Astrologlar 1524 yılında büyük bir sel felaketi yaşanacağına dair öngörüde bulunduğu zaman neredeyse bütün Avrupa paniğe kapıldı. Ne var ki, öngörülen tufan gerçekleşmedi ve astrologlar astrolojiyi savunmak zorunda kaldı.

1 Şubat 1524, yüzlerce Londralı sabahın erken saatlerinde Thames Nehri kıyısında toplandı ve dehşet içinde beklemeye başladı. Uzun süredir beklenen gündü o gün. Hazırlıklar aylar, hatta yıllar önce başladı. Erzakla doldurulan evler, güçlendirilen kapı ve duvarlar, her ihtimale karşın tedarik edilen tekneler. İmkânı olanlar kentin yüksek kesimlerine yerleşti, olmayanlarsa eşyalarını üst katlara taşımakla yetindi. Üstelik bu olağandışı hareketlilik sadece Londra’da değil, Kıta Avrupası’nın hemen hemen her yerinde yaşanıyordu. Roma’daki tahıl depoları tıka basa doluydu. Soyluların çoğu dağa kaçmış, hatta rivayetlere bakılırsa Toulouse’da yaşayan bir politikacı yakınlardaki bir dağın yüksek kesimlerinde büyükçe bir gemi inşa ettirmişti. Bu arada Cermen topraklarında yöneticiler kentlerin duvarlarını yükseltiyor, Burghausen sakinleri mavnaları evlerinin önüne çekiyordu. Başka yerlerde olduğu gibi Viyana ve civarında yaşayanlar da yüksek yerlere taşındılar ve aşağıda kalan araziler yok pahasına satıldı. Felaket boyutunda bir sel yaklaşıyordu ve Avrupa, bütün özgüveniyle hazırdı.

1524 yılını –bilhassa da Şubat ayını– birtakım uğursuz olaylarla ilişkilendiren kehanetler yirmi yılı aşkın bir süredir biliniyordu. İlk işaretleri fark eden ve tanımlayansa 1524 Şubat’ında gerçekleşecek olan gezegen kavuşumlarını yirmi beş yıl öncesinden hesaplayan, astronom Johann Stöffler oldu. Zira astrologlar (kendi dönemleri bakımından saygın birer matematikçiydiler) için gezegen kavuşumları yeryüzündeki büyük dönüşümlere işaret ederdi. Ve Stöffler, “Bütün dünyada vuku bulacak, yüzyıllardır eşine rastlanmamış bir değişim, çeşitlilik ve dönüşüm,” öngörmüştü.

Stöffler kendi tahminini (muhtemelen kasti olarak) müphem bırakmıştı çünkü tahmin, 1499 – 1531 yılları arasında gerçekleşmesini öngördüğü ve Almanach nova plurimis annis venturis inserviens isimli kitabında sıraladığı bir dizi kehanetten biriydi. Fakat her nasılsa otuz kusür yıllık zaman aralığı daraltıldı ve 1524 yılındaki kavuşumların bir su burcu olan Balık’ta gerçekleşecek olması da diğer astrologlara faydalı bir ipucu sağladı. Çok geçmeden Catherine de Medici’nin astroloğu Luca Gaurico, şiddetli rüzgârlar, fırtınalar, depremler ve başka başka felaketlerin yanı sıra 1524 yılında bütün Avrupa’yı sular altında bırakacak bir felaketten bahsetti. Sel yaklaşık bir ay sürecekti ama erzakların kırk gün yetecek şekilde hazırlanması en iyisiydi. Gaurico haricinde onlarca astrolog aynı öngörüyü yineledi. Leonhard Reinmann’a göre selden hemen sonra köylüler ayaklanacak, büyük isyanlar çıkacaktı. Brandenburg Elektörü’nün astroloğu Johannes Carion ise Avrupa’yı etkisi altına alacak bir sel felaketinin yaşanacağına dair bir kehanette bulunmuş ve bu tarz felaketlerin hemen akabinde yaşanmış olan istilalarla salgınlardan örnekler vermişti. Flaman astrolog Cornelis de Schepper’in öngörülerine göre tufan dolayısıyla çok sayıda can kaybı yaşanacak ve bu felaketten en çok etkilenenler kadınlar ve Yahudiler olacaktı.

