Magyar, yozlaşmış Orbán yönetiminin nasıl bir lüks içinde yaşadığını gözler önüne seriyor.

Macaristan’ın yeni başbakanı Peter Magyar’ın iktidara gelir gelmez yaptığı ilk işlerden biri selefinin lüks yaşam tarzını gün yüzüne çıkarmak oldu. Halkın büyük bir kısmı Magyar tarafından çizilecek olan yeni politik rotayı sabırsızlık içinde bekliyor. 

Geçtiğimiz günlerde başbakan Peter Magyar, Orbán’ın Buda Kalesi’ndeki resmi konutunda çekilen videoların yanı sıra iki bakanın odasında çekilen videoları da yayınladı. Lüks ve ihtişam her yerdeydi. Yalnızca Orbán’ın devasa büyüklükteki evi ve makamı değil, bakanların odaları da şaşırtıcı bir lüksle döşenmişti. 

Ama bu kadarla sınırlı değil. Sık sık zor şartlar altında, köy ortamında büyüdüğünü söyleyen ve mütevazi geçmişinden dem vuran Orbán’ın resmi konutunun duvarlarında Macaristan Ulusal Galerisi’nden çıkarılan yüze yakın paha biçilmez tablo asılıydı. Peter Magyar konutu gezerken gördüklerinin kendisine Çavuşesku dönemini anımsattığını söyledi. 

Bu videolardan biri yalnızca tek bir günde sekiz milyon kişi tarafından izlendi. Macaristan’ın toplam nüfusunun on milyondan biraz az olduğunu düşünürsek hiç de azımsanacak bir sayı değil. 

Dışarıdan bakan biri Macaristan’ın çöküşe sürüklenmek üzere olduğu böylesi bir dönemde Orbán ve yandaşlarının lüks içindeki yaşamına odaklanmanın popülist bir hamle olduğunu düşünebilir. Oysa Macar halkı için durum çok daha farklı. Bu görüntüler halkta öfke uyandırmakla kalmayıp aynı zamanda Orbán yandaşlarının, yani bir zamanlar kendini elit olarak gören azınlığın, ifşa edilmesinden kaynaklı derin bir tatmin duygusu uyandırdı. 

Macaristan parlamentosundaki yemin töreninde konuşan Magyar, önceliğinin bölünmüş Macar toplumunu uzlaştırmak ve yeniden bir birlik haline getirmek olduğunu belirtti. Ülkede kapsamlı bir sistem değişikliğine gidileceği konusunda herhangi bir şüphe kalmazken başbakan  bunun gerçekleşebilmesi için öncelikle Orbán rejiminin icraatlarının gün yüzüne çıkarılması ve hem ahlaki hem de hukuki yönden hesap sorulması gerektiğini vurguladı. 

Sembolik bir gün

Magyar yemin töreninin olduğu cumartesi gününü “rejim değişikliği günü” ilan etti ve Macar gazetecilerin parlamento duvarları içinde yeniden özgür gazetecilik ilkelerine göre haber yapmasına izin verildi – zira bu, Orbán iktidarının yalnızca rejime hizmet ettiği için seçilen üç beş gazeteciye tanıdığı bir ayrıcalıktı.

Yani meclis başkanı Agnes Forsthoffer’ın ilk icraatıysa on iki yıl önce indirilen AB bayrağının yeniden göndere çekilmesi oldu. Ayrıca meclis oturumu sırasında Macaristan’ın gayriresmi marşı olarak kabul edilen Roman marşı çalındı. 

Peter Magyar’ın yaptığı konuşma, Macaristan parlamentosunda eşine rastlanmayan sertlikte, Orbán iktidarına yönelik bir hesaplaşma niteliği taşıyordu. Normal şartlar altında görev devri yapan ismin, görevi devralan yeni isimle parlamentoda el sıkışması parlamenter geleneklerden biriyken Orbán oturuma katılma cesareti gösteremedi. 

Günün ilerleyen saatlerinde tanınmış Roman pop sanatçısı Ibolya Olah, parlamento meydanında melankolik ve vatansever bir şarkı olan Magyarország’ı seslendirdi. Bu tarihi bir an olarak nitelenebilir çünkü Macar milliyetçileri yıllardır Roman bir kadın şarkıcı olan Olah’ın konserlerini provoke ediyor ve tehditler savurarak Magyarország’ı söyleme hakkının olmadığını söylüyorlardı.

