Thomas Pink’in yazdığı Özgür İrade, insanlığın varoluşundan beri içine düştüğü en temel felsefi ikilemlerden biri olan iradenin özgürlüğüne değiniyor.
“Davranış biçimlerimizin kontrolümüzde olduğu fikri –eylemlerimizin bize bağlı olması durumu– hepimizin paylaştığı bir fikirdir. Bu, her birimizin farkına varabileceği bir özelliktir; düşünmemizin sabit ve temel bir özelliğidir. Bu fikir değiştirilemez. Felsefe yaparken ne kadar şüpheci olursak olalım, gündelik yaşama geri döndüğümüzde, hepimiz ne şekilde eylemde bulunduğumuz konusunu, bu durum bize bağlıymış gibi düşünmeye devam ederiz. Kendimizi, davranış biçimlerimizi kontrol edebilen biri olarak düşünmek, yaşamı son derece değerli görmemizi sağlayan bir şeyin parçasıdır. Kendimiz olarak nasıl davrandığımızı yönetebildiğimiz ve kontrol edebildiğimiz sürece, yaşamlarımız gerçek anlamda kendi başarımız veya başarısızlığımız haine gelebilir. Yaşamlarımız sadece eğlenmek veya katlanmak için değil, aynı zamanda kendimizi yönetmek ve gerçekleştirebilmek için kendimize ait olabilir. Ya da biz öyle düşünmek isteriz. Acaba eylemlerimizden sahiden sorumlu muyuz? Geçmiş, evrenin doğası, hatta kendi inançlarımız ve duygularımızın çoğu bize bağlı değilken, davranış biçimlerimiz hakikaten bize bağlı olabilir mi? İşte, nasıl davrandığımızın kontrolünün bizde olup olmadığı ve bu kontrolün neleri kapsadığı sorunu, filozofların özgür irade dedikleri şeydir.” Londra Üniversitesi King’s Collage’da felsefe dersleri veren Thomas Pink, Say Yayınları’ndan Kurtul Gülenç çevirisiyle yayımlanan Özgür İrade kitabında, insanın varoluşundan beri bir ikilem içine düştüğü özgür irade meselesini böyle tanımlıyor. Haksız da değil. Zira insan, birçok değişkene bağlı olarak biçim değiştiren davranışını “özgür irade” şeklinde yorumlar. Ancak böyle bir pozisyonda “edilgen” durumuna düşen aynı insanın, davranışlarını kendi isteği doğrultusunda yaptığını iddia etmesi bir sorun oluşturur ve Pink’in kitabı da bu sorunun dibine iner.
Thomas Pink, kitabına bir sorun olarak özgür iradeyi tanımlamakla başlıyor. Nasıl oluştuğu, nelerden etkilendiği, insan düşüncesinin bu duruma etkisi gibi konular bu başlığı ilgilendiği konular arasında yer alıyor. Özgürlüğü bir özgür irade olarak ele alarak yola devam yazar, konuya aklı, doğayı ve özgürlükten azada ahlakı da katarak çerçeveyi genişletiyor. Devamında, bu kez özgürlüğün alanını şüphecilikle birlikte incelerken, iradenin nerede ve nasıl konumlandığına göz gezdiriyor. Son olarak da özgürlüğü, özgürlüğün doğadaki yerini, neleri kapsadığını, neleri dışarıda bıraktığını masaya yatıran Pink, esasen “özgür irade”yle özgürlük arasında kalan ince çizgi üzerinde yürüyerek insan aklının, vicdanının, ahlakının bu çizginin üzerindeki yerine parmak basıyor.
İradenin olmadığı yerde eylem özgürlüğünden bahsedilemeyeceğini belirtiyor Thomas Pink. Yazarın buradaki “eylem”den kastı birçok etkeni içinde barındırıyor. Pink, modern filozofların tespitiyle, “eylemlerimizin özgür ve bize bağlı olduğu fikrinin tamamının sadece bir kafa karışıklığı olduğunu düşünmeye son vermeliyiz”, fikrine karşı çıkarak irade olmadan hiçbir davranışın mümkün olamayacağını öne sürerek bu felsefi soruna Yunan filozoflarından, Orta Çağ’ın skolastiklerinden ve modern filozoflardan yararlanarak cevap arıyor kitabında.
