"Hemen her normal insan gibi çocukluğun bitişi ile gençliğin başladığı yaşlarımda Agatha Christie ile tanıştım. Doğu Ekspresi'nde Cinayet ve On Kişiydiler gibi bilindik birkaç kitabını ve bir iki de kıyıda köşede kalmış romanını okudum; bir de Hercule Poirot'nın olduğu öyküler gelip geçti elimden. Tabii şimdi sorsanız hemen hiçbir kitabının hikâyesini ayrıntılı bir biçimde aktaramam. Hatta doğru düzgün bir yayınevinden ve dolayısıyla iyi bir çevirmenden okudum mu bunları, onu bile bilmiyorum. Çevirilerin önemini ne yazık ki çeviri işi ile daha profesyonel bir biçimde ilgilenmeye başladıkça kavradım. Zaman zaman yaptığım karşılaştırmalı okumalarda gördüm ki, bizlerin yavan bulup geçtiği birçok kitap, aslında çeviri sürecinde budanmış ve üzerinde düşünülmeden geçiştirilmiş tercümelerden ibaretmiş. Neyse, konumuz bu değil zaten.
Agatha'nın hikâyeciliği beni büyülemedi hiçbir zaman, ancak yarattığı o gizemli ve merak uyandıran hava bende bir ışık yaktı. Okurun ilgisini sürekli ayakta tutan ve büyük cafcaflı dünyaları değil, karşımızda duran küçük ve düğümlü dünyayı olabildiğince saf bir biçimde işlemenin ne demek olduğunu sezdim onunla. Sezdim, diyorum, çünkü gençlik yıllarım bitene dek yazın sanatının neye tekabül ettiği konusunda derin ve hakikatli bir düşüncem olmadı. Ha, sorarsanız, şimdi çok mu var diye; açıkçası bilmiyorum derim. Ancak biraz daha derli toplu düşüncelere sahip olduğum hissine sahibim. Bununla beraber, pekâlâ yanılıyor olabilirim de ki, yapmadığım iş değil.
Geçtiğimiz gün bir köşeye not ettiğim kayıtlara bakıyordum ve Agatha'nın 1955 tarihli BBC röportajının ses kaydını gördüm. Daha önce kanalda 1962 tarihli çok kısa bir kayda yer vermiştim (https://www.youtube.com/watch?v=eahS_...), her ne kadar Agatha'yı orada kanlı canlı görsek de doğrusu uzun uzadıya bir şeyler aktarmamıştı bizlere. 1955 tarihli kayıt sadece ses kaydı olsa da, burada Agatha yazmakla ilgili birçok ipucu veriyor bizlere ve daha da önemlisi, kitaplarından tanıdığım o sade, gösterişsiz ve samimi üslubu burada da görüyoruz.
Doğru düzgün bir eğitim almamış olmasının, çocukluğunda boş durmasının ve canının sıkılmasının kendisini yazmaya ittiğini söylüyor Agatha: "Can sıkıntısı kadar sizi yazmaya mecbur bırakacak bir şey daha yoktur." Yazdığı romanlardan, öykülerden, ilk kitabının reddedilişinden bahseden yazar, çalışma yöntemini merak eden kimselere ise şu cevabı veriyor: "Hayal kırıklığı yaratsa da gerçek şu ki, pek bir yöntemim yok." Bununla beraber, "bence asıl iş," diyor "hikâyenizin gelişimini düşünmek ve doğru olana kadar onun üzerine düşmektir." Sonrasında eldeki materyali yazıya geçirecek zamanı bulmak kalıyor tabii geriye.
Belki entelektüel anlamda insanların ele aldığı edebiyat türünün bir temsilcisi olmadı Agatha, ancak günümüzdeki polisiye-gerilim türündeki hemen her yazarın şu veya bu biçimde etkilenip ilham aldığı biri ve kitaplarla haşır neşir olacak gençlere hiç kuşkusuz bir başlama noktası oldu."
Çeviri: Ümid Gurbanov
Blog: https://suigeneris.substack.com
Patreon: https://patreon.com/umidgurbanov
