Bugün Surkov tarafından geliştirilen bu teknik Moskova tarafından Batı dünyasındaki demokrasilerde kafa karışıklığı yaratmak için kullanılıyor.

İtalyan ve İsviçre kökenli gazeteci, yazar ve siyaset bilimci Giuliano da Empoli, 2022 yılında yayımlanan ve aynı yıl l’Académie française ödülüne layık görülen Kremlin’in Büyücüsü isimli romanında, bir zamanlar televizyon yapımcısı olan ancak kısa süre içinde Vladimir Putin’in danışmanlığına yükselen esrarengiz şahsiyet Vadim Baranov’u anlatır. 

Her ne kadar Vadim Baranov kurgusal bir karakter olsa da, Empoli’nin kurmacasıyla The New York Times tarafından Rusya’nın en enteresan kişilerinden biri olarak nitelenen yazar, avangart tiyatro yönetmeni, iş adamı ve politikacı Vladislav Surkov arasında pek çok paralellik bulunur. Zira tıpkı Baranov gibi Surkov da her zaman arka planda kalmayı tercih etmiş ve dünya üzerindeki politikaları dönüşsüz bir biçimde değiştiren Vladimir Putin’e, saklı durduğu gölgeler arasından yol göstermiştir. 

BBC Radyon 4’te yayımlanan The Puppet Master isimli programın muhabirlerinden Gabriel Gatehouse, Vladislav Surkov’un, ödüllü bir romana konu olan bu gizemli şahsiyetin izini sürüyor ve günümüz Rusya’sının kalbine iniyor. İşte Surkov ile ilgili bazı şaşırtıcı gerçekler:

Hakikat sonrası dünyanın mimarlarından biri

Yalan haber ve dezenformasyonun Donald Trump tarafından bir silah olarak kullanılmasından çok önce Surkov kendi sanatını geliştirmiş ve dezenformasyonu politikanın içine yerleştirmiştir. Bugün Surkov tarafından geliştirilen bu teknik Moskova tarafından Batı dünyasındaki demokrasilerde kafa karışıklığı yaratmak için kullanılıyor. Surkov’un eski ortaklarından biri, aslında etik dışı bir durum olan dezenformasyonun bu denli yaygın kullanımı için şu sözleri söylüyor: 

“Dezenformasyonu bir silah haline getirmek bizzat Surkov tarafından icat edilen bir yöntem ve yalan haber yayma alışkanlığı da elbette her moda gibi kendi yaratıcısının fikirlerinden besleniyor. Postmodernizmin doruk noktası; hiçbir şey doğru değildir, gerçek diye bir şey yoktur ama alternatif gerçekler vardır.” 

Tahtın arkasındaki güç olabilmek için hiçlikten çıkageldi

Surkov aynı zamanda “Egemen Demokrasi” adı verilen bir sistemin de mucidi. Bu sistemin en belirgin özelliği demokratik seçim anlayışının yalnızca bir illüzyon olarak varlığını sürdürmesi ve her seçimden galip çıkmakla kalmayıp aynı zamanda bütün erki elinde bulunduran tek liderin, hem içeriye hem de dışarıya karşı demokrat lider portresi vererek kendi kendini meşru kılması. Hiçbir demokratik sistemde görülmeyecek denli uzun süredir iktidarda olan Putin’in iktidarının sürekliliği Egemen Demokrasi anlayışı sayesinde sağlanadursun, Surkov’un eski meslektaşlarından biri onun bu yönüyle ilgili şu sözleri sarf ediyor: 

“Ülkedeki çoğu siyasi yapının kontrolü onun elinde – herkesi ve her şeyi parmağında oynatıyor. Ama bu yapılar o denli karmaşık ve içinde çıkılmaz ki, neyin nerede olduğunu ve neyin nasıl yapıldığını sadece o yapının mimarı olan Surkov biliyor. Tasarlanmış bir muhalefet, demokrasi yanılgısına hizmet eden siyasi partiler, kukla vazifesi gören milletvekilleri, emir eri gibi hareket eden valiler, iktidarın amaçlarına hizmet edecek şekilde yapılandırılan politik hareketler ve sivil toplum kuruluşları, medya organları, hatta kiliseler.”

Kariyeri oligarklardan birinin koruması olarak başladı

Surkov, vakti zamanında Rusya’nın en güçlü ve zengin isimlerinden olan Mikhail Khodorkovsky’nin güvenlik ekibinin bir parçasıydı. İş adamı kısa süre içinde Surkov’un kabiliyetlerinin farkına vardı ve zihni kas gücüne ağır basan bu adamı şirketlerinin halkla ilişkilerden sorumlu biriminin başına getirdi. Politikayla iş dünyasının bu karmaşık, bir o kadar da karanlık kesişimi Surkov için doğru yerdi çünkü dezenformasyon çatısı altında toplayabileceğimiz bütün o aldatma ve yanlış yönlendirme tekniklerini tam da burada geliştirdi. Zaman içerisinde Khodorkovsky ile Surkov’un arası açıldı, Khodorkovsky hapse girerken Surkov onun aleyhindeki bir halkla ilişkiler kampanyasının başına getirildi. 

Aslında o eğitimli bir tiyatro yönetmeni

Surkov aslında Moskova’da tiyatro eğitimi almış ancak söylenenlere bakılırsa üniversitede ciddi bir kavgaya karıştığı için eğitim hayatından dönüşsüz olarak sürülmüş. Bu hikâye, en azından üniversiteden atılma kısmı, onun hakkındaki efsanelerden biri mi yoksa içinde gerçeklik payı var mı hâlâ bilinmese de, tiyatro sanatında edindiği becerileri politikaya taşıdığı ve kariyeri boyunca hem Kremlin yanlısı siyasi partileri hem de muhalefeti kontrol ettiği bir gerçek. Eski Kremlin danışmanlarından biri şöyle demişti: 

“Kendini her zaman seyirci karşısına çıkacak bir gösterinin yönetmeni olarak düşünüyor ve her bir oyuncunun performansını doğru bir biçimde değerlendirip ona kendi gösterisinde en uygun yeri bulmaya çalışıyordu.”

Ukrayna’daki ayrılıkçı gruplar kontrolü altındaydı

Kremlin’den sızdırılan belgelere göre Surkov, Ukrayna’daki ayrılıkçı hareketlerin merkez noktası olan Donbas bölgesinde Kiev’e karşı örgütlenen aktivist grupların kontrolünü elinde bulunduruyordu. Bu aktivistlerden biri Surkov hakkında şu sözleri söylüyor: 

“Onunla periyodik olarak görüşürdük. Hayatımda tanıdığım en zeki insanlardan biriydi. Zaman zaman onun sahnede tek kişilik bir oyun oynayan usta bir aktör olduğunu düşünürdüm. Hem gösterisini izliyordum hem de ondan politika sanatının inceliklerini öğreniyordum.”

Tupac Shakur’un ve Beat hareketinin hayranıydı

Kremlin’deki ofisinde Vladimir Putin’in portresinin yanında Amerikalı rap sanatçısının çerçevelenmiş bir posteri duruyordu. Surkov aynı zamanda 1912 doğumlu soyut ressam Jackson Pollock2un eserleri konusunda tanınan bir uzmandı ve Beat şair  Allen Ginsberg’in şiirlerini İngilizce olarak ezbere okurdu. Bir yandan Rus rock grubu Agatha Christie için şarkı sözleri yazıyor öte yandan akıl almaz kurnazlık ve acımasızlık kombinasyonuyla Rus siyasetini kontrol ediyordu. 

Yazdığı postmodernist bir roman var 

About Zero kısmen distopik bir kurmaca kısmense çarpık bir itiraf. Roman 2009 yılında, tam da Surkov’un gücün zirvesinde olduğu vakitler, müstear isimle yayımlandı. Romandaki kahraman yozlaşmış politikacıların hizmetine girmek isteyen yazarlara, gazetecilere, yorumculara ve sair figüre rüşvet dağıtan, sahte haberler üretmek için gerçeği manipüle eden acımasız bir gangster ve yayıncı ama aynı zamanda üstünden silah eksik olmayan bir şiir müptelası. 

Çeviren: Fulya Kılınçarslan

(BBC)