Yoğun dili, etkileyici doğa ve insan betimlemeleri, açlığın ve tokluğun verdiği duyguları, kuşatılmışlığı, bazen kurtuluşu aktaran cümleleri, doğanın olması gerektiği gibi sürmesi gerektiğine ilişkin emekleri, savaşın insanda yarattığı yıkımı ve yeniden doğuşu çarpıcı bir söylemle aktaran Abbey'in Sabotaj Çetesi, kavramlara, yerleşik oluşumlara ve hukuk sistemlerine dair bakışımızı sorgulatacak bir metin ve haykırış romanı, gerçek bir çevreci başyapıt.
Doğa savunucusu ve sözünün eri bir aktivistin romanını okumadan önce romanın içeriğine dair kestirimlerimiz yerini ne kadar bulabilir? Dili, anlatımı ve kurgusal akışına dair beklentiler çağdaş romanının gerekliliklerini ne kadar sağlayabilir? Bu bağlamda daha birçok soru ile başlayan okuma süreci, her geçen an katmanlaşan olay örgüsü ve şiirleşen dil, bize beklentilerden öte kaliteli bir metinsel yapıyı müjdeliyor.
Romanın bağlantı noktalarının yazarla bu kadar özdeşleştiği ve bu özdeşleşmenin başarıyla işlendiği nadir kitaplardan biri olarak tanımlayabileceğim Sabotaj Çetesi'ne salt kurgusal bir metin olarak bakamayız. Romanın içeriğiyle ilintilenebilecek neredeyse bütün yönlerin yönü gerçeklikteki bir yapıya çıkmaktadır: Doğa, doğaya yönelik yıkıcı tutumlar, bu tutumlara karşı girişilen mücadeleler, verilen bedeller, Amerikan hukuk sistemi ve tüketici bir toplumun gezegene verdiği zararların işlendiği roman, Abbey'in denemeci yönünü de ortaya çıkarıyor. Roman her ne kadar çağdaş bir dönemin ürünü olsa da hem içerik hem de dilsel olarak geçmişin belleğini de günümüze ince işlenmiş bir kurguyla aktarabilmiş. Yeri geldiğinde Habil Kabil'e gönderme yapan yazar, Kızılderilileri ve günümüz Amerika'sını da kurguya yedirerek metnini olgunlaştırmış. Abbey'in doğa eylemcisi olması ve bu mücadelede edindiği yaşantılar, doğaya ilişkin gözlemleri ve kaygıları başarılı kurgusal malzemelerle özümleyerek okurun sayfalardaki ince ayrıntıları, derin kaygıları, zorlukları, düşünsel ve duygusal hassasiyetleri alımlamasını sağlayabilecek düzeyde.
Milyonlarca yılda oluşan, değişip dönüşerek günümüzdeki yapısını oluşturan doğanın yıkımına yol açan barajlar, yollar, köprüler, madenler ve ağaç kesimleri gibi geri dönüşü olmayan olaylara karşı dört arkadaşın giriştiği yıkım eylemleri her geçen gün büyüyüp maddi yönü büyük hasarlar vermeye başlayınca, onlara karşı başlatılan yakalama çalışmalarının ana akış olarak karşımıza çıktığı romanda alt akıştaki anlatımlar okurun metne daha da bağlanmasını sağlayacak yoğunlukta işleniyor. Abbey'in yoğun, derin, akıcı ve bilgi yönü derin anlatımında her sayfa okurların beğenisini kazanacak düzeyde. Acının, sevincin, korkunun, ölüme yakınlığın, doğa düşkünlüğünün, silahlı mücadelenin incelikle işlendiği romanda silahlar patlarken bile ana karakter Hayduke ve üç arkadaşının kendilerini öldürmeye gelen birliklerdeki hiç kimseyi öldürmemesi romanın vermek istediği örtük mesajın tam da olması gerektiği gibi zihinlerde yer edinmesini sağlıyor.
Amerikan ordusunda askerlik yapan ve ordunun yurt dışı operasyonunda esir düşen ve burada yaşadıklarını anlattığı bölümlerde romanın insana dairliğini güçlendirirken Hayduke'nin Amerikan coğrafyasına hakimliği romanın katmanlı yapısına yoğun bir betimleme unsuru da katıyor. Yılanların, balıkların, geyiklerin, kanyonların, dağların, vadilerin, akarsuların oluşturduğu bu büyük kıtanın her noktasını avucunun içi gibi bilen Hayduke, okuru kendisine hayran bıraktıracak daha birçok özelliğe sahip: cesur, uzman, duygusal, çelik bir irade, pamuk gibi bir hoşgörü, bomba uzmanı, kaçış ve iz kaybettirme dehası... Bu kişilik özelliklerinin tek bir karakterde birleşmesi romanı okumayan bir okuyucu için zorlama bir kurgu çabası gibi görünebilir ancak Abbey'in ince işçiliği, romana bağlam oluşturan bütün yapısal unsurların uyumlu bileşimi, romanı çok sayıda olumlu yorumu hak edecek bir noktaya taşıyor.
Demir yollarının tahrip edildiği, köprülerin bombalanıp yıkıldığı, madenleri ve ormanları işleyerek doğa yıkımı yapanların iş makinelerine yönelik tahrip amaçlı saldırılar ilkin doğa dostu dört arkadaş için sorun olmazken olayların artık münferit olmaktan çıkıp sistematik bir döngüye girmesi, gruba yönelik aramaların artmasına neden oluyor. Yaşatılan maddi kayıplar, eyaletlerin gelirlerini sekteye uğratması onlara yönelik çemberin daralmasına, üçünün tutuklanmasına ve başkarakter Hayduke'nin korkunç şekilde öldürülmesine yol açıyor. Ölüm sahnelerinin anlatımında kullanılan duygusal anlatım, acıma hissini diriltirken sonrasında gelişen olaylar ise okurun kısa bir aralıkla bu duygudan çok daha farklı bir duygu dünyasına girmesini sağlayacak boyutta. Yazar burada, sadece kurgulamada bir deha olduğunu göstermekle kalmıyor, bir dil ustası olduğunu da ispatlıyor.
Yoğun dili, etkileyici doğa ve insan betimlemeleri, açlığın ve tokluğun verdiği duyguları, kuşatılmışlığı, bazen kurtuluşu aktaran cümleleri, doğanın olması gerektiği gibi sürmesi gerektiğine ilişkin emekleri, savaşın insanda yarattığı yıkımı ve yeniden doğuşu çarpıcı bir söylemle aktaran Abbey'in Sabotaj Çetesi, kavramlara, yerleşik oluşumlara ve hukuk sistemlerine dair bakışımızı sorgulatacak bir metin ve haykırış romanı, gerçek bir çevreci başyapıt.
Edward Abbey, Sabotaj Çetesi, Sel Yayıncılık, Türkçesi: Nuray Önoğlu, 1. Basım: 2020, 399 s.
