Yeşil “vagonlar” Fransız kültürünün iskeletini oluşturuyor.

Paris’in boquinisteleri Seine nehrinin sağ yakası Pont-Marie’den Louvre kıyısına, sol yakada Tournelle’den Voltaire kıyısına dek aralıklarla konumlanarak on altıncı yüzyıldan bu yana, içinde antik eserlerin, eski kitapların, gravürlerin satıldığı yeşil “vagon”larıyla Fransız kültürünün iskeletini oluşturuyor. Paris dokusunu ayrıntılandıran bu kitapçılar Seine kıyısı düzenlemeleri sonrası belediyenin bazı imtiyazlarını kazanmak için on dokuzuncu yüzyıla kadar bekledi. 1900 senesi Paris Uluslararası Sergisi boyunca başkentte sayıları iki yüzü bulmuştu. 1991’de Unesco’nun dünya mirasına katıldı. Bugün 300.000’den fazla kitap barındıran 900 vagon ve 240 kitapçı var. Seine kıyısında bir alana sahip olabilmeleri içinse gerekçelerini, satılacak kitap türlerini ve öngörülen bütçeyi bildirdikleri bir belge teslim etmeleri gerekiyor. Kitapçı, kilitli yeşil vagonuna başvuru dosyası onaylandıktan sonra erişiyor ve anlaşma bir yıl geçerli olsa da şartlar elverdiği noktada bu süre uzuyor. Düzenlemeye göre Paris’in vergi veya kira ödemeyen tek satıcısı olan bu kitapçıların haftanın dört günü kilitlerini açması şart, yalnız kötü hava şartları buna engel değilse. Elde olmayan nedenlerden dolayı kilit açamayacak olan boquiniste izin almak için belediyeye yazılı talepte bulunmak zorunda. Ne var ki şu küçük Eiffel kuleli anahtarlıklar, “made in china” biblolar, hatıra objeleri beş yüz yıldır kemikleşmiş kültürü son yıllarda iyiden iyiye sarsıyor. Bugünkü sahne Woody Allen’ın Paris’te Gece Yarısı’ndaki gibi romantik değil. Bu bağlamda belediye, yeni bir düzenlemeye giderek çözüm önermeye çalıştı: Bundan böyle her dört vagondan yalnızca bir tanesi kitaptan başka obje bulundurabilecek. Louvre’un karşı yakası Conti kıyısında yirmi beş senedir edebiyat klasikleri, tarih kitapları ve sosyal bilimlere dair kitaplar satan Jérôme Callais, Paris’in yalnızca “Eiffel kulesi, Montmarte’ı ve yeşil kutuları var,” diyor. Ona göre bu uğraş bir kültüre kılavuzluk etmek, aktarmak demek. Gelgelelim bu yalnızca Paris’in kitapçılarını tehdit eden bir unsur sayılmaz; İstanbul’un bazı sahafları için de benzer şekilde kaygılanabiliriz. Ne ki baş edilmesi gereken sadece turist bibloları değil: Mesele daha çok ders kitapları, soru bankaları. Edebi bir eser peşinde pasajları dolaşırken bu yayınlar okuru adeta taciz ediyor, desek yeri. • Kardelen Ayhan, İstanbul