1 Liverpool-Manchester Demiryolu

Eylül 1830’da Liverpool ve Manchester demiryolunun açılmasıyla buharlı tren seferleri başladı. Buharlı tren icat edilmeden önce, çoğu tren hayvan gücüyle çalışıyordu ve kısa mesafede kömür gibi yükleri taşımak için kullanılıyordu. Liverpool ve Manchester’ı birbirine bağlayan 50km’lik demiryolu, demiryolu açık tasarım yarışmasının galibi George Stephenson tarafından tasarlanan buharlı lokomotiflerle yolcu ve yük taşımacılığı yapan ilk seferini gerçekleştirdi. Saatte 45 km yol alabilen Liverpool-Manchester demiryolları trenleri, ilk yılda 500.000’den fazla yolcu taşıdı ve yatırımcılara bol kazanç sağladı. Liverpool limanından Manchester fabrikalarına pamuk taşıyan demiryolu, İngiltere’nin Sanayi Devrimi’nin gelişimine yol açtı.

 

2 Baltimore-Ohio Demiryolu

Erie Kanalı’nın inşaatından sonra New York’ta yaşanan ticari patlamayla rekabet edebilmek için rakip liman olan Baltimore limanının liderleri, şehri Batı Virginia, Wheeling’deki Ohio Nehri ile bağlantılı 600km’lik bir demiryolu hattı yapmayı önerdi. 1827 yılında Baltimore & Ohio Demiryolu, hem yolcuları hem de yük taşımacılığı yapmak için bir ilke imza atan ilk Amerikalı şirket oldu, aynı zamanda hem yük hem de yolcu taşımak için buharlı lokomotifleri kullanan ilk Amerikan demiryolu şirketiydi.

3 Panama Demiryolu

1855 yılında Panama Demiryolu tamamlandığında, demiryolu hattı Atlantik ve Pasifik okyanuslarını ilk kez birbirine bağladı. 80 km’lik demiryolu, Amerika Birleşik Devletleri’nin Doğu ve Batı kıyılarında deniz yoluyla seyahat eden yolcular için Panama Kanalı'nın geçilmesini kolaylaştırdı. Buharlı gemi şirketlerinin yanı sıra, ABD posta gemilerine de yük nakleden Panama Demiryolları, 1914 yılında Panama Kanalı açılıncaya kadar en yoğun kullanılan yüklü demiryolu hattıydı ve bu hat neredeyse kanal ile aynı rotayı izledi.

 

4 Lincoln’ün Cenaze Treni

Washington’dan ayrıldıktan sonra 21 Nisan 1865’de Abraham Lincoln’ün tabutunu taşıyan tren, memleketi Springfield, Illinois’deki suikaste kurban giden başkanın mezarına ulaşmadan önce, yaklaşık iki hafta boyunca yüz seksen şehir ve yedi devlet dolaştı. Lincoln’ün vücudunu 13 günlük yolculuk boyunca korumasıyla, yeni doğmakta olan cenaze mumyalama işleinin yaygınlaşmasına yardım etti ve aynı zamanda George Pullman yeni ve lüks yataklı vagonlarını Chicago’dan Springfield’a “Lincoln Special”da seyahat eden yolcuların konforu için ödünç verdi. Lincoln’ün cenazesinden sonra Pullman’ın ceviz ağacından yapılmış siyah iç mekân eşyaları, avizeler ve mermer lavabolar içeren, geceyi yolda geçirecek yolcular için daha rahat olan yataklı vagonları sipariş edilmeye başladı.

 

5 Metropolitan Underground Demiryolu

Tren, 10 Ocak 1863’te Metropolitan Underground Demiryolu’nun açılmasıyla birlikte Londra sokaklarının altında eşsiz derinliklerde faaliyete geçtiğinde, demiryolu çağı yeni bir seviyeye ulaştı. Dünyanın ilk metrosu, şehrin finans bölgesi ile Paddington İstasyonunu birbirine bağlayan 6km uzunluğundaki hat üzerinde işletildi ve buharlı lokomotifler tarafından çekilen gaz lambalarıyla aydınlatılmış tahta arabalara 30.000’den fazla yolcunun bindiği tren tarihe geçti. London Underground, toplu taşımanın etkinliğini kanıtladı ve İngiliz sermayesinin önünü açtı, şehirde oluşan atlı araba trafiğini hafifletti.

