Adam Phillips’in İlgi Arayışı kitabının bütünü kendimizle ilgili önemli bir kavrayış sunuyor bizlere.
Her şeyin ilgi çekici olduğu bir çağ. Çünkü her şey göz önünde ve ilgili ilgisiz her şey gözetim altında. Hangi çağ olursa olsun “ilgi arayışını” hiç bırakmamış olan insan için kendisini fazlasıyla ortaya çıkarmak adına unutulmayacak bir fırsat olan bu teknoloji çağı için söylenecek çok şey var elbet ama insanlığın “ilgi arayışının” baştan yaratılan bu yeni haline, yeni tanımlarına her zamanki gibi çok çabuk adapte olabildik. İnsan başına gelen her şeye çok çabuk adapte olabilen bir varlıktır çünkü. İşin içinde “ilgi” varsa hele daha da çabuk ve Adam Phillips’in Ayrıntı Yayınları Lacivert Kitaplar serisinden yayımlanan yeni kitabı İlgi Arayışı bizlere tüm bu durumları tüm ayrıntıları ile anlatmakta.
“Sizi neyin ilgilendirdiğini ve neyin ilgilendirmediğini bilmeniz korkunç derecede büyük önem taşır.” Amerikalı yazar Gertrude Stein’in kitabın başlangıcında yer alan bu cümlesi hem yaşadığımız bu çağa ait hem de değil. Hem her şey ilgi arayışımız için birer malzeme hem de her daim bir ilgiye ihtiyacımız yokmuşçasına davranıyor olmamız büyük bir aldatmaca, handikap. Adam Phillips’in de kitap başlar başlamaz söylediği gibi, “Her şey neyi ilgi çekici bulduğumuza bağlıdır.” Doğru evet, hatta neyi ilgi çekici bulmak üzere eğitildiğimize ve teşvik edildiğimize, ayrıca kendimize rağmen kendimizi neyle ilgilenir halde bulduğumuza bağlıdır.
Adam Phillips ilgi arayışımızı dikkat kesilmek ve dikkat çekmek amaçlı olarak ikiye arıyor. Burada “ilgi” meselesini biraz açmak gerekiyor. İlgi hem kendimizi hem de diğer insanları tanımayı ve karakterize etmeye yönelişimizin yansımasıdır. “İlgi arayışı” tamlamasının olumsuz tınısından dolayı Phillips ilk olarak bu noktadan bir açıklama yapmak istiyor haklı olarak ve bizleri Aaron Schuster’in şu cümlelerine hazırlıyor: “Belli şeylerin, izlenimlerin, modellerin, ritimlerin, dünyamıza çarpık bir tutarlılık veren sözlerin, bize tarzımızı, karakterimizi ve gizli bütünlüğümüzü veren çılgınlık parçalarının çekimine kapılırız ve bu şeyler, bizi ister kıyamete sürüklesin ister kurtarıcımız olsun, onların bağımlısı oluruz.”
Sadece bizler ilgi arayışı içerisinde değilizdir. Aynı oranda dikkatimiz de çekilir. Diğer insanlar da, herkes, bir dikkat çekme döngüsü içerisinde iletişim halindeyizdir. İlgiye mazhar olmak tek taraflı çalışmayan bir mekanizma olduğu için “ilgi arayışı” döngüsü dünyanın en sürdürülebilir döngüsüdür. Tabiatı gereği ilgi duyan varlıklarız ve ilgi göstermeye meyilliyiz. İnsan adına büyümenin, yetişkin olmanın kişinin ilgi alanlarını keşfetmesi anlamına geldiğini hepimiz biliriz. Phillips bu durumu en baştan ele alarak, ilk başta hayatta kalmaya karşı duyduğumuz doğuştan gelen ilgi ve bunu yaratıcı şekilde özenli hale getirişimiz ve sonrasında imkanlarımıza ve yaratıcılığımıza bağlı olarak mümkün olduğunca merakımızın peşinde koşuşumuz ilgi merakımızı keşfimizin önemli bir parçasını oluşturur diyor. Bu duruma bir tür ilgimizin ihtiyaçlarımızdan ilham alması diyebiliriz.
“Dikkatimiz çekilir ve biz de, çok spesifik ve kişiye özgü yollarla dikkat çekeriz. Her şeyin çekimine kapılmayız, herkesi arzulamayız, yalnızca belli insanlar, imgeler, şeyler, modeller, ritimler ve kelimeler bizi etkiler.”
Tüm bu önemli tespitler sonrası üstteki paragrafı yazan Phillips çok fazla dağılmayan tutarlı, seçici bir ilginin altını çizmek istemiş. Farkına vardığımız, dikkatimizi çeken şeyler vasıtasıyla kendimizi bir araya getiririz ve bu bir tür bağlılık havası yaratır ancak, -aynı zamanda- kendimizi nasıl oluşturduğumuz konusunda temelde bir bilinç dışılık da yaratır. Buradan yola çıkarak Adam Phillips elbette ki bir çocuk psikoterapisti olarak psikoloji alanına da giriş yapıyor. Çünkü “ilgi” sosyolojik yapılanmanın yanı sıra psikolojiyi de yakından ilgilendiriyor. Freud’dan Winnicott’a yazılan birçok paragraftan ve kaynak kitaplardan örnekler verirken çocukluktan yetişkinliğe doğru benliğin içeriğinin yalnızca kendisinden ibaret olmadığını belirtiyor.
Kitap başlangıçta İlgi Arayışı bölümüyle başlıyor. Utanç ve İlgi, İlgideki Boşluklar başlıklı bölümlerle devam ediyor. Utancın işlendiği Utanç ve İlgi bölümü için kitabın en ilgi çekici bölümü diyebilirim. Phillips utancın “sohbet sonlandırıcı” etkisinden bahsediyor ki, bu utanç bağlamında çok etkili bir örnek. Felsefeci Bernard Williams’ın Utanç ve Gereksinim kitabından şu önemli paragrafı da alıntılıyor. “Utancın kökeninde daha genel anlamda bir teşhir durumu, dezavantajlı bir durumda olma hali yatar; çok genel bir ifadeyle bir güç kaybı yatar diyebilirim. Utanç duygusu, kişinin bu kaybın bilincine varması karşısında ortaya reaksiyondur. (…) Utanç kendini koruma duygusudur. Ve utanç deneyimi esnasında kişinin tüm varlığı küçülmüş veya azalmış görünür.”
İlgideki Boşluklar bölümü…; aslında yalnızca bu bölümde değil kitabın her aşamasında Adam Phillips edebiyat metinlerinden çokça örnekler veriyor. Laurence Sterne’in Tristram Shandy Beyefendinin Hayatı, Samuel Johnson’ın Habeşistan Prensi Rasselas’ın Öyküsü, Proust’tan Swanların Tarafı. İlgideki boşlukları bu metinlerden örnekler vererek dolduran Phillips, 'İlgi boşlukları' ilgi göstermeye değer bir ifadedir; özellikle de serbest, meşgaleyle yüklenmemiş zamanda farklı bir tip yerde olduğumuz anlamını taşır. Böylesi boşlukları önemli kavrayışlar gerçekleşebilir, bilgideki boşluklar aydınlatıcı veya ilham verici veya şaşırtıcı olabilir; başka arzular görünür halde süzülmeye başlayabilir” diyerek metinlerden aldığı örneklerin yardımıyla düşüncesini temellendiriyor.
Adam Phillips’in İlgi Arayışı kitabının bütünü kendimizle ilgili önemli bir kavrayış sunuyor bizlere. Dikkat çekme arayışımız kimliğimizi ve yaşamımızı büyük oranda şekillendiriyor. İlginin benliğimizle, utanç duygusuyla ve dikkat dağınıklığıyla olan bağı çok mühim. Aydın Çavdar çevirisi ile yayınlanan İlgi Arayışı Ayrıntı Yayınları’ndan yayınlanan tüm Adam Phillips kitapları gibi –İyilik Üzerine kitabı mesela- kitaplığımızda olması gereken kitaplardan.
