“Toy şairler taklit eder, olgun şairler çalar; kötü şairler aldıklarını bozar, iyi şairlerse güzelleştirir.”

Madison Cawein 1865’te Louisville Kentucky’de doğdu. Çorak Ülke (Waste Land) şiirinden anlaşılacağı gibi Cawein doğup büyüdüğü Louisville’in konumlandığı doğayla iç içeydi. Babası şifalı otlardan ilaçlar yapardı. Babasının uğraşı sebebiyle erken yaşta endemik bitki türleriyle haşır neşir oldu. Çorak Ülke doğayı temel alan sevgi dolu bir ifade olmasa da, hatta tam tersine baktığı her yerde mide bulantısı bulan birinin deneyimi aktarılsa da, Cawein’ın pek çok şiiri doğayla dolup taşar. Bu durum kimi zaman sancılıdır, kimi zamansa sevgiyle dolu. Şairin otuz altı kitaplık külliyatı ve 1500 şiiri olduğu göz önünde bulundurulunca doğanın binbir şekilde ele alınışını beklememek pek mümkün değil.

Percy B. Shelley ve John Keats’ten etkilenen bir dille Kentucky’yi kelimelere döken Cawein, bir süre sonra “Kentucky’nin Keats”i olarak anılmaya başlar. Yaşadığı dönemde elle tutulur bir ün kazanan şair, çağdaşı pek çok şairinin aksine, sadece şiir yayımlamaktan elde ettiği gelirle hayatını devam ettirecek düzeye erişir.

Ölümünü izleyen süreçte kısa bir süre sonra unutulan Cawein’ın kaleminin sonradan tekrar keşfedilmesini sağlayan en önemli etmense T.S. Eliot’ın aynı isimli şiirdir. Ölümünden bir yıl önce, 1913’te, Cawein’in Çorak Ülke’si Ezra Pound’un editörlüğünü üstlendiği bir dergide yayımlanır. Üzerinde dönen tartışmalar hâlâ sürse de T.S. Eliot’ın kendi Çorak Ülke’sinin Cawein’in aynı isimli şiirinden hem içerik hem de biçem olarak etkilenmiş olduğu su götürmez bir gerçek gibi ortadadır. Hatta Eliot’ın diğer pek çok şiirinde de Cawein’in kullandığı tekniklerin izlerini süren araştırmalar mevcut. Bu konuda daha fazla bilgi için sanat tarihçisi ve gazeteci Bevis Hillier’ın The Spectator dergisindeki yazılarına göz atmakta yarar var. Eliot bu gibi çalıntı suçlamalarıyla hayatta olduğu zaman da karşı karşıya gelmiş ki şu sözleri sarfediyor: “Toy şairler taklit eder, olgun şairler çalar; kötü şairler aldıklarını bozar, iyi şairlerse güzelleştirir.”[1]

Bu yazının amacı ne Eliot’ı suçlamak ne de Eliot’ın Çorak Ülke’siyle Cawein’in Çorak Ülke’sini karşılaştırmaktı. Yazının yegâne amacı Cawein’in külliyatına mütevazı bir giriş sunmak. Maalesef ki Cawein’in henüz Türkçe’ye çevrilen bir eseri yok. Bu kısa yazının ve aşağıda bulacağınız ihtiyatsız çevirinin bir başlangıç olması dileğiyle…

Çorak Ülke

Yaban gülü, rezene ve kestane ağacı,

Sedef ve kanarya otu her yer.

Toprak günahkâr bir ruh gibi hastalıklı,

Ya da ölü, sebebi unutulmuş ihtiyattan doğan

İhtiyar bir keder.

 

Cırcırböceğinin vızıltısı ve çekirgenin zırıltısı,

Bir kuşun sıkıntılı çiğ notası,

Ağustos böceğinin gıcırıtısı,

Fırfırlı elbisenin üzerindeki yapışkan otu gibi

Yalnızlığa tutunuyor.

 

İçler acısı toprak, ihtiyar bir kederle lanetli,

Alabildiğine çorak arazi.

İçinde dağ sıçanının oyuğu, kör köstebeğin höyüğü,

Bir sincabın taş yuvası,

Saklı alabileceğinden çok daha fazlası.

 

Aynı ânda çok yalnız, yalnızlığı hüznünü aşıyor,

Arılarla dolu monoton yalnızlık—

Tüm bu sefalete Doğa daha ne katacak…

Derken—karşımda ağaçlık.

 

Kara kuru iskeletler homurdanıyor,

Eğilip bükülmüş azap içinde kemikleri,

Hiçbir ölümlünün bilmediği yaratıklarla dolu,

Yok olmuş gitmiş kavmin kalkıyor.

Aklın huzurunu kaçırıyor.

 

Yosun kadar hareketsiz, orada bir adam duruyor,

Liken gözleri kenetlenmiş bakıyor.

Yanında sonsuza dek yol arkadaşı

Yaşlı kör bir tazı

Ve yarım açık hırlayan ağzı.

 

Baktım, adamı gördüm olduğu gibi,

Ölü yabani otmuşçasına solgun ve gri,

Ya da tozlu bir nefes. Baktım bir daha—

Ne adam ne de tazı kalmış,

Alacakaranlığın perileri gibi kayıplara karışmış.

 

Gaddar ölümün bir parçası mıydı her şey

Kanarya otu, sedef ve rezene…

Ya da aklın türlü formları mı?

İhtiyar kederin, tanıdık bir ıstırapla

Görünene karışması mı?

 

(Çeviren: Alper Güngör, Madison Cawein (1865-1914) Waste Land)