Noel tatilleri ne hakkında? Aziz Augustine bize Noel'in inananlar için metafizik bir mucizenin kutlaması olduğunu hatırlatır. Ona göre, kutlanan Tanrı'nın insan oluşudur. Daha laik bir duyarlılığa sahip olanlar için Noel, dinden bağımsız bir gelenek haline geldi. Yine de Nietzsche, geleneğin düşündüğümüz kadar masum olmadığını belirtmekte gecikmez. Kışın ilk aylarını atlatmak için Noel'i sabırsızlıkla bekleyişimiz aslında tuhaf bir Marksist yankıya da sahip: Tatiller halkın afyonu mu? Saçma, diye düşünebilirsiniz, bu sadece bir tatil, işe ara verme, Bertrand Russell'ın buyurduğu gibi dinlenme ve boş günlerin tadını çıkarma zamanı. Tabii Adorno, boş zamanınızın düşündüğünüz kadar boş olduğundan o kadar da emin değil.

Nietzsche ve Gelenek Üzerine

Noel, dindar olmayan birçok kişi tarafından da kutlanır. Nietzsche'nin Şen Bilimi'nde ele alınışına göre bu durum, Tanrı'nın ölümünden sonra bile, gölgesinin hâlâ nasıl etkili olduğunun apaçık örneği. Aslında çoğumuz Noel'de Tanrı'nın ölümü ve İsa hakkında pek düşünmüyoruz. Biraz düşünsek fark ederiz ki, bu tür kutlamalar kültürümüzün ve ailemizden bize miras kalan bir geleneğin parçasıdır. Ama Nietzsche'nin gelenek hakkında da söyleyecek güzel sözleri yok.

“Gelenek ne? Bize yararlı olan şeyleri emrettiği için değil, emrettiği için itaat edilen daha yüksek bir otorite. Geleneğin mevcudiyetindeki bu duyguyu genel olarak korku duygusundan ayıran ne? Burada emredilen daha yüksek bir aklın, anlaşılmaz, belirsiz bir gücün, kişiselliğin ötesinde bir şeyden korkmaktır - bu korkuda batıl inanç vardır.” - Nietzsche, Daybreak

Aziz Augustin ve Noel'in Resmi Hikâyesi

Noel'in aslında Hıristiyanlar tarafından Tanrı'nın oğlu olduğuna inanılan İsa'nın doğumunun bir kutlaması olması gerektiğini unutmak kolaydır. Aziz Augustin, Noel'in neden inananlar için bir kutlama nedeni olduğunu şöyle anlatıyor:

“Uyan, insanlık! Senin uğrunda Tanrı insan oldu. Uyan, uyuyanlar, ölümden dirilin ki Mesih sizi aydınlatacak. Size tekrar söylüyorum: Tanrı, sizin uğrunuza insan oldu. O zamanında doğmamış olsaydı, sonsuz ölümü tadacaktınız. Günahkâr et suretini üzerine almamış olsaydı, günahkâr etten asla kurtulamazdın. Bu merhamet olmasaydı sonsuz mutsuzluk çekerdiniz. Sizin ölümünüzü paylaşmasaydı, asla hayata geri dönmeyecektiniz. Size yardım etmeseydi, kaybolacaktınız. O gelmeseydi, yok olacaktınız. O halde kurtuluşumuzun gelişini sevinçle kutlayalım. Büyük ve sonsuz olanın, sonsuzluğun büyük ve sonsuz gününden kendi kısa zamanımıza geldiği bayram gününü kutlayalım.”

Karl Marx ve Din Üzerine

Dindar olsun ya da olmasın, çoğumuz Noel'i çeşitli nedenlerle dört gözle bekliyoruz: kutlamak, ailelerimizle buluşmak, biraz zaman geçirmek ve dinlenmek. Bazen çılgın, telaşlı ve kaba bir dünyada devam etmemizi sağlayan şey tatilleri sabırsızlıkla beklemektir. Ama bir dakika, tatiller halkın afyonu olabilir mi?

“Din, mazlumun iç çekişi, kalpsiz bir dünyanın kalbi ve ruhsuz bir durumun ruhudur. Halkın afyonudur. İnsanların hayali mutluluğu olarak dinin ortadan kaldırılması, onların gerçek mutluluğunun talebidir. Onları durumları hakkında yanılsamalarından vazgeçmeye çağırmak, yanılsama gerektiren bir durumdan vazgeçmeye davet etmektir. Bu nedenle din eleştirisi, özünde dinin halesi olduğu gözyaşı vadisinin eleştirisidir.”

Karl Marx, A Contribution to the Critique of Hegel’s Philosophy of Right

Bertrand Russell: Tatile Neden İhtiyacımız Var?

1932 gibi erken bir tarihte Bertrand Russell, boş zaman aktiviteleri pahasına çalışmakla ilgili kültürel bir saplantı teşhis etti. “Aylaklığa Övgü” adlı makalesinde, işe, üretkenliğe ve verimliliğe aşırı değer vermemizin, çoğu insanın gerçek boş zamanın zevkini ve değerini bilmemesiyle sonuçlandığını savundu. Elbette boş zaman, Russell gibi bir aristokratın arzulayabileceği bir şey olabilirdi, ancak modern dünyada yaşayan çoğumuz için artık mümkün olmayabilir.

“Yaklaşan sinir krizi belirtilerinden biri, birinin işinin çok önemli olduğuna ve tatile çıkmanın her türlü felaketi getireceğine olan inancıdır. Eğer doktor olsaydım, işini önemli bulan herhangi bir hastaya tatil yazmam gerekirdi.”

 Bertrand Russell, The Conquest of Happiness 

Adorno: Kapitalist Toplumda Boş Zaman Üzerine

Demek bu tatil sezonunda işe mola vermeyi ve biraz boş zaman geçirmeyi dört gözle bekliyorsunuz. Bazı kötü haberlerimiz var. Adorno, boş zamanınızın gerçekten "boş" olduğuna inanmıyor. Modern, kapitalist dünyamızda boş zaman, işin sadece basit bir uzantısı.

"Boş zaman" ifadesi ancak yakın zamanda ortaya çıktı. Bunun öncülü olan "serbest zaman" terimi, sınırsız, rahat bir yaşam tarzının ayrıcalığını, dolayısıyla niteliksel olarak farklı ve çok daha hayırlı bir şeyi ifade ediyordu. Boş zaman, tam tersine zincirlenmiş durumda. Gerçekten de içinde bulunduğu karşıtlık ilişkisi, boş zamanı belirli temel özelliklerle donatır. Dahası ve çok daha önemli olarak boş zaman, insanları etkisi altına almaya devam eden toplumsal koşulların bütününe bağlıdır. İnsanlar ne işlerinde ne de bilinçlerinde gerçek özgürlüklerini kullanamazlar.”

Theodor Adorno, Free Time

(iai.tv)