O yıllarda kavuşumlardan ve olası etkilerinden bahseden yüz elliye yakın broşür basılırken 1524 Şubat’ının ilk haftasına denk gelen karnavalda kullanılan kostüm ve semboller, yaklaşmakta olan kavuşumlara ve felaketlere işaret ediyordu. Mesela Roma’da bir şamandıra Nuh’un Gemisi’ne benzetilmiş, Floransa’da yürüyen bir ermişler topluluğu kinayelerle dolu bir ilahi seslendirmişti:

“Çünkü bütün kâhinler ve de astrologlar; onlardır sizleri yeryüzünü kaplayacak ve dahi yıldızlardan taşacak sularla şaşkına çeviren (….) bizlerle yürüyün, yürüyün yüksek kayalıkların tepelerine.”

Astrologlarla dalga geçilmesi önceden beri var olan klişelerden biriydi fakat tarihçilere göre bu durum, biraz da korkuya karşı bir panzehirdi.

İşin aslı, olası bir sel felaketi konusunda bütün astrologlar hemfikir değildi – ya da en azından olası bir felaketin boyutu konusunda. Ama halkın beklentisi yüksekti.  Halk, dönemin en çok satan türü olan almanaklardaki korkunç öngörülerin saldırısı altındaydı. Gündelik vaazlar, konuşmalar, herkes selden bahsediyordu. Bu dönem aynı zamanda geleceğe dönük kaygıların gün yüzüne çıktığı bir dönemdi. Kehanetvari bir niteliği bulunan seller Luther ile ilişkilendiriliyor, çoğu insan bu tahminleri Tanrı’dan gelen bir uyarı ya da azap olarak görüyordu. Fakat meseleye gayet dünyevi bir gözle baktığımızda aslında sel riski gerçekti: İtalya’nın bazı bölgelerinin hızla ormansızlaştırılması son yıllarda sık sık felaketlere yol açmış, 1501 yılında Avusturya’da çok ciddi sel felaketleri yaşanmıştı.

Fakat bütün Avrupa’yı etkisine alan bir sel hiç yaşanmadı. Astrologları yerme amacı taşıyan kimi yazılar o dönemin, sel felaketi şöyle dursun olması gerekenden bile daha kurak geçtiğini belirtse de, aslında bazı bölgelerde o kadar çok yağmur yağdı ki, bu durum ufak çaplı karmaşalara sebep oldu. Hatta köylülerce çıkarılacak bir ayaklanma konusunda tahmin yürüten astrologlar, tarihe Alman Köylü Savaşı olarak geçen çatışmalar karşısında kendilerini bir nebze de olsa haklı hissetmiş olabilirler. Yine de astrologların öngörüleri, halkın beklentileri ve hava durumunun inkâr edilemez gerçekliği arasında ciddi bir uyumsuzluk söz konusuydu.

Astrolojinin halk nezdindeki görünümüyle ilgilenen erken dönem tarihçilere göre gözden düşmesinin en önemli sebebi, bu tarz gerçekleşmeyen öngörülerdi. Haklı olduklarını söyleyebiliriz. Zira sonraki yüzyıllarda astroloji karşıtları sık sık bu olaydan sonuç çıkarmış ve bunu, Philip Stubbes’ın 1583’teki ifadesiyle, “Ahmak yıldız falcılarının küstah cüretkârlığına” örnek olarak göstermişlerdi. Ama astrologlar, bu vakada yapılan hatanın bireysel analizden kaynaklı yanlış bir yorum ya da meslektaşlarının olayları abartma eğilimi olduğunu söyleyerek kendilerini savundular – yani sanatı değil, sanatçıyı suçlamak gerekiyordu. Astrologların hata yapma eğilimi yeni bir şey değildi ve hata ne denli ciddi olursa olsun genellikle bu tarz karmaşık materyallerle meşgul olmanın kaçınılmaz sonuçlarından biri olarak görülüyordu. Nihayetinde astroloji, o dönemin en sofistike analiz biçimiydi ve akademik düzeyde öğretiliyordu. Bu da astrologluğun17. Yüzyıla kadar saygınlığını korumasına ve astrologların da birer öngörü uzmanı olarak kalmasına yardım etti.

Çeviren: Fulya Kılınçarslan