Efsanevi haiku şairinin dünyaya miras bıraktığı şeyler dere ve kurbağalardan ibaret değil.
Matsuo Basho'nun eserleri hakkında bilgi sahibi olmak için şiire ilgi duymanıza gerek yok. Ona haiku’lardan fazlasını borçluyuz: Lisedeyken Basho'nun antolojilerinin ilk İngilizce tercümeleri eline geçmeseydi Jack Kerouac bir yazar olarak karşımıza çıkmayabilirdi. Japonya’nın en saygın şairlerinden biri olmasına rağmen, çok azımız özel hayatı, zamanının edebiyat dünyasındaki yeri ve Batı edebiyatı üzerindeki büyük etkisi hakkında yeteri bilgiye sahibiz. İşte Basho hakkında 5 önemli bilgi:
1 Basho samuray olabilirdi
Yazışmaları sayesinde Basho'nun şiiri çok küçük yaşlardan itibaren sevdiğini bilsek de ilk haiku’su gençliğinin sonlarında yayımlandı. Edebiyat kariyerine adım atmadan önce, feodal lord ve şiir tutkunu Todo Yoshitada için çalıştı. Basho’nun hangi görevlerden sorumlu olduğu tam olarak bilinmese de (bazıları onun mutfak çalışanı, bazılarıysa getir götür işlerinden sorumlu kişi olarak tanımlıyor) samuray olma yolundaydı ya da en azından bu şans ona tanınacaktı. Ancak Basho bu hayatı reddetti ve şiir okumak için daha sonra hocalık yapacağı Edo’ya taşındı.
2 Basho çok fazla seyahat ediyordu – Japonya’da beş adet inziva yeri bulunuyordu
Seyahat, Basho’nun hayatının önemli bir parçasıydı. Doğadan ve ülkenin dört bir yanındaki kasabalardan ilham alma yolu buydu. Bir yerde kalırken bir sonraki seyahatini planlardı. Farklı yerlerde bulunan keşiş kulübelerini konaklamak için kullanıyordu. Birini hâlâ görmek mümkün: Mie Eyaleti, Iga şehrinde bulunan Minomushian.
3 Her yıl 12 Ekim’de Basho Festivali kutlanıyor
Iga şehri ayrıca, hayranların Basho’nun hayatı ve çalışmaları hakkında daha fazla bilgi edinebilecekleri Basho Anıt Müzesi'ni içerir. 12 Ekim, şairin öldüğü gün olarak biliniyor (ne var ki uzmanlar daha sonra bu tarihin 28 Kasım olduğunu açıkladı). Festival, şiir yarışmaları ve Iga çevresindeki ilgi çekici yerlere hac ziyaretleri dahil olmak üzere çeşitli aktiviteler içeriyor.
4 Basho aşk ve cinsellik üzerine haiku’lar yazdı
Haiku'nun, ne kadar kısa olursa olsun, doğanın güzelliğini betimlemeyi amaçladığına inandırılırız. Ancak Basho’nun çalışmalarına baktığımızda, ele aldığı konuların bu kadar sınırlı olmadığını görüyoruz. Aslında şiirleri çoğu zaman insanlık hakkındaydı. Çalışmalarından birkaçı Basho’nun erkek ve kadınlarla yaşadığı cinsel deneyimleri ve aşk temalarına değiniyor.
5 Basho’nun son sözleri bir haiku’ydu
Seyahatteyken hastayım
Rüyam etrafta dolanıyor
kuru otla kaplı bir alanda
Basho yalnızca Japon şiirini değiştirmekle kalmadı, hâlâ dünya etrafında yüzbinlerce kişiye ilham vermeye devam ediyor.
Çeviren: Aslı İdil Kaynar
(Tokyo Weekly)
