Amazigh kimliğini ve dilini marjinalleştiren bu aşırı milliyetçiliğin sonuçlarından biriyse dilin yaşadığı sömürge sonrası krizle mücadele etmeye çalışan Amazigh Kültür Hareketi’nin doğuşu.
Amerikalı gazeteci ve yazar Christopher John Chivers 2011’de Libya, Yafran’da karşılaştığı manzarayı şu sözlerle aktarıyor: “Akşamları çölden vuran kavurucu sıcak azalıyor ve isyancılar tarafından kontrol edilen bu şehrin sakinleri sokaklara inmeye başlıyor. Çoğunun elinde boya tenekeleri ve fırçalar var. Yürüyor, kentin dört tarafındaki duvarları Muammer Kaddafi hükümetinin yasakladığı antik bir dilin sözcükleriyle süslüyorlar.”
Chivers’ın The New York Times’ta yayımlanan “Amid a Berber Reawakening in Libya, Fears of Revenge” (Libya’da Berberilerin Uyanışıyla Gelen İntikam Korkusu) isimli yazısında bahsettiği bu dil, 25 milyon kişi tarafından konuşulmasına rağmen çeşitli politik sebeplerle baskılanan Amazigh. Dünya üzerindeki en eski yerel dillerden biri ve kökeni Fenikelilerle Pönlere kadar uzanan antik yazı sistemi Tifinagh ile yazılıyor.
Amazigh dünya genelinde Berberice olarak bilinse de, dilbilimsel antropoloji çalışan Adeli Block, Kuzey Afrika halkları için kullanılan “berberi” teriminin özünde ayrımcı olduğunu, çünkü “barbar” ya da “anlamsız sözler söyleyen” anlamına gelen bu kelimenin Arap fetihleri esnasında ortaya çıktığını ve Avrupalı sömürgeciler tarafından da kasten yerleşik hale getirildiğini belirtiyor.
Amazigh kimliği ve dolayısıyla Amazigh dilleri üzerindeki bu baskının başlangıcı 7. ve 8. yüzyıllarda Kuzey Afrika’ya yapılan Arap akınlarına dayanıyor. Antik Roma kültürüyle yakından bağlı olan Amazigh krallıkları güç kaybederek yıkılınca bölgede yaşayan topluluklar İslamiyeti kabul ediyor ve yerel nüfus zaman içinde Araplarla bütünleşmeye başlıyor. Fakat Amazighlerle Araplar arasındaki dil ve etnik köken ayrımını politik bir düzleme taşıyan 19. yüzyılda böl ve yönet stratejisini benimseyen Fransız sömürge yöneticileri. Fransa’nın Amazigh kimliğini uzun süre Araplara karşı bir denge politikası olarak kullanmasının bugün Kuzey Afrika toplumları üzerindeki en büyük etkisi, bu devletlerin sömürge sonrası dönemde –nüfusun büyük bir kısmı Amazigh olmasına rağmen– sömürge politikalarına tepki olarak aşırı Arap milliyetçiliğine yönelmiş olması.
Amazigh kimliğini ve dilini marjinalleştiren bu aşırı milliyetçiliğin sonuçlarından biriyse dilin yaşadığı sömürge sonrası krizle mücadele etmeye çalışan Amazigh Kültür Hareketi’nin doğuşu. Hareket içinde yer alan ve 1960’lı yıllardan beri aktif olan sivil toplum kuruluşlarının mücadeleleri sayesinde Amazigh bugün Fas’ta 2011’den ve Cezayir’de 2016’dan beri resmi dil statüsünde. Yine Fas hükümetinin 2019’da yürürlüğe koyduğu bir yasayla da Amazigh dillerinin Arap alfabesi yerine Tifinagh alfabesiyle yazılması kabul edildi. Fakat bugün bile toplumda bazı kesimler tabelalarda ya da banknotlarda Tifinagh alfabesinin kullanılmasını Arap kimliğine bir saldırı addediyor ve Amazigh dilinin illa ki Arap alfabesiyle yazılması gerektiğini savunuyor.
