Dazai’nin Batı felsefesine ait kavram ve akımları (nihilizm, hedonizm) metninde kullanması, Hamlet’i (ve kendisini) gerek dünyayla ve yaşamla gerek romantizmle ilişkili gösteriyor.
Hamlet, dünya edebiyatında bir klasik. Shakespeare’in yarattığı, çeşitli şanssızlık ve bunalımlarla yaşamını sürdürmeye uğraşan karakter, günümüze kadar pek çok kez karşımıza çıktı, bazen aynı adla bazen de farklı kimliklere büründürülerek yorumlandı.
Osamu Dazai, 1941’de İkinci Dünya Savaşı’nın Pasifik Cephesi’nde, ABD ve Japonya arasında yoğun çatışmalar sürerken bir metin yazdı. Shakespeare’in Norveç-Danimarka Savaşı sırasında yazdığı eser, Dazai’nin otobiyografik öğeler katmasıyla Yeni Bir Hamlet olarak karşımıza çıktı.
‘Küçük çaplı psikolojik bir deney’
Depresif Hamlet’i yeniden anlatan, daha doğrusu yeniden yaratan Dazai, bu kült karakteri kendisiyle özdeşleştirirken Gertude’u ve Ophelia’yı da hayatına girip çıkan kadınlarla eşleştiriyor. Böylece yaşamından izler taşıyan ve yazarken elini korkak alıştırmadığı, “romanımsı oyun” dediği Yeni Bir Hamlet çıkıyor ortaya.
Shakespeare’in Hamlet’inden hareketle bir yorumlamaya girişmiş gibi görünse veya yaptığı iş böyle nitelense de Dazai, söz konusu yakıştırma ya da yaftalara karşı çıkarak bir “yaratma oyunu” kaleme aldığı notunu düşüyor. Notun devamı da var: “Sadece karakterlerin isimlerini ve genel olarak olayların geçtiği çevreyi Shakespeare’in ‘Hamlet’inden ödünç alarak talihsiz bir aile hakkında yazdım. Küçük çaplı psikolojik bir deney olması dışında en ufak akademik ya da siyasi bir anlamı yoktur.”
“Asi bir genç adam arketipi”nden yola çıkan Dazai, kraliyet ailesi ve Polonius ailesinin içinden geçtiği zorlu süreci kurgularken genç bir adamın saplandığı bataktaki üç günüyle buluşturuyor bizi. Dolayısıyla Yeni Bir Hamlet’in ana izleği olan ruhsal gelgitlerin anlaşılabilmesi için Dazai, eserin birkaç defa okunması gerektiği uyarısında bulunuyor.
Şüpheci karakterlerin yer aldığı Yeni Bir Hamlet’te yazar, absürtlüğü ve yavanlığı beklenmedik anlarda getiriyor okurun önüne. Beri yandan, 1900’lerin başından itibaren yüzünü Batı’ya dönen Japonya’da bu işin nasıl süratle ve çeşitli yanlışlarla yapıldığını da anlatıyor yazar satır aralarında. Böylece kitapta trajediden doğan komediyle de karşılaşıyoruz.
Dazai, eski ve yeni Hamlet’in farklarını anlatan notuyla Shakespeare’in ve kendisinin yaptığı şeyin nüansını ortaya koyuyor: “Shakespeare’in ‘Hamlet’ini okurken büyük, devasa bir suyun taşarak sizi etkisi altına aldığını hisseder, karakterlerin ayak seslerini açık ve net bir şekilde duyarsınız. En azından ben böyle hissediyorum. Bu, Yeni Bir Hamlet ise yavan bir oda müziğinin ötesine geçemiyor.”
Bir ‘okuma tiyatrosu’
Dazai’nin Batı felsefesine ait kavram ve akımları (nihilizm, hedonizm) metninde kullanması, Hamlet’i (ve kendisini) gerek dünyayla ve yaşamla gerek romantizmle ilişkili gösteriyor. Hamlet’in Horatio’ya söyledikleri ise söz konusu ilişkinin bir göstergesi: “Horatio, aklından geçen her şeyi dile getirmeyi bırak. Bu eskinin yeninin sorunu değil. Hedonistler her zaman böyledir. Amcam bu dünyadaki mutluluğa inanıyor. Amcam gibi biri için pek tabii bir görüş. Bu kadarını en başından beri bilmiyordum. Sorun da burada. Bana acı veren nokta bu. Teslim olmak mı kaçmak mı, âdil ve dürüst bir savaş mı, yoksa aksine yalandan uzlaşma, aldatma ve yatıştırma mı, olmak mı olmamak mı? Hangisi daha iyi bilemiyorum. Bilmemek bana acı veriyor.”
Dazai’nin Yeni Bir Hamlet’i; absürt, trajik ve trajikomik bir düzleme oturttuğunu, kendi yaşamından parçaları metne kattığını görüyoruz. Okuduğu Hamlet çevirilerine (özellikle de Dr. Tsubouçi’ninkine atıflar yapan ve satır aralarında bunları eleştiren yazar, Yeni Bir Hamlet’in biçimsel yanıyla ilgili söyledikleriyle metne dair karanlık bir nokta kalmamasını istiyor âdeta: “Bu eserin biçimi, biraz tiyatroya benzese de kesinlikle tiyatro niyetiyle yazılmadığını belirtmeliyim. Ben bir roman yazarıyım. Tiyatro kuralları hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyorum. Bu romanı, tabiri caizse ‘okuma tiyatrosu’ olarak değerlendirmenizi istiyorum. Başka bir deyişle bir roman olarak.”
Yeni Bir Hamlet, Osamu Dazai, Çeviren: Esmanur ve Esranur Yiğit, İthaki Yayınları, 166 s.
