Okurlara önerilen başka bir yol, belli bir süre –sözgelimi bir yıl– boyunca sadece göz ardı edilen kitapların okunması. Sadece aseksüellerin ya da kadınların ya da farklı inançlardan yazarların kitaplarının okunması gibi. Edebiyatta eşitsizlik üzerine tartışmalar alevlendi. İnternet medyasında kimi yazarlar, okunan kitapların büyük bölümünün beyaz heteroseksüel erkekler tarafından yazılmış olduğuna dikkat çekiyor. Okur eğiliminin yanında yayıncıların eser seçimindeki tavrı da eleştiri konusu. Yayımlananlar, tanıtımı/eleştirisi yapılanlar, çoksatarlar, ödül alanlar... Hepsinde, çoğunlukla beyaz heteroseksüel erkekler tarafından yazılmamış kitapların göz ardı edildiği öne sürülüyor. VIDA organizasyonunun istatistiklerine göre Amerika ve İngiltere’de kitap tanıtım/eleştiri yazıları yayımlayanlarla bu yazılarda yer verilen kitapların yazarları çoğunlukla erkek. Eleştiriler daha çok kitapları kimin yazdığına odaklansa da kitaplardaki karakterlerin kimliği de önem taşıyor. Wiskonsin Üniversitesi Çocuk Kitapları Merkezi’nde (CCBC) yapılan araştırmaya göre 2013’te yayımlanan 3200 kitaptan sadece 93’ünde siyahi karakter yer alıyor. [caption id="attachment_11333" align="alignright" width="300"] Ann Morgan[/caption] Irk, cinsiyet, cinsel yönelim, inanç, sınıf ayrımcılığı, yayımlanan ve okunan kitap dağılımındaki eşitsizliğin nedeni olarak görülüyor. Sosyal medyada #WeNeedDiverseBooks etiketiyle adını duyuran kampanya kapsamında okurlar, paylaşımlarıyla bilinçlenmeyi artırarak kitaplarda da çeşitliliği artırmayı amaçlıyor. Okurlara önerilen başka bir yol, belli bir süre –sözgelimi bir yıl– boyunca sadece göz ardı edilen kitapların okunması. Sadece aseksüellerin ya da kadınların ya da farklı inançlardan yazarların kitaplarının okunması gibi. Bunu uygulayıp deneyimlerini paylaşmış kişilere rastlamak mümkün. Yazar Lilit Marcus bir yıl boyunca sadece kadınların yazdığı kitapları okumuş örneğin. Ancak “sadece kadın yazarların kitapları” sınırlaması bile edebiyatta çeşitliliği artırmak için yeterli görülmüyor. Reading the World kitabının yazarı Ann Morgan farklı kültürlerden yeterince kitap okumadığını fark edince bir yılını 190 ülkeden seçtiği kitapları okumaya adamış. Sonuç, akılda sadece bir isim olarak yer etmiş ülkelerin, kültürlerin ete kemiğe bürünmesi, hayata ve edebiyata bakışın zenginleşmesi. Öte yanda Sunili Govinnage, bir yıl boyunca sadece beyaz olmayan yazarların kitaplarını okumuş. Guardian’daki yazısında farklı kültürlerin seslerini desteklemek ve genel piyasa beklentisine dair varsayımlarla savaşmak için bilinçli bir çaba harcanması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, farklı etnik kökenli yazarların sadece etnik eserler yazması gibi indirgemeci beklentilere de dikkat çekiyor ve bu tür beklentiler içindeyken kitaplarda çeşitliliği savunmanın yapmacık olduğunu belirtiyor. [caption id="attachment_11335" align="alignleft" width="300"] Neil Gaiman[/caption] Okunan kitapların bu şekilde sınırlandırılması kimi okur ve yazarların sert tepkiler vermesine yol açtı. Yapılan yorumlar arasında bu yaklaşımın da bir tür ayrımcılık olduğu söyleniyor. Okurların kitapları seçerken yazarın cinsiyetine, kökenine, kimliğine bakmadığı, önemli olanın yazılan eser ve anlatılan hikâye olduğu savunuluyor. Sınırlı kitap listelerini önerenlerse eserin önemli olduğu konusunda hemfikir, ancak okurların, medya yoluyla kimlerin hangi eserlerini okumaya yönlendirildikleri konusunda bilinçli olmaları ve farkında olmadan yerleşen önyargıları kırmak için çaba harcamaları gerektiğini belirtiyorlar. Bu sırada, bir süre okunmaması önerilen yazarlar listesinin başını çekmesine rağmen Neil Gaiman gibi kimi yazarlar, kitaplarda çeşitliliği savunan yazılarla ilgili Twitter üzerinden destek verici mesajlar yazdı. Okuma listemizi bir süreliğine sınırlandırmak, zihnimizdeki sınırları indirip dünyadaki farklı hikâyeleri, daha önce fark etmediğimiz hikâyeleri ve düşünceleri keşfetmeye götürecekse bizi, denemeye değebilir.