Denize kıyısı olan kentler her zaman estetik olarak güzeldir. Söz gelimi İzmir’in Kordonboyu, Karşıyaka sahili buna güzel birer örnektirler. Deniz kıyısında yapılan yürüyüşler, uçuşan martılar, dalgaların sesi insanın ruhunu okşar ve dinlendirir. İvan Ayvazovski’nin (1817-1900) yazımıza konu olan resmi de böyle bir güzelliği yansıtıyor. Sanatçı yaşadığı dönemde İstanbul’la ilgili çok güzel resimler yapmıştır. Genellikle deniz ağırlıklı bu resimlerinde İstanbul’un denizle kesişen kıyılarını büyüleyici bir atmosferle yansıtır. Ayrıca, Osmanlı’nın günlük yaşamına yönelik resimleri de vardır. İstanbul eksenli bu resimlerinde günün yaşam biçimine uygun giysiler, dar sokaklar, sahiller, kayıklar ve daha bazı ayrıntılar söz konusudur. Bu resimlerde tarihsel açıdan bakıldığında ise Osmanlı’nın günlük yaşamından kesitler görürüz. Bunlarla birlikte Kırım ve İstanbul sahillerini yansıtan çok sayıda resimleri vardır. Bazı resimlerinde dinsel temayı öne çıkarsa da, deniz ve gemi ikilisi onun her zaman vazgeçilmesi olmuştur.
İvan Ayvazovski’nin deniz ve yelkenli gemi temalı çok sayıda resmi vardır. Resimlerinde hareket eden su, ay ışığının yansıması, dev dalgalar ile yelkenli gemilerin bir tür savaş içinde olmaları son derece etkileyicidir. Sanatçının birçok resminde lirik bir akış görürsünüz. Kendisine özgü bir sanat anlayışı vardır.
Söz gelimi Kırım Kıyılarında adıyla yaptığı resim de sanatsal açıdan büyüleyici bir güzelliğe sahiptir. Resimde sarı, kızıl ve mavinin çeşitli ağırlıkta bulunuyor. Her bir renk hem kendi içinde hem de diğer renklerle pastel bir ahenk sunuyor. Gün batımını simgeleyen bir gökyüzü hemen dikkat çekiyor. Denizin dalgaları olduğuna göre demek ki sert rüzgârlar esiyor olmalı. Bu nedenle, uçuşan kuşlar görünmüyor. Sanki bir fırtına öncesinin sessizliği gibi. Ressam, denizin bittiği yerle gökyüzünü bir ufuk çizgisinde ustalıkla buluşturmuş. Bundan ötesi yok der gibi. Resmin üst yarısı gökyüzüne, alt yarısı da denize ayrılmış. Ancak görselliğin yanı sıra tema bir bütünsellik olarak yansımıştır. Batmakta olan güneşin sarı tonlardaki cılız ışıkları, bir fırça darbesiyle denizin üzerine ustaca değdirilmiş. Her bir ışık kıpırtısı denizin üzerine altı tozu dökülmüş izlenimini veriyor. Resimde renkler, çizgiler, güneş ve gökyüzü, yelkenli ve dalgalar arasında uyumlu bir birliktelik hâkim. Yelkenlinin kıyıya ulaşma çabası bir varoluş sürecinin yansımasını gösteriyor.
Resmin sağında ise belli belirsiz bir dağ silsilesi çizilmiş, önde ise ihtişamlı bir yelkenli gemi var. Dikkatle bakıldığında gemideki bazı insan silüetlerini seçebiliyoruz. Gemi sanki dalgalar yüzünden sığınacak bir liman arıyor. Ayrıca dağ sırasının hemen önünde bir yelkenli gemi daha görünüyor. Dalgalar nedeniyle o geminin yalpalandığı izlenimi verilmiş.
Denize sahili olan her kent coğrafi olarak etkileyici bir güzelliğe sahiptir. Umarız yakın bir gelecekte İvan Ayvazovski’nin deniz-gemi resimlerinin bu düzeyde benzerlerini Türk ressamların eserlerinde de görebiliriz.
Başlıktaki resim: Kırım Kıyılarında, 1890