Magyar’ın Orbán sonrası Macaristan’da öncelikle yargıyı yeniden bağımsız hale getirmesi, hükümetin sivil toplum ve medyayla olan diyalogunu tarafız bir alana çekmesi, üniversitelere yeniden özerk bir yapı kazandırması, toplumsal cinsiyet eşitliği, kürtaj ve eşcinsel evlilik gibi konuları halkın görüşlerine de önem vererek yeniden ele alması gerekiyor. 

Uzmanlardan Oluşan Bir Kabine

Magyar’ın yemin töreniyle başlayan süreç, bakanların pazartesi ve salı günü yaptıkları açıklamalara müteakip kendi yemin törenleriyle devam etti. Böylece Orbán’ın on altı yıllık iktidarı bir ay gibi kısa bir süre içinde sona ermiş oldu. 

Macaristan için en büyük yeniliklerden biriyse kabinenin tamamen kendi alanında uzman isimlerden oluşması. Üstelik çoğunun şimdiye kadar siyasetle uzak yakın ilgisi yok. Mesela eski diplomatlar içinde yer alan ve enerji alanında uzmanlığıyla tanınan Anita Orbán dış işleri bakanlığını üstlenirken ekonomi bakanlığının başında eski bir petrol şirketi yöneticisi, sağlık bakanlığının başındaysa ortopedi cerrahı var. Önde gelen hukukçuların yanı sıra finans, eğitim ve bilişim gibi kilit alanlarda çalışan uzmanlar kabinenin yeni üyeleri arasında yer aldı. 

Yeni hükümetin gündeminde on altı yıllık yolsuzlukla mücadele etmek üzere oluşturulacak bağımsız bir kuruluş ve yasa dışı yollarla edinilen varlıklara el konulmasına yönelik bir birim kurulması gibi planlar mevcut. Magyar ve bakan Balint Ruff, şu ana kadar Macaristan’da yürütülen en kapsamlı kamu harcamaları soruşturmalarından birinin başlatıldığını duyurdu. Ayrıca sonbahar aylarına doğru geçmişte Macaristan istihbaratında çalışan isimlerin bulunduğu bir listenin yayınlanması planlanıyor ki, bu proje neredeyse otuz yıldır ertelenen bir vaadin son aşaması. 

Avrupa Birliği’ne üye ülkelerden yaşayan biri, bu açıklamalar karşısında şaşkına dönmez çünkü bunlar gayet olağan uygulamalar. Fakat Macaristan için aynısını söylemek mümkün değil. Magyar’ın Orbán sonrası Macaristan’da öncelikle yargıyı yeniden bağımsız hale getirmesi, hükümetin sivil toplum ve medyayla olan diyalogunu tarafız bir alana çekmesi, üniversitelere yeniden özerk bir yapı kazandırması, toplumsal cinsiyet eşitliği, kürtaj ve eşcinsel evlilik gibi konuları halkın görüşlerine de önem vererek yeniden ele alması gerekiyor. 

Magyar ilk kabine toplantısını Macaristan’ın güneyindeki Opusztaszer köyünde gerçekleştirdi. Bahse konu köy, Macar göçebelerin 896 yılında ilk kez yerleşik hale gelmeye başladığı ve kurulacak olan Macar devletinin habercisi olan yerden başkası değil. Bugün bu civar şiddetli bir kuraklıkla mücadele ediyor ve konu, yapılacak ilk kabine toplantısında görüşülecek. 

Genel itibariyle Macaristan politikalarına baktığımızda Magyar ve hükümetinin 1990 yılından bu yana görev yapmış bütün başbakanlardan daha yüksek bir standart belirlediği aşikâr. Magyar’ı bekleyen ilk sınavsa duyurduğu radikal maaş kesintilerinin nasıl sonuç vereceği. Zira eski başbakan Orbán ve yakınındakiler ülke, hatta kıta ortalamasına göre aşırı yüksek bir maaş alıyordu. 

Çeviren: Fulya Kılınçarslan