Kabahatliler, kelimenin tam anlamıyla bireyin kapitalist düzene şahsi darbesini ve başkaldırısını anlatan bir film.

Kapitalist düzenin tartışmaya açık farklı boyutları olmakla birlikte insanı çılgın tüketici tuzağına düşürüyor olması su götürmez bir gerçek. Satın aldığımız her bir parça yeni parçalar alma isteğimizi körüklüyor. İçine düştüğümüz kısır döngü, yorulmaz çarkları ile birlikte rutinimizi ele geçirmiş durumda. Daha fazla kazanma hırsı, bu sarmalın bileşenlerinden en sağlam öğesi. Sosyo-ekonomik düzey bu anlamda birey-toplum-ekonomi ilişkisini hassas bir teraziye koyuyor. Dengenin şaşması ise an meselesi. Emek birçok bileşenle doğrudan veya dolaylı biçimde göz ardı ediliyor. Bu durum motivasyon kaynaklarında yarıklar açmakla kalmıyor sınıfsal farklılıkları da hızla büyütüyor. Sosyal sınıfların arasındaki uçurum arttıkça ekonomik eşitsizlik, psikolojik düzeyde de kendini fazlasıyla hissettiriyor. Bu bağlamda, bireyin küreselleşen dünyada gerçek yaşamın boyunduruğunda kalan erdemlerini yaşatması için güçlü bir çaba harcaması gerekiyor. Orijinal adıyla Los Delincuentes filmi tam da bu sınırlılıklardan isyankâr bir özgürleşme arzusunu etkin aynı zamanda olağandışı biçimde beyazperdeye taşıyor.

Yeni Arjantin Sineması’nın temsilcilerinden 1972 Buenos Aires doğumlu yönetmen ve senaryo yazarı Rodrigo Moreno imzalı Kabahatliler filmi dram- gerilim türünde sıra dışı bir soygun filmi olmanın yanı sıra hayatın düşündüren tuhaflıklarına dokunuyor. Dünya prömiyerini Cannes Film Festivali’nin “Belirli Bir Bakış Açısı” bölümünde yapan ve Arjantin’in Oscar adayı gösterilen film, üç saatlik zaman diliminde kendi türünden ödün vermeden komedi unsurlarını ustaca taşıyor. Rutine bağlamış ve maddi tatmin vermeyen bir çalışma hayatından ekonomik düzene baş kaldıran şehir-kırsal temalı film, karşılaştırmalı bir aşk-aydınlanma hikayesine dönüşüyor. Üstelik hiçbir boşluk bırakmayan sürükleyici senaryosu, görsel şölen yaşatan doğa çekimleriyle.

Esaretin Algoritması

Buenos Aries’te bankada çalışan sayman Moran, her gün aynı eylemleri tekrarlıyor. Rutinin esiri olmakla birlikte bu durumdan rahatsızlık duyması onu sıra dışı bir karar almaya sürüklüyor. Mesai arkadaşı Roman’ın izinli olduğu bir gün soygun yapmaya karar veriyor. Bankada yirmi yıl boyunca çalışmasını baz alarak yıllık gelirini bu sayıyla çarpıyor. Paranın iki katını kasadan alıyor. Bir kısmını da arkadaşı için ayırıyor. Yirmi yıl bankacı olarak çalışmaktansa üç buçuk yıl hapis yatmayı göze alarak özgürlük için kısa vadeli esareti göze alıyor. Her günün aynı yoğunlukta geçtiği kent yaşamında maddi-manevi zorluklar yaşayan Moran’ın, istemediği hayata başkaldırması esaretin ne çeşit bir algoritması olduğunu film boyunca izleyiciye sorgulatmayı başarıyor.

Özgürlüğün Algoritması

Kabahatliler, ustaca kurgulanmış hikâyesiyle kapitalizmin ve gündelik birçok koşuşturmanın esaretinden özgürlüğe açılan kapı niteliğinde bir film. “Günlük rutinin pasif agresif doğası, suçun en temel tetikçilerinden biri olabilir mi?” sorusuna filmin yenilikçi ve şiirsel ton eşliğinde yanıtlar aratması da zihin açıcı.

