Yeni Eleştirmenler, metnin yapısı ve anlamının bir bütün oluşturduğuna, bu iki öğenin birbirinden bağımsız bir şekilde analiz edilemeyeceğine inanıyordu.
Yeni Eleştiri, 20. yüzyılın ortalarında Amerikan edebiyat eleştirisinde baskın olan biçimci bir akım. Adını John Crowe Ransom'ın 1941 tarihli Yeni Eleştiri kitabından alan akım, bir edebiyat eserinin kendi kendine yeten, kendine referans veren bir estetik nesne olarak nasıl işlev gördüğünü keşfetmek için (özellikle şiirin) yakından okunması gerektiği vurguluyordu. Eliot'ın "nesnel bağlılaşım"* kavramını geliştirdiği "Tradition and the Individual Talent", "Hamlet and His Problems" ve diğer eleştirel denemeleri Yeni Eleştiri akımı üzerinde epey etkili oldu. Eliot'ın Milton ve Shelley'yi kınaması, metafizik şairler denen şairlere duyduğu beğeni ve şiirin kişisel olmaması gerektiği konusundaki ısrarı gibi değer yargıları, Yeni Eleştirel kanonun oluşumuna büyük ölçüde katkı sağladı.
T.S. Eliot
Yeni Eleştiri, on dokuzuncu yüzyıl Alman biliminden etkilenen, tek tek sözcüklerin tarihi ve anlamı ile bunların yabancı ve eski dillerle, karşılaştırmalı kaynaklarla olan ilişkilerine, yazarların yaşamöykülerine odaklanan ABD'nin eski filolojik ve edebiyat tarihi okullarına bir tepki olarak geliştirildi. Yeni Eleştiri akımına göre, ABD'de yaygın bir şekilde kullanılan bu eleştiri teknikleri bir şiirin metninden ve anlamından koparılmasına ve dış etkenleri öğretmek adına estetik niteliklerin tamamen ihmal edilmesine sebep oluyordu. Öte yandan, kendisini metnin “güzelliklerini” ve ahlaki açıdan yüceltici niteliklerini belirtmekle sınırlayan başka okullar da Yeni Eleştirmenler tarafından fazla öznel ve duygusal oldukları için küçümsendi. Bu gibi okulları Romantizmin bir versiyonu olarak kınayarak daha yeni, sistematik ve nesnel bir yöntemi hedeflediler.
Yeni Eleştirmenler, metnin yapısı ve anlamının bir bütün oluşturduğuna, bu iki öğenin birbirinden bağımsız bir şekilde analiz edilemeyeceğine inanıyordu. Edebi çalışmaların odağını metinlerin analizine döndürmek üzere okuyucunun tepkisini, yazarın niyetini, tarihsel ve kültürel bağlamları ve ahlaki önyargıları analizden çıkarmayı amaçladılar. Amerikan liselerinde ve kolejlerinde Yeni Eleştirinin en parlak zamanları, 1950-1970 arası Soğuk Savaş yıllarıydı, çünkü edebiyat öğretimine görece dolaysız ve apolitik bir yaklaşım sunuyordu. Brooks ve Warren'ın kaleme aldığı Şiiri Anlamak ve Kurguyu Anlamak bu dönemde temel kaynaklar haline geldi. Yeni Eleştirel tarzda bir düzyazı veya şiir pasajını incelemek, pasajın kendisinin dikkatli ve titiz bir şekilde incelenmesini gerektiriyordu. Metnin temasını belirlemek için kafiye, ölçü, zaman ve mekân, niteleme ve olay örgüsü gibi biçimsel öğeler kullanıldı. Temaya ek olarak, Yeni Eleştirmenler ayrıca metnin en iyi ve en kapsamlı yorumunu oluşturmaya yardımcı olmak için paradoks, belirsizlik, ironi ve gerilim aradı. Yeni Eleştiri artık Amerikan üniversitelerinde baskın bir teorik model değil. Ancak akımla beraber gelişen bazı yöntemler (yakın okuma gibi) hâlâ edebiyat eleştirisi için vazgeçilmez araçlardan. Bu araçlar aynı zamanda postyapısalcılık, yapısöküm gibi bir dizi teorik yaklaşımın da temelini oluşturuyor.
* nesnel bağlılaşım (objective correlative): anlatıda duygunun doğrudan karakterin ya da anlatıcının ağzından anlatılması değil; belli nesnelerin kullanımı, olay zinciri ya da bir durum içinde dolaylı olarak gösterilmesi (ç.n).
Çeviren: Alper Güngör
(Lumen Learning)
