Pançatantra gerçekten ölüleri diriltebiliyor mu bilinmez ama bu öyküler uzun yıllar boyunca İran’da prenslerin eğitiminde kullanılmış.
Hindistan yaklaşık 1500 yıl önce Karataka ve Damanaka adlarıyla oldukça haşır neşirdi. Birinci milenyumun bu iki çakal yıldızı, Pançatantra kitabında toplanmış ünlü hayvan öykülerinin baş kahramanları. Aslında Karataka ve Damanaka günümüze o kadar yabancı değil: İranlı hekim Borzuya 6. yüzyılda Pançatantra’yı İran’a taşıdı, çakalların adlarıysa Kelile ve Dimne olarak çevrildi. Öyküler yüzyıllar içinde Farsçadan Arapçaya, Arapçadan Süryaniceye, daha sonra da Almancaya çevrildi. Avrupa, çakalları Calila ve Dimna olarak tanıdı.
Hayvan öykülerini toparlayıp Pançatantra kitabını derleyen kişinin Brahma rahibi Vişnu Şarma olduğu düşünülüyor. Keşmir’de yaşamış seksenlik rahip derlemeyi 350-400 yılları arasında yapmış olsa gerek. Öykülerin dünyaya yayılmasında parmağı olan İranlı hekim Borzuya’nın öykülerle buluşma serüveniyse daha heyecanlı. Borzuya hekimliğinin yanı sıra İran kralının danışmanlarından. Ölüleri dirilttiği rivayet edilen hayat iksiri otunu bulmak ve kralına götürmek için 570 yılında Hindistan’a gidiyor. Himalaya Dağları’na tırmanıyor, az gidiyor uz gidiyor, dere tepe düz gidiyor, nereye baktıysa hayat iksirini göremiyor. Yolda bir filozofa denk gelince aydınlanıyor; filozof ona hayat iksiri otunun bir kitap olduğunu müjdeliyor. Rivayette adı geçen dağların Himalayalar değil yüce bilge kişiler olduğunu, aradığı bitkinin er kişilerin zihinlerinin meyvesi, yani bir kitap olduğunu anlayan Borzuya kralına hayat iksiri olarak Pançatantra’yı götürüyor.
Pançatantra gerçekten ölüleri diriltebiliyor mu bilinmez ama bu öyküler uzun yıllar boyunca İran’da prenslerin eğitiminde kullanılmış. İngilizlerin Doğu Hindistan Şirketi de üyelerine kardeşlik duygusu, erdem aşılamak için Pançatantra öykülerine başvurmuş. Öykülerin didaktik içeriği ve kullanıldığı bağlamlardan çok yapıları dünya kültürünü şekillendirmiş. Pançatantra’da sık sık kullanılan çerçeve öykü tekniği yüzyıllar sonra Chaucer’dan Boccaccio’ya birçok yazarda karşımıza çıkıyor. Günümüzdeki mem [meme] kültürü ile Pançatantra öyküleri arasında benzerlikler bulmak da mümkün. Öyküler de birbirine gönderme yapıyor ve yaklaşık doksan nesildir tüm dünyayı kuşatacak denli “viral”. Çerçeve öykü tekniği ve memlere olan benzerliği dışında Pançatantra en çok fabl türünü etkilemiş. Konuşan hayvanları, karanlık ormanları, öğretici olay örgüleri La Fontaine’in ve Aisopos’un fabllarına ilham kaynağı olmuş.
Tarihçi Upinder Singh Political Violence in Ancient India (2017) kitabında, Pançatantra’da kahramanların genellikle düşmanı öldürmeyi ve hayatta kalmayı hedeflediğine dikkat çekiyor. Singh zorluklarla dolu bu dünyada hayatta kalabilmek için zekâ, kurnazlık, emek ve içgüdüye ihtiyaç duyulduğunun öykülerde tekrar tekrar vurgulandığını belirtiyor.
Karanlık ormanlarda, çukurların dibinde, timsahlarla dolu göllerde geçen Pançatantra sürekli farklı olasılıklarla ve tehlikelerle çevrili olduğunu hisseden bireye hayat karmaşasının kurallarını öğretebilir. “İnsan insanın kurdudur” diyen Thomas Hobbes’un aksine Pançatantra, okurunu iyi ve cömert olanların da ormanda hayatta kalabileceğine inandırabilir.