Tekdüze çalışma hayatının getirdiği sınırlı kaynaklarla, kentin keşmekeşinde ayakta kalmaya çalışan Moran ve Roman’ın yaşamları, dörtnala koşan zamanın karşısında yenik düşüyor. “Varacağımız yer uzak mı yoksa gidilecek bir yer yok mu?” “Özgürleşme arzusu haksız esaretin gölgesinde işlenen bir suç için ne kadar güçlü olabilir?” Sadece soru işaretleri bırakıyor olmakla “suç” kavramını yeniden tanımlayan filmin, temel meselesini en sakin karakter Roman’ı bile huzursuz ederek yapıyor. Suça ortak olan Roman, kaçan uykularının üzerine çöken paranoyak hallerin etkisiyle sarsılsa da Moran’ın isteklerini yerine getirmeye devam ediyor. Onun kendisine bıraktığı parayı gömmek için çıktığı yolda akışa yeni karakterlerin katılmaya başladığını görüyoruz.

Doğanın içinde yalın, sakin ve sessiz bir hayat süren kız kardeşler Norma ve Morna, kent hayatının hızını kesiyor. Bu aşamada film şehir-kırsal, özgürlük-esaret ekseni üzerinden yeniden gelişmeye başlıyor.  Kapitalist düzenin bireyi yok sayan servet birikimine odaklı yaşam biçimi dayatması doğadan görüntüler, şarkılar ve şiirler eşliğinde özgürleşiyor. Moran ve Roman karakterlerinin farklı izdüşümlerini izlemek doğadan şehir hayatına tutulan bir tür ayna niteliğinde. Karşılaştırma tekniği, filmi güçlendiren en önemli unsur olarak özgürlük şemasını çok açık biçimde gözler önüne seriyor.

Esaret ve Özgürlük İkileminde Birey

Film, çeşitli ikilemleri ortaya çıkarıyor: birey-toplum, özgürlük-esaret, kar-zarar, suç-ceza, zaman-zamansızlık, “kent-kırsal... Yönetmen bütün sorgulamalarını ve tezlerini ortaya koyuyor. Anti-tezler farklı isimler ve mekânlarla asıl gerçeğe gönderme yapıyor. Sona gelindiğindeyse “sentez” basamağı izleyicinin takdirine bırakılıyor.

Toplumsal dayatmaların bireyin özgür iradesine zarar vermesi gerçeği üzerinden süren bir izlek akışı da fark ediyoruz. Karakterler rutine başkaldırıyor. Şehrin yapaylığından doğa aracılığıyla sıyrılıyor. Kabahatliler, merkez izlek olarak banka soygununu anlatan bir film gibi görünse de varoluşun temel dertlerine dair şiirsel yanıtlar üreten bir başyapıtın izlerini taşıyor. İçimizi karartan suçluluk hissi yerine hayatın anlamı, gerçek özgürlüğün niteliği ve para bağımlılığının yaşamımıza olumsuz etkileri üzerine mizahi bakış eşliğinde umut dolu bir hikâye anlatıyor.

Çıkış Kapısı: Şiirler ve Şarkılar

Kabahatliler, kelimenin tam anlamıyla bireyin kapitalist düzene şahsi darbesini ve başkaldırısını anlatan bir film. Etik değerlerin bireysel ve sosyal yaşam düzleminde kurgulanarak yeniden gözden geçirildiği film, son ana kadar düşündürmeyi bitirmiyor –bu yönüyle heyecan verici– durağan ilerleyen kısımlarda ise zihnimizdeki boşlukları doldurma fırsatı yakalıyoruz. Hapishanede okunan şiirler, esaretten özgürleşebilme gayretinin yegâne sığınağı oluyor. Aşkın getirdiği özgürlük hissi şiirler ve şarkılarla büyüyor. Son sahneye eşlik eden şarkı, yapay ancak diğer yönüyle gerçek esaretin çıkış kapısını simgeliyor.

Özgürlüğün fazlasıyla bedel ödenmiş hallerine kavuşma arzusu, uzaklara gitme isteğini besliyor. Doğanın içinde atıyla yavaşça yol alan Moran’ın görüntüsüne eşlik eden şarkının sözleri akılda kalıcı: “Oysa sadece basıp gitmek istiyorum / bu aydın zırvalığından uzağa”. Tutsaklığı, toplumsal baskıyı ve kapitalist düzenin saçmalıklarını arkada bırakarak O zaman yol almalı “Bu aydın zırvalığından uzağa”.

Yönetmen: Rodrigo Moreno.

Ülkeler: Arjantin-Brezilya.

Yapım Yılı: 2023.

Türü: Drama, Komedi, Suç.

Süresi: 190 dakika.

Oyuncular: Esteban Bigliardi, Daniel Elias, Margarita Molfino, Cecilia Rainero.

Ödüller: Cannes Film Festivali “Belirli Bir Bakış” Ödülü

KAYNAKÇA

https://mubi.com/tr/tr/films/los-delincuentes