1982 yılında başlatılan “Yasaklı Kitaplar Haftası” dolayısıyla Amerikan Kütüphaneler Birliği’nin yaptığı açıklamaya göre 11.300’den fazla edebi eser okullar, kitapçılar ve kütüphaneler tarafından uygulanan sansür tehdidi altında. İşte, dünyada zaman zaman raflardan indirilmiş olan 10 edebi eser hakkındaki gerçekler.

1 Huckleberry Finn’in Maceraları

Mark Twain’in bu eserini Amerikalılar’ın hepsi o kadar da “büyük” bulmadı. 1885’te kitabın basılmasının üzerinden henüz birkaç hafta geçmeden Concord, Massachusetts’teki kütüphaneciler kitabın “kaba, bayağı ve çirkin olduğunu, eğitimli ve saygın insanlardan çok ayaktakımına uygun bulunduğunu” belirterek reddettiler. Bundan yirmi yıl sonra kitap “Huck’ın sadece kaşıntılı olmakla kalmayıp derisini kazıyarak kaşıdığı ve “ter dökmek” (sweat) sözcüğünün yerine “terlemek” (perspiration) sözcüğünü kullanmadığı için Brooklyn Halk Kütüphanesi’nin raflarından da kaldırıldı. Mark Twain’in 19 yüzyıla ait ırkçı dili bazı 21. yüzyıl okurlarını kızdırmış olmalı ki Amerikan Kütüphaneler Birliğine göre Huck ve Jim’in Mississippi Nehri boyunca güneye yaptıkları yolculuğun hikayesini anlatan kitap 2000 ve 2009 yılları arasında en çok itiraz edilen kitaplar arasında 14. Sırayı aldı.

2 Vahşetin Çağrısı

Jack London’un bir altına hücum hikayesini anlattığı Vahşetin Çağrısı basıldığı yıl olan 1903’ten beri içerdiği vahşi köpek dövüşleri, hayvanlara kötü davranma ve sert alt metinler nedeniyle sansür mekanizması için hep kışkırtıcı olageldi. Aslında kitaptaki kan ve vahşetten çok, iki kere Sosyalist Parti Oakland, California vali adayı olan yazarının sol politik görüşleri Vahşetin Çağrısı'nın 1920’ler ve 1930’ların başında İtalya’daki faşist yönetimin gazabına uğramasına neden oldu ve bunun sonucunda 1933 yılında Nazi Partisi Jack London’ın sosyalist eğilimli birkaç eserini yaktı.

3 Bülbülü Öldürmek

Harper Lee’nin 1960 yılında Pulitzer Ödülü’nü kazanan eserinin kutsal değerlere hakaret etme, ırkçı söylemler ve bir tecavüzün ayrıntılı anlatılması gibi gerekçelerle okullarda yasaklandığı dönemler oldu. 1966’daVirginia’daki bir okulun idare heyeti kitabı “ahlaksız” bularak yasakladığında çileden çıkan Lee, bir Richmond gazetesine şunları yazdı “bu romanın ‘ahlaksız’ olduğunu işitmek beni şu andan Orwell’in 1984’üne kadar yılları saymaya itti ve aynı anda iki zıt fikre inanmanın daha iyi bir örneğine rastlamadım.” Kitap 1996’da Lindale, Texas’ta “toplum değerleriyle çeliştiği” gerekçesiyle yasaklandı. 2009 yılında da Ontario’daki bir lisenin İngilizce ders müfredatından ırkçı dil kullanıldığı gerekçesiyle çıkarıldı.

4 Gazap Üzümleri

Tahmin edilebileceği üzere John Steinbeck’in 1939 Pulitzer Ödüllü romanı, yaşadıkları yeri hiç de sevimli bir şekilde tasvir etmediği gerekçesiyle Kern County, California sakinleri tarafından hoş karşılanmadı ve küçük düşürücü bulunarak yasaklandı. Tahmin edilemeyen ise East St. Louis, Illinois’daki kütüphane heyetinin romanın dilinin kız çocuklar için “uygunsuz” olduğuna karar vererek üç kopyasını yaktırmasıydı. Dust Bowl göçmenlerinin klasik hikâyesi Kansas City ve Buffalo’da da içerdiği “kaba sözler” ve cinsel göndermeler nedeniyle yasaklandı. Amerikan Kütüphaneler Birliği’nin açıklamasına göre Gazap Üzümleri 1953 yılında İrlanda’da yasaklandı. 1973 yılında ise kitabın kopyalarını satan Türk kitabevleri hakkında “devlet karşıtı propaganda” suçlamasıyla dava açıldı.