 

6 Transcontinental Demiryolu

Amerika Birleşik Devletleri, bir balyoz ilk kıtalararası demiryolunun tamamlanması için 10 Mayıs 1869’da Utah’da Promontory zemin töreninde altın bir darbe vurunca gerçekten birleşti. İnşaatı yedi yıldan fazla süren California’nın doğusundaki Central Pacific demiryolları binası ve Nebraska’nın batısındaki Union Pacific demiryolları binası ile kıtalararası demiryolu, aylar süren 5000 km’lik yolu bir haftaya indirdi. Kıtalararası demiryolu, Birleşik Devletler'in hızla batıya doğru ilerlemesine katkıda bulunarak Vahşi Batı’nın yükselişini engelledi ve bu topraklarda yaşayan yerli Amerikan kabileleriyle savaşmasına neden oldu. Aynı zamanda Batı’daki bol kaynakları çıkarıp Doğu’daki pazarlara taşımayı ekonomik olarak mümkün kıldı.

7 Trans-Sibirya Demiryolu

10.000 km’lik tehlikeli bir hattan giden Trans-Sibirya Demiryolu 1916’da tamamlandığında, inşa edilmiş en uzun ve en pahalı demiryoluydu. Trans-Sibirya Demiryolu, Moskova’dan Vladivostok’a kadar aylar süren yolu sekiz güne indirerek dünyanın en büyük ülkesinde devlet kontrolüne imkân sağladı. Projeye çok fazla para gerekmesi, 1917’de Rus Devrimi’ne katkıda bulunan Rus ordusunun Birinci Dünya Savaşı sırasında ekonomik açıdan yetersiz ve silahsız kalmasına neden oldu. Komünistler demiryolunu Rus Devrimini takip eden iç savaş sırasında iktidarın güçlendirilmesi ve İkinci Dünya Savaşı sırasında yeni askerleri savaş meydanına götürmek için kullandı. Demiryolu doğuya doğru göç yarattı, kömür, kereste ve başka hammaddelerin Sibirya’dan Rusya’nın büyük şehirlerine taşınmasına da imkân sağladı.

 

8 Holocaust Trenleri

İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman Ulusal Demiryolları, Yahudileri ve öteki Holocaust (soykırım) kurbanlarını Nazi gettolarından altı bin kişinin sistematik bir şekilde öldürüldüğü Treblinka ve Auschwitz toplama kamplarına zorla götürülmesinde kullanıldı. Sürgüne uğramış Yahudi halkı, daha toplama kamplarına gelmeden önce sıkıştırıldıkları trenlerde açlıktan ve susuzluktan hayatını kaybetti. Naziler demiryollarını kullanmaya başlamadan önce soykırım bu kadar korkunç ölçekte gerçekleşmiyordu. Soykırımın mimarı Heinrich Himmler Ocak 1943’te Nazi ulaşım bakanına yazdığı mektupta, “Eğer işleri hızlandırmamı istiyorsanız, daha fazla trene ihtiyacım var” diyordu.

 

9 Tōkaidō Shinkansen Demiryolu

Tokyo ve Osaka arasındaki hızlı demiryolu hattının tamamlanmasıyla seyahat süresinin yarıya inmesi, tren seyahatlerinde yeni bir dönem başlattı. Tokyo’daki 1964 Yaz Olimpiyatları’ndan hemen önce açılan Shinkansen (Japoncada “yeni hat” demek) saatte 200 km hıza ulaşabiliyordu. Öncü mermi tren, Japonya’nın savaş sonrası yeniden yapılanması sırasında sanayi gücü sembolü oldu ve ilk üç yılda 100 milyon yolcu taşıyarak yüksek hızlı demiryolunun ticari bir başarı olabileceğini gösterdi. Tōkaidō Shinkansen için özel üretilen düz geçişlerin ve keskin eğimlerin olmadığı parçalar, gelecekte dünyanın her yerinde yüksek hızlı demiryolu projeleri için örnek oldu.

 

10 Eurostar

İngiliz Kanalı altındaki demiryolu tüneli 1994 yılında açıldığında, Büyük Britanya Buz Devri’nden bu yana ilk kez Avrupa ana karasına bağlandı. 16 milyar dolara mal olan, Folkestone, İngiltere ve Coquelles, Fransa arasındaki 50 km’lik tünel, Londra-Paris arasını feribota ihtiyaç duymadan iki buçuk saatte geçme imkânı sağladı. “Chunnel” adındaki dünyanın en uzun denizaltı tüneli, Amerikan İnşaat Mühendisler Birliği tarafından modern dünyanın yedi harikasından biri seçildi.

 Çeviren: Yaprak Sayın

(History.com)