Gıda Hakkında Az Bildiklerimiz
25 Ocak 2018 Hayat Yeme-İçme Doğa

Gıda Hakkında Az Bildiklerimiz


Twitter'da Paylaş
0

Dünyada nelerin olup nelerin olmayacağına, bir anlamda biz karar vermiyoruz. İnsanlığın yarattığı, ama insanlıkla ilişkili hiçbir değer, ölçüt, arzu, umutla ilgisi olmayan bir mekanizma işliyor. Ve biz insanlar kendi yarattığımız mekanizmayı o kadar doğal sanıyoruz ki, tarihten gelip soyu tükenen, kökü kurutulan her şeyi görmezden geliyoruz. Hayatımızı kolaylaştıran, yaşamamızı sağlayan “doğal” her şeye saygı göstermeliyiz. İşte hayatımızın olmazsa olmazı hayvancılık, tahıl, şeker, kahve, çay ve baharatlar hakkında az bidiklerimiz.

Eti kimler tüketiyor?

Amerikalıların satın aldığı gıdanın % 10’dan fazlası sığır ve domuz eti. İnsanların en çok tükettiği et türünü sığır eti oluşturuyor: yılda 32 kilo.

Sığır eti tüketimi hemen hemen aynı düzeyde devam seyrederken, insanlar gittikçe daha çok tavuk tüketmeye başladılar. Ortalama bir Amerikalı yılda 26 kilo tavuk tüketiyor; yani tüketimi en hızlı artan et ürünü tavuk oldu.

Bir gazeteci Mother Jones’da şöyle yazdı: “1999’da ABD’deki 150.000 et üretim tesisi işçisinin dörtte biri iş yerinde yaralandı ya da hastalandı.” Ayrıca bu işçiler sanayi işçileri arasında en düşük ücreti alan kesimi oluşturuyor.

Geniş Arazilerin Sahibi Tahıl

Amerikan ihracat programlarının önemli bir unsuru olan iri taneli tahıl neredeyse tamamen hayvancılıkta yem olarak kullanılır, ama yer yer çavdar una çevrilmekte, yulaf ve arpa da çeşitli biçimlerde insanların tüketimine sunulmaktadır.

2000’de ABD’deki ekilebilir arazinin 32 milyon hektarı, yani toplam üçte biri mısır ekimine ayrılmıştı. ABD dünyanın en büyük mısır yetiştiricisi ve ihracatçısı, uluslararası piyasada satılan mısırın yüzde 60’ı da ABD kaynaklı.

Pirincin çoğu yetiştirildiği ülkede tüketilir. Aslında küresel pirinç üretiminin yalnızca küçük bir kısmı, % 6’sı uluslararası ticarete katılır. En önemli pirinç ihracatçıları Tayland, Vietnam, Hindistan, Çin, Pakistan ve Burma’dır.

Birçok Kötülüğün Başı Şeker

Dünyaya şeker kadar çok sefalet getirmiş olan başka tarım ürünü yok. Dünyanın dört bir yanındaki topraklar şeker ekimi yüzünden mahvoldu.

Köleliğin yaygınlaşmasında şekerin büyük rolü oldu. Şu anda da en büyük hastalıkların nedenlerinden biri şeker.

Yüzyıllar boyunca şekerkamışı tarlalarında çalışırken milyonlarca insanlar ölmüş, onların emekleriyle oluşan servet ise görece az sayıda insanın elinde toplanmıştır. Bu durum günümüzde de pek değişmiş sayılmaz. Az sayıda aile ve şirket şekerden elde edilen zenginliği paylaşıyor.

Her Derde Deva Baharatlar

ABD dünyanın en büyük baharat ithalatçısı ve tüketicisi. Kırkın üzerindeki baharat çeşitlerinden yedisi (vanilya, kara ve beyaz biber, pul biber, susam tohumu, tarçın, hardal, keklikotu) toplam yıllık ihracatın % 75’ini oluşturur.

Yeni Dünya’nın ilk kâşiflerinin en büyük baharat keşfi vanilyaydı. 16. ve 17. yüzyıllarda gıda tatlandırıcı, panzehir ve afrodizyak olarak kullanılan vanilya çok popülerdi.

Vanilya üretimi emek yoğun bir iş. Yalnızca Meksika’da yerel böcekler ve kuşlar çiçeklerin polenlerini dağıtır; Asya ve Afrika’da bunu insan gücüyle yapmak gerekir.

Amerikalıların büyük çoğunluğu gerçek tarçını hiç tatmadı. ABD’de tarçın denen şeyin hemen hemen tamamı daha ucuz ve tat bakımından kalitesi biraz daha az olan Çin tarçını.

Hint tarçını karın ağrısı ve ishal ilacı olarak kullanılır.

Pythagoras akrep sokan yere hardal sürerdi ve Hipokrates de bu bitkiden çeşitli ilaçlar yapardı.

Çok bol bulunan ve ucuz olan tuzun uluslararası ticareti sınırlıdır. Tuzun büyük kısmı (sanılacağının aksine gıdalarda değil) yolların buzunu çözmekte kullanıldığından otomobil şirketleri arabaların altını korozyona uğramayan çinkoyla kaplıyor, böylece ek bir sektör oluşuyor.

Tarih boyunca iktidar sahipleri tebaaya siyasi baskı uygulamak için tuzu ekonomik bir araç olarak kullanmıştır. İngiltere’de Kraliçe Anne zamanında tuz vergisi halkı öyle öfkelendirdi ki sonunda parlemento tarafından kaldırıldı.

En Kıymetli İçecekler

Dünya ticaretindeki en değerli mallardan biri kahve. Gelişmekte olan ülkelerin petrolden sonra en önemli gelir kaynağı.

Sanayileşmiş dünyada kahvenin fiyatının yükselmiş olsa da (2003’te ABD’de bir fincan kahve 3 dolardı) satışlar sürekli artıyor.

Kahve ticareti çok az elde toplanmıştır ve sektöre egemen olan iki şirketten biri büyük sigara imalatçısı Philip Morris, öbürü unlu mamul şirketi Sara Lee’dir.

Kötü beslenmenin ve açlığın yaygın olduğu bazı ülkelerde tarıma uygun geniş araziler besleyici değeri şüpheli, çok fazla el emeği gerektiren ve en verimli toprakları kullanan çaya ayrılmaktadır.

Çayın kamu sağlığına faydası dolaylıdır: çay demlemek için suyu kaynatmak gerekir ve bu sayede pek çok yoksul ülkede mikroplu suya göre daha güvenli temiz su içilmiş olur.

(Kaynak: James Ridgeway, Her Şey Satılık, Metis 2017)


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR