1. Takma adı nedir?

Cemil Meriç’in tam adı Hüseyin Cemiş Meriç’tir. “Fırsat Yoksulu” takma adıyla yazdığı şiirleri 1936’da Yenigün gazetesinde yayımlandı.

2. Büyüdüğü ortam...

Kendisini tanımlarken “itilip kakılmış, düşman bir dünyada dostsuz büyümüş, yabancı” sözcüklerini seçiyordu. Babasını hayata küskün, az konuşan, çatık kaşlı bir yargıç; annesini hasta, silik, mızmız bir kadın olarak niteledi.

3. Mübadele için düşündükleri?

Balkan Savaşı sırasında Yunanistan’dan göç ederek Antakya’ya yerleşip yeni bir düzen kurmak için çabalayan ailesinin yaşadığı zorluklar, yalnızlık, dışlanmışlık çocukluğunu çok etkiledi. Büyüdüğünde, alan kaybının hiçbir değer taşımadığını, Osmanlı İmparatorluğu’nun o topraklarda yaşayan insanlarını yitirdiği için aslında ruhunu kaybettiğini söyleyecekti.

4. İlk yazıları...

1936’da Hatay’da Yenigün gazetesinde yayımlanan “Geç Kalmış Bin Musahebe” ve ardından Hataylı Türklerin Fransız mandasına direnmesini savunan iki yazısı nedeniyle Fransız istihbaratı tarafından mimlendi. Antakya Sultaniyesi’nin son sınıfında, üstelik başarı derecesi yüksek bir öğrenci olmasına karşın bakalorya verilmeyebileceği ima edilince, dönem ortasında okulu terk etti.

5. Düşünce dünyasında kimden etkilendi?

İstanbul’daki ilk yazısı 1941’de İnsan dergisinde yayımlanan bir Balzac çalışmasıdır. Sonradan Balzac’ın Altın Gözlü Kız (1943), Otuzundaki Kadın (1945), On Üçlerin Romanı (1945), Kibar Fahişelerin İhtişam ve Sefaleti (1946) kitaplarını çevirdi.

6. Hernani çevirisi nasıl eleştirildi?

Victor Hugo’nun tiyatro eseri Hernani çevirisi 1956’da yayımlandı. Görme yetisini kaybettikten sonra iki yılda tamamladığı çeviriyi Sabri Esat Siyavuşgil Yeni Sabah’ta överken; Hasan Âli Yücel, mutedil Türkçenin başyapıtı olduğunu söyledi.

7. Hangi itirafıyla dikkat çekti?

  “Komünizm propagandası yapma ve bağımsız Hatay hükümetini devirmeye teşebbüs etme” suçuyla yargılandığında, muhalifliğini mahkemede açıkça ifade etti ve bir Marksist olduğunu söyledi.

8. İncelediği ilk sosyolog, ilk sosyalist kimdir?

Marx’a ilham veren Saint Simon hakkında yazdığı Saint Simon 1967’de yayımlandı.

9. Daha sonra Bir Dünyanın Eşiğinde adıyla yayımlanan ilk telif eseri ne üzerinedir?

1959’dan başlayarak Hint düşüncesi ve edebiyatı üstünde çalışmaya başladı. Hind Edebiyatı’nı (1964) geceli gündüzlü çalışarak dört yılda tamamladı.

10. Türkiye’nin Tanzimat ve Cumhuriyet dönemlerinde yüzünü Batı’ya dönmesi konusunda ne dedi?

“Bir medeniyetin başka bir medeniyete istihâle edemeyeceği [dönüşemeyeceği], Danilevski’den beri bir kaziye-i muhkeme [kesinleşmiş karar].”