“Madrid’deki kitapçılara soruyorum ve bana Cervantes’in orijinal romanını artık kimsenin almadığını çünkü okurların ‘sade’ basımı tercih ettiklerini söylüyorlar.”
Resim: Fernando Vicente[/caption]
Trapiello’nun, kitabı 17. yüzyıl İspanyolcasından günümüz İspanyolcasına uyarlama nedeniyse Don Quijote’nin İspanyollar tarafından daha çok okunmasını sağlamak. Birkaç ay önce yapılan bir ankete göre İspanya’da Don Quijote’yi –kısmen ya da tamamen– okuyanların yarısından fazlası kitabın zor okunduğunu düşünüyor. Don Quijote, İspanyolca konuşan herkesin bildiği ama çok azının okuduğu bir kitaba dönüşmüş. Trapiello, APF haber ajansına şöyle konuştu: “Kitabı okumayan ya da kitap zor okunduğu için onu okumaktan defalarca vazgeçmiş çok fazla insan var. Günümüzde anlaşılmayan bir dilde okumaları gerekiyor. Okulda zorla okutuyorlar ve pek çok kişinin buna dair kötü anıları var.”
Don Quijote’nin çevrildiği dillere, uyarlandığı çocuk kitaplarına, filmlere, çizgi romanlara her gün yenileri ekleniyor. Pek çok akademisyen Don Quijote’yi roman geleneğinin başlangıcı ya da başlangıçlarından biri olarak görüyor. İspanyol edebiyatçıların kitabı ulusal gurur kaynağı sayıp üzerine titremesi anlaşılır bir durum. Ama Trapiello’yu haddini bilmez, on dört yılını verdiği çalışmasınıysa edebiyat suçu saymak biraz acımasızca. Ne de olsa, kitaptan çıkarılmış cümleler, paragraflar, özete indirgenmiş sayfalar yok. Cervantes ne yazmışsa o, yalnız günümüz diline uyarlamak için bazı sözcükler değiştirilmiş. Anlaşılmayan yerlerde –çevirilerde olduğu gibi– yorum katılmış.
Trapiello, kitabın çevirilerinin o dillerin okurları tarafından sorunsuzca okunurken, kitabın orijinal İspanyolcasının yarısının bile açıklamalar olmaksızın İspanyol okurlar tarafından anlaşılamamasını “paradoks” olarak nitelendiriyor. Uyarlamayı eleştirenlerden Alberto Manguel, El País gazetesine bu tür çalışmaların “entelektüel tembellik” göstergesi olduğunu belirtmiş.
Don Quijote’nin 2005’te yayımlanan açıklamalı basımını hazırlayan dilbilimci Francisco Rico ise kitabın daha çok okunması için atılan her adımın olumlu olduğu görüşünde. “Don Quijote gibi bir klasik, metninden çok bağlamıyla var olur. O bir klasik olarak toplumun içinde ve topluma çoğunlukla uyarlamalar aracılığıyla ulaşıyor. İlyada’yı, dahası Aeneis’i uyarlamalarıyla biliyoruz. Uyarlamaların hepsi iyidir. İster çevirisi, ister özeti, ister filmi, ister çizgi romanı olsun. Bunların hepsi yaşayan bir kitabın toplumsal hayata uzanışlarıdır.”
Cervantes’in Don Quijote romanının Andrés Trapiello tarafından günümüz İspanyolcasına uyarlanmış hali Haziran ayında Mario Vargas Llosa’nın önsözüyle yayımlandı. İspanyol okurlar uyarlamayı ilgiyle karşıladı ama kimi edebiyatçılar bu durumdan hiç memnun değil. Akademisyen ve edebiyatçı David Felipe Arranz, bu tür uyarlamaların “edebiyata karşı suç” olduğunu belirtiyor. Uyarlamanın Don Quijote’nin orijinalinden daha çok okunması temel endişe kaynağı: “Madrid’deki kitapçılara soruyorum ve bana Cervantes’in orijinal romanını artık kimsenin almadığını çünkü okurların ‘sade’ basımı tercih ettiklerini söylüyorlar.”
[caption id="attachment_8472" align="aligncenter" width="392"] Resim: Fernando Vicente[/caption]
Trapiello’nun, kitabı 17. yüzyıl İspanyolcasından günümüz İspanyolcasına uyarlama nedeniyse Don Quijote’nin İspanyollar tarafından daha çok okunmasını sağlamak. Birkaç ay önce yapılan bir ankete göre İspanya’da Don Quijote’yi –kısmen ya da tamamen– okuyanların yarısından fazlası kitabın zor okunduğunu düşünüyor. Don Quijote, İspanyolca konuşan herkesin bildiği ama çok azının okuduğu bir kitaba dönüşmüş. Trapiello, APF haber ajansına şöyle konuştu: “Kitabı okumayan ya da kitap zor okunduğu için onu okumaktan defalarca vazgeçmiş çok fazla insan var. Günümüzde anlaşılmayan bir dilde okumaları gerekiyor. Okulda zorla okutuyorlar ve pek çok kişinin buna dair kötü anıları var.”
Don Quijote’nin çevrildiği dillere, uyarlandığı çocuk kitaplarına, filmlere, çizgi romanlara her gün yenileri ekleniyor. Pek çok akademisyen Don Quijote’yi roman geleneğinin başlangıcı ya da başlangıçlarından biri olarak görüyor. İspanyol edebiyatçıların kitabı ulusal gurur kaynağı sayıp üzerine titremesi anlaşılır bir durum. Ama Trapiello’yu haddini bilmez, on dört yılını verdiği çalışmasınıysa edebiyat suçu saymak biraz acımasızca. Ne de olsa, kitaptan çıkarılmış cümleler, paragraflar, özete indirgenmiş sayfalar yok. Cervantes ne yazmışsa o, yalnız günümüz diline uyarlamak için bazı sözcükler değiştirilmiş. Anlaşılmayan yerlerde –çevirilerde olduğu gibi– yorum katılmış.
Trapiello, kitabın çevirilerinin o dillerin okurları tarafından sorunsuzca okunurken, kitabın orijinal İspanyolcasının yarısının bile açıklamalar olmaksızın İspanyol okurlar tarafından anlaşılamamasını “paradoks” olarak nitelendiriyor. Uyarlamayı eleştirenlerden Alberto Manguel, El País gazetesine bu tür çalışmaların “entelektüel tembellik” göstergesi olduğunu belirtmiş.
Don Quijote’nin 2005’te yayımlanan açıklamalı basımını hazırlayan dilbilimci Francisco Rico ise kitabın daha çok okunması için atılan her adımın olumlu olduğu görüşünde. “Don Quijote gibi bir klasik, metninden çok bağlamıyla var olur. O bir klasik olarak toplumun içinde ve topluma çoğunlukla uyarlamalar aracılığıyla ulaşıyor. İlyada’yı, dahası Aeneis’i uyarlamalarıyla biliyoruz. Uyarlamaların hepsi iyidir. İster çevirisi, ister özeti, ister filmi, ister çizgi romanı olsun. Bunların hepsi yaşayan bir kitabın toplumsal hayata uzanışlarıdır.”
