Günahsız insanların ruhu olduğuna inanılan güvercinler için camilerin, kiliselerin, farklı işlevli yapıların cephelerinde küçük oyuklardan barınaklar yapılır. Tevrat’ta geçen tufan hikâyesinde Nuh peygamber tufanın bitip bitmediğini anlamak için gemiden bir güvercin gönderir. Bir süre sonra ağzında bir zeytin dalıyla dönen güvercin suların çekildiğini müjdeler. Kuşlar efsanelerin kanatlarıdır. Diyardan diyara uçar, çoğu zaman efsanenin seyrini değiştirirler. Şiirlere konu olurlar. Bazen kurtarıcı ve müjdeleyici, bazen uğursuzluk simgesidir. Hayvanların en çekicilerinden. Onlara yüklenen anlamlarla birlikte pek çok kuş efsaneleşmiştir. Efsaneleşmiş kuşlardan bazılarını aldık buraya: Kuşların marangozu Ağaçkakan kuşların marangozu. Yaşamını ağaç gövdelerinde geçirir. Ağaç kabuğunu altındaki böceklerin sesini çıt çıkarmadan dinleyip yerini tespit eder. Güçlü boyun kasları ve sağlam bir çekici andıran gagasıyla ağaca darbeler vurarak delik açar. İçerdeki böceği uzun dikenli dili sayesinde kolayca çekip yutar. Ağaca gagasıyla attığı darbeler çok şiddetli, ancak kafatası da beyin sarsıntılarını engelleyecek kadar kalındır. Ağaçkakan efsanelere konu olmuş bir kuş türü. Altay Türkleri, Ağaçkakan’ın tanrının elçisi olduğuna inanırdı. Şamanın tanrı ile iletişimini sağlardı. Bu yüzden Şaman, kurban törenlerinde Ağaçkakan’a seslenir, bir arabası olduğuna inanılırdı. Şaman onu “Ala Ağaçkakan atlılar” diye çağırırdı. Şamanların giydiği elbiselerin üzerinde de Ağaçkakan derisi bulunurmuş. Baykuşlar ıssız ve virane gecelerin kuşları. Çoğu kültürde uğursuz olduğuna inanılır. Geceleri çok iyi görebilen, büyük ve parlak gözleri vardır. Yunan mitolojisinde tanrıça Athena’nın en sevdiği hayvan olarak bilinir. Hatta Athena’nın gözlerinin Baykuş gözü renginde olduğu anlatılır. Athena’nın öfkelendiği insanları baykuşa dönüştürdüğü anlatılır. Efsanelerde çoğu zaman kötülük yapan, günaha giren insanların en büyük cezası baykuşa dönüştürülmeleridir. Baykuş, ölümle ilişkilendirilen bir hayvan, evin damına baykuş tünemesinin o evden bir ölü çıkacağının işareti olarak görülür. Avustralya’daki bazı kabilelerde erkek ve kadın cinsinin simgesi olarak hayvanlar seçilir. Erkekleri yarasalar, kadınları ise baykuşlar simgeler. İnanışa göre yeryüzündeki tüm kadınları baykuşlar korur. [caption id="attachment_9884" align="aligncenter" width="700"] Kuş Avcısı, Venedik, 11. yy.[/caption] Çavuşkuşu birçok felsefenin konusu olan Simurg mitosunda Simurg’a aramaya giden kuşların önünde kılavuzluk eder. Çavuşkuşu’nun öbür adı Hüt Hüt Kuşu’dur. Devekuşları iri yapıları ve uçamayışlarıyla bilinir. Üstün zekâlı hayvanlardır. Aralarında sürekli bir yavru çalma yarışı vardır. Dişi bir devekuşu, başkalarının yavrularını çalıp evlat edinir. Yırtıcı kuşlar gibi tehlikelere karşı, kendi yavruları çaldıklarıyla birlikte kalabalık içinde kalacak ve daha güvende olacaklardır. Yavrularını kaybetme riski de böylece azalacaktır. Devekuşu da efsanelerde yer almış, Şamanizm’de pek çok izleri görülür. Müslümanlığı kabul ettikten sonra Türklerde de Devekuşu efsanesi yerini almıştır. Hacı Bektaş Veli’nin öğrencisi Barak Baba’nın yabani bir devekuşuna binerek kendisine saldıran kaplanı çığlıklarla avladığı anlatılır. Farsçada Devekuşu: nu’ame veya ni’me olarak geçer, bu da iyilik, lütuf ve ihsan anlamına gelir. [caption id="attachment_9887" align="alignleft" width="250"] Nuh güvercin gönderiyor.[/caption] Guguk Kuşu. Çingeneler öldükten sonra yeniden doğacaklarına inanırlar. Ruh önce bir kuşun bedenine girer, daha sonra çingenenin bedenine geçer. İngiltere’deki çingeneler guguk kuşlarına dokunmaz, bu kuşun yeni bir yaşam kurmak için beden aradığına inanılır. Bulgarlarda ise guguk kuşu ilkbaharın gelişini müjdelerdi. Güvercin, bütün inançlarda saflığın, temizliğin, günahsızlığın simgesi olarak görülür. Günahsız insanların ruhu olduğuna inanılan güvercinler için camilerin, kiliselerin, farklı işlevli yapıların cephelerinde küçük oyuklardan barınaklar yapılır. Tevrat’ta geçen tufan hikâyesinde Nuh peygamber tufanın bitip bitmediğini anlamak için gemiden bir güvercin gönderir. Bir süre sonra ağzında bir zeytin dalıyla dönen güvercin suların çekildiğini müjdeler. Güvercin tanrı ile insanlar arasında barışı sağlayan bir elçi olarak görülmüş. Günümüzde de güvercin ve zeytin dalı barışın simgesidir. Hıristiyanlıkta güvercin tanrının ruhunu simgeler. İsa peygamber vaftiz olunca kutsal ruhun güvercin kılığında gökten onun üstüne indiğine inanılır. Güvercinin İslam inancında da özel bir yeri vardır. Hazreti Muhammed’in saklandığı bir mağaranın girişinde örümcek ağlarının üzerine yuva yaparak, dışarıdaki insanlara içeride birinin olabileceğinin imkânı olmadığını kanıtlamıştır. Güvercinin Muhammed’i koruduğuna, düşmanlarından gizlediğine inanılır. Aynı zamanda İslam inancında da temizliğin ve saflığın simgesidir. Anka kuşuna gelince, o ayrı bir yazının konusu olacak kadar önemli. [caption id="attachment_9888" align="aligncenter" width="700"] Hayvanların Yaratılışı, Tintoretto.[/caption] [caption id="attachment_9886" align="aligncenter" width="700"] Mantıku't Tayr.[/caption]

Kaynak: Deniz Gezgi, Hayvan Mitosları, Sel Yayıncılık, Mayıs 2007