneyi"ne benzetiyor, bir ebeveynin aniden duygusal tepkisini kesmesi bebeği nasıl çaresizce ağlatıyorsa, umut vaat eden birinin aniden yok olması da yetişkinlerde benzer bir duygusal geçersizleştirme ve acı yaratıyor.
Evlilik Koşu Bandı: Mutluluk Gerçekten Orada mı?
Çoğumuz, o "doğru kişi" hayatımıza girdiğinde tüm mutsuzluklarımızın sihirli bir değnek değmişçesine kaybolacağına inanıyoruz. Dr. Taitz bu yanılgıyı "evlilik koşu bandı" olarak adlandırıyor. Psikolog Richard Lucas ve meslektaşları tarafından 24 binden fazla kişi üzerinde on beş yıl boyunca yürütülen devasa bir araştırma, bu inancın bilimsel bir temeli olmadığını kanıtlıyor. Araştırmaya göre, insanlar evlendikten sonra mutluluklarında yalnızca çok küçük bir artış yaşıyor (11 puanlık bir ölçekte sadece 0,1 puan, yani yüzde 1'lik bir artış) ve kısa bir balayı evresinden sonra herkes kendi temel mutluluk ayar noktasına (baseline) geri dönüyor.
Harvard Üniversitesi'nden Profesör Daniel Gilbert'ın çalışmalarına göreyse, biz insanlar gelecekte bizi neyin mutlu ya da mutsuz edeceğini tahmin etme (duygusal öngörü) konusunda inanılmaz derecede başarısızız. Bir ayrılığın bizi yıllarca perişan edeceğini veya bir yüzüğün bize sonsuz huzur getireceğini sanıyoruz. Oysa her iki durumda da beynimiz eninde sonunda eski normallerine dönüyor. Mutluluğunuzu, tamamen kontrolünüz dışında olan bir dış koşula (bir partner bulmaya) bağlamak, sizi sürekli bir yetersizlik ve bekleyiş hissine hapsediyor.
Klinik psikolog Dr. Jennifer L. Taitz
Ruminasyon Zehri ve Kusursuz Görünen Hayatlar
Dr. Taitz okura tepeden bakan bir uzman değil, kendi kırılganlıklarını da cesurca masaya yatırıyor. Yirmili yaşlarını, saatlerce süren içsel sorgulamalarla, "Neden kimseyle bağ kuramıyorum?" endişesiyle ve reddedilme korkusuyla geçirdiğini itiraf ediyor. Hatta Eyfel Kulesi'nin ışıkları altında, dışarıdan kusursuz görünen bir adamdan aldığı zümrüt kesim pırlanta yüzükle taçlanan nişanlılık sürecinin bile içsel mutsuzluğunu çözemediğini anlatıyor. Değerlerinin uyuşmadığı, vejetaryen olmasını bile yargılayan, ondan sürekli taviz bekleyen bu adamla nişanı atma cesaretini ancak kendi içsel bilgeliğine ve farkındalık pratiklerine sığınarak bulabilmiş.
Bu süreçte en büyük düşmanımızın "ruminasyon", yani geçmişi veya geleceği takıntılı bir şekilde tekrar tekrar düşünmek olduğunu vurguluyor. Eski sevgilinizin Instagram hesabını gizlice kontrol etmek, "Acaba nerede hata yaptım?" diye zihninizi kemirmek veya o son mesajı binlerce kez analiz etmek... Psikolog Susan Nolen-Hoeksema'nın çalışmaları, kadınların depresyona girme oranının erkeklere göre iki kat fazla olmasının temel nedeninin bu aşırı düşünme ve olayları zihinde geviş getirme alışkanlığı olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Hedeflerin Ötesine Geçmek: Değerlerle Yaşamak
Kitabın en vurucu noktalarından biri "hedef" ile "değer" arasındaki ayrımı netleştirmesi. Evlenmek, kilo vermek veya terfi almak birer hedeftir; elde edersiniz ya da edemezsiniz. Ancak sevgi dolu olmak, cömert davranmak, dürüst kalmak veya sağlığınıza özen göstermek birer değerdir. Değerler, hedeflerin aksine her an, şu saniye bile yaşamaya başlayabileceğiniz pusulalardır.
Dr. Taitz aynı zamanda, hayatı birini bulana kadar beklemeye almanın ne kadar büyük bir haksızlık olduğunu sarsıcı örneklerle anlatıyor. Kusursuz bir vücuda sahip olana kadar randevuya çıkmayı ertelemek, o çok istediğiniz tatili yanınızda biri olmadan yapmamak veya güzel tabakları sadece misafir geldiğinde kullanmak... Bütün bunlar, kendi tek ve eşsiz hayatınızı ıskalamanız demek. Kendi değerlerinizi belirleyip, başkalarından onay beklemeden kendi hayatınızın mimarı olduğunuzda, etrafınıza yaydığınız enerji de değişiyor. Güçlü bir anlam duygusuna ve yaşam amacına sahip olan insanlar, bilimsel olarak da başkaları tarafından daha çekici, sempatik ve karizmatik bulunuyorlar.
Farkındalık (Mindfulness) ve Özşefkatin Gücü
Peki bu zihinsel tuzaklardan nasıl kurtulacağız? Dr. Taitz'in reçetesi, kanıta dayalı terapilerin en güçlü araçlarından oluşuyor. Duygularımızdan kaçmak, onları bastırmak veya "mış gibi" yapmak yerine, onları yargılamadan kabul etmeyi (radikal kabullenme) öğrenmemiz gerekiyor. Acı hayatın kaçınılmaz bir parçası, ancak bu acıyı kabullenmemek onu ızdıraba dönüştürüyor.
Kendimize karşı acımasızca eleştirel olmak yerine, zorluk çeken çok yakın bir arkadaşımıza nasıl şefkatle yaklaşıyorsak, kendimize de aynı özşefkati göstermeliyiz. "Sevgi Dolu Şefkat Meditasyonu" (Loving-Kindness Meditation) gibi pratiklerin, beynin nöral yollarını yeniden yapılandırarak neşe, şükran ve huzur duygularını kalıcı olarak nasıl artırdığı Fredrickson gibi psikologların klinik araştırmalarıyla kanıtlanmış.
Dr. Taitz bize sadece pembe panjurlu hayaller satmıyor. Gelecekte çocuk sahibi olma arzusu taşıyan ancak zamanın daraldığını hisseden kadınlar için yumurta dondurma, tüp bebek (IVF) ve koruyucu ailelik gibi pratik, tıbbi ve lojistik gerçekleri de uzman görüşleriyle (Dr. Richard Marrs ve sosyal hizmet uzmanı Sarah Boone gibi isimlerin katkılarıyla) masaya yatırıyor. Size, "üzülme, elbet biri çıkar" diyen klişe bir teyze gibi değil; elinize kendi hayatınızın direksiyonunu verecek bilimsel araçları sunan, zeki ve donanımlı bir rehber olarak yaklaşıyor.
Bekâr ve Mutlu Nasıl Yaşanır, yalnızca bekârlar için değil, hayatındaki tatminsizliği bir başkasıyla doldurmaya çalışan, mutsuz bir ilişkide sıkışıp kalmış veya geçmişin hayaletleriyle boğuşan herkes için bir başucu kitabı. Bu kitap, sizi kendi zihninizin zindanlarından çıkarıp, tam da şu an, olduğunuz halinizle yaşamı kutlamaya davet ediyor. Şair Mary Oliver'ın o çarpıcı sorusuyla yüzleşmek için harika bir fırsat: "Söylesene, bu tek, çılgın ve değerli hayatınla ne yapmayı planlıyorsun?