5 Ulysses

James Joyce’un Leopold Bloom’un Dublin’de bir gününü bilinç akışı yöntemiyle anlattığı radikal eseri 1922’de yayınlandığında edebi olarak Atlantik’in her iki yakasında da ateşli tartışmalara neden oldu. Yazar Kevin Birmingham’ın “En tehlikeli kitap: James Joyce’un Ulysses’i üzerine savaşlar” isimli kitabında belirttiği üzere Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de hükümet yetkilileri, günümüzde modernist bir şaheser sayılan kitabı sadece yasaklamakla kalmadılar, 1000 adet kopyasına da el koyarak yaktırdılar. 1933 yılında bir federal hakim Ulysses'in müstehcen olmadığına karar verinceye kadar Amerikalılar Joyce’un romanına ancak korsan baskılar sayesinde ulaşabildiler.

6 Silahlara Veda

Ernest Hemingway’in 1.Dünya Savaşı sırasında İtalyan sınırında bir ambulans şoförü olarak deneyimlerini anlattığı 1929 tarihli romanı, İtalya’nın faşist yönetimi tarafından yirmi yıla yakın bir süre yasaklandı. Bunun nedeni İtalyanların Caporetto Savaşı’nda uğradıkları korkunç mağlubiyeti anlatarak ülkeyi aşağılamasıydı. Aynı şekilde 1933 yılında anti- militer teması nedeniyle Naziler tarafından da yakıldı. Hatta Silahlara Veda'nın resmi olarak yayımlanmasından önce Boston polisi bu “müstehcen” romanı tefrika halinde yayınlayan Scribner Dergisinin satışını yasakladı. Bunun sonucunda yayıncı “Boston’da bir derginin yasaklanması sansür uygulamasının uygunsuz kullanımının bir kanıtıdır ki bu karar kitaptaki belli bölümlere dayandırılıp hikâyenin bir bütün olarak amaç ve etkisini değerlendirmekten uzaktır,” açıklamasını yapmıştı.

7 Mezbaha-5

Kurt Vonnegut’un 2. Dünya Savaşında bir tutsak olarak anılarını anlattığı romanı 1969 yılında yayınlanmasından sonra çeşitli aralıklarla okullarda yasaklandı. Amerikan Kütüphaneler Birliği’ne göre New York, Ohio ve Florida’nın bazı yerleşim yerlerinde Mezbaha- 5 , kitapta yer alan çok açık cinsel sahneler, şiddet ve uygunsuz dil nedeniyle yasaklandı. 2011 yılında, Missouri’nin Republic bölgesindeki bir okul heyeti oybirliğiyle İncil’deki ilkelere aykırı ve saygısız bulduğu kitabı kütüphane raflarından çekme kararı aldı. 1973’te ise Kuzey Dakota’nın Drake bölgesindeki bir okulda kitabın 32 kopyası yakıldı.

8 Çavdar Tarlasında Çocuklar

J.D. Salinger’ın hayal kırıklıkları içindeki genç Holden Caulfield’i anlatan ve çok ses getiren romanı 1951 yılında yayınlandıktan sonra ülke çapında pek çok okulda hem okuma müfredatına eklendi hem de sansür için çekici bir kitap haline geldi. Amerikan Kütüphaneler Birliği raporlarına göre kutsal değerlere saygısızlık, küfür ve cinsel içerikler nedeniyle 2000 ve 2009 yıllları arasında en çok itiraz edilen kitaplar sıralamasında 19. Sırayı aldı. Raychel Haugrud Reiff tarafından kaleme alınan Salinger’ın biyografisine göre 1978 yılında bir vatandaşın kitapta 785 tane din karşıtı söylem tespit etmesi ve “komünist senaryonun bir parçası” olduğunu ilan etmesi sonucu Washington, Issaquah’ta lise müfredatından çıkarıldı

9 Çimen Yaprakları

Walt Whitman’nın şiirleri 1855 yılında ilk defa basıldığında Amerika’nın büyük bir bölümünü şaşırttı. Cinselliğin açıkça tasviri ve homo erotik vurgular Viktorya Dönemi için çok fazlaydı. Yale Üniversitesi Başkanı Noah Porter Çimen Yaprakları'nın edebi olarak “sokakta çırılçıplak yürümek”ten farksız olduğunu söyledi. Hemen hemen Amerika’daki kütüphanelerin tamamı kitabın tek bir kopyasını bile almadı ve Whitman, 1865 yılında Kızılderili İlişkileri Ofisinde’ki üstleri tarafından müstehcen ve ahlaksız olarak değerlendirilen kitabı yüzünden katiplik görevinden de oldu.

10 Harry Potter dizisi

Günümüz popüler edebiyatı da zaman zaman sansürden nasibini almakta. J.K. Rowling’in Harry Potter serisi kitapları çok satanlar listesine girer girmez 2000 ve 2009 yılları arasında en çok yasaklanan ve itiraz edilen kitaplardan oldu. Kitaplar doğaüstü ve şeytansı temalar içerdiği, aile karşıtı yaklaşımları ve şiddet nedeniyle ebeveynlerin şikâyet konusu haline geldi.

Çeviren Neslihan Önderoğlu

Kaynak: History.com