Sahne Kurulumu
Sahne, hikâyenin nerede ve ne zaman gerçekleştiğinin bir açıklamasıdır.

Sahneyi Oluşturan Faktörler

• Coğrafya, hava durumu, günün saati, sosyal koşullar?
• Sahne, hikâyede nasıl bir rol oynuyor? Olay örgüsünün veya temanın önemli bir parçası mı? Yoksa sadece eylemin gerçekleştiği bir zemin mi?

Aynı zamanda sahne kurulumunun bir parçası olan zaman dilimini inceleyin

• Hikâyedaki zaman?
• Şimdide mi, geçmişte mi yoksa gelecekte mi gerçekleşiyor?
• Zaman dilimi romanın dilini, atmosferini veya sosyal koşullarını nasıl etkiler?

Karakter Yaratımı

Karakter yaratımı, karakterlerin nasıl tanımlandığıyla ilgilenir.

• Özellikleri diyalog yoluyla mı aktarılıyor?
• Onların ağzından konuşulanlar yoluyla mı??
• Fiziksel görünüşle mi? Düşünceler ve hislerle mi?
• Etkileşim – diğer karakterlere karşı nasıl davranıyorlar?
• Değişmeyen statik karakterler mi?
• Hikâyenin sonunda gelişiyorlar mı?
• Ne tip karakterler bunlar?
• Hangi nitelikler öne çıkıyor?
• Stereotipler mi?
• Karakterler inandırıcı mı?

Olaylar Örgüsü ve Yapı
Olaylar örgüsü, hikâyeyi oluşturan olayların ana dizisidir.

• En önemli olaylar nelerdir?
• Hikâye doğrusal mı, kronolojik mi yoksa ileri geri mi hareket ediyor?
• Dönüm noktaları, bir doruk noktası ve/veya bir anticlimax var mı?
• Senaryo inandırıcı mı?

Anlatıcı ve Bakış Açısı
Anlatıcı, hikâyeyi anlatan kişidir.
Bakış açısı, Hikâyenin kimin gözünden anlatıldığıdır.

• Öyküdeki anlatıcı veya konuşmacı kimdir?
• Ana karakter anlatıcı mı?
• Yazar karakterlerden biri aracılığıyla mı konuşuyor?
• Hikâye birinci tekil şahıs “ben” bakış açısıyla mı yazılmış?
• Öykü, bağımsız bir üçüncü şahıs bakış açısıyla mı yazılmış?
• Hikâye, tüm karakterlerin her zaman ve her yerde ne düşündüğünü ve ne yaptığını ortaya koyabilen “her şeyi bilen” bir 3. kişi tarafından mı yazılmış?

Çatışma
Çatışma veya gerilim genellikle romanın kalbini oluşturur ve ana karakterle ilgilidir.

• Ana çatışmayı nasıl tanımlarsınız?
• Karakter içsel sebepli mı acı çekiyor?
• Ana karakterin kendini içinde bulduğu çevre veya çevreden kaynaklanan dışsal acı verici faktörler mi var?

Tema
Tema, romandaki ana fikir, ders veya mesajdır. 

• Tema hikâyede nasıl öne çıkıyor?
• Tekrarlanan öğeler var mı?
• Başka hangi temalar var?

Tarz
Yazarın üslubu, yazarın kelime dağarcığı, imgelerin kullanımı, hikâyenin tonu veya hissi ile ilgilidir. Bazı romanlarda ton ironik, esprili, soğuk veya dramatik olabilir.

• Metin mecazi bir dille mi aktarılıyor?
• Yazar çok fazla sembolizm kullanıyor mu? Metaforlar, benzetmeler? Bir metafor örneği, birinin “Aşkım, sen bir çiçeksin” demesidir. Bir teşbih örneği, “Sevgilim, sen bir gül gibisin.”
• Hangi görseller kullanılıyor?

Bir romanın edebi analizi genellikle sonunda roman hakkındaki görüşlerinizi vermenizin isteneceği bir deneme veya kitap raporu şeklinde olacaktır. Sonuç olarak, kendi üzerinizde en büyük etkiyi yaratan unsurları seçin. En çok veya en az hangi karakterleri sevdiğinizi belirtin ve her zaman argümanlarınızı destekleyin. Romanı bir bütün olarak görmeye ve dengeli bir analiz yapmaya çalışın.

Diğer yardımcı kaynaklar için:

Yazar Gibi Okumak - Oggito
Etkileyici Bir Edebi Tarz Yakalamak - Oggito

Çeviren: Alper Güngör
(Lumen Learning